Kể từ khi lên cầm quyền hơn một phần tư thế kỷ trước, ông Vladimir Putin đã xây dựng một thứ “quốc giáo” xoay quanh ngày 9 tháng 5 – ngày kỷ niệm chiến thắng của quân đội Liên Xô trước Đức Quốc xã và là ngày thiêng liêng nhất trong niên lịch Nga thời hiện đại.
Vào ngày 9 tháng 5, ông Putin chủ trì cuộc duyệt binh “Ngày Chiến thắng” và đây là lần đầu tiên ông xuất hiện trong buổi lễ quan trọng này kể từ khi phát động cuộc chiến tranh tại Ukraine đến nay đã kéo dài vượt quá thời gian của cuộc chiến mà Liên Xô từng tiến hành chống lại Đức Quốc xã trong Thế chiến II.
Trên thực tế, ông Putin chẳng có chiến thắng nào để ăn mừng cả. Những đợt tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine liên tiếp xảy ra trên khắp lãnh thổ Nga, kể cả khu vực thủ đô Moscow, đã buộc ông Putin phải kêu gọi ngừng bắn trong suốt thời gian diễn ra các hoạt động lễ hội. Ban tổ chức cuộc duyệt binh, viện dẫn lý do an ninh, cũng đã cắt giảm mức quy mô của buổi lễ một cách đáng kể, loại bỏ phần biểu dương của đoàn xe bọc thép cũng như phần diễn hành của các sinh viên sĩ quan. Các dịch vụ điện thọai di động và internet tại Moscow cũng bị gián đoạn nhiều lần trong nhiều ngày trước cuộc duyệt binh.
Với tình hình cuộc chiến Ukraine rơi vào tình thế bế tắc, số thương vong của phía Nga đã vượt mốc một triệu người, nền kinh tế đang lao đao, cùng với việc các cuộc tấn công bằng hỏa tiễn và máy bay không người lái đã trở thành chuyện thường ngày, một cảm giác bất mãn sâu sắc lan rộng khắp đất nước trong những tháng gần đây. Tình trạng này tiềm ẩn nguy cơ trở thành một sự thử thách nghiêm trọng nhất đối với quyền cai trị của ông Putin tính đến thời điểm hiện tại – và thậm chí có thể còn nguy hiểm hơn cả cuộc đảo chính bất thành do tay trùm lính đánh thuê Yevgeny Prigozhin phát động hồi năm 2023.
Nguy cơ an ninh
Các cơ quan an ninh Nga đã phản ứng đối với tình hình hiện tại bằng những biện pháp hạn chế mới vô cùng khắc nghiệt, chặn hầu hết các hoạt động trực tuyến theo kiểu mô phỏng “Bức tường lửa vĩ đại” (Great Firewall) của Trung Quốc. Những biện pháp hạn chế này – mặc dù được biện minh là cần thiết để ngăn chặn các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (vốn vẫn tiếp diễn bất chấp các biện pháp đó) – nghiêm ngặt đến mức ngay cả những người có quan điểm dân tộc cực đoan, vốn trung thành và ủng hộ cuộc chiến tại Ukraine, cũng bắt đầu bàn tán về một cuộc cách mạng đang lờ mờ hiện hữu. Những lời đồn đoán về các âm mưu đảo chính cũng như tình trạng đấu đá nội bộ giữa các phe phái khác nhau trong bộ máy an ninh đang lan truyền xôn xao khắp các diễn đàn xã hội tại Moscow.
Điều này không có nghĩa là một cuộc cách mạng sẽ bùng nổ ngay lập tức, cũng không có nghĩa là ông Putin – hiện ở tuổi 73 – sẽ sớm bị gạt ra khỏi vũ đài chính trị. Tuy nhiên, sự thay đổi trong tâm thế và bầu không khí xã hội hiện nay ở Nga là điều vô cùng đáng chú ý khi so sánh với thời điểm chỉ mới tháng 12 năm ngoái, khi các giới chức chính quyền Nga còn tỏ ra đầy phấn chấn với hy vọng rằng Tổng thống Trump sẽ gây áp lực buộc Ukraine phải chấp nhận một thỏa thuận hòa bình theo các điều kiện do Moscow đặt ra, qua đó giúp dỡ bỏ các lệnh trừng phạt kinh tế và mở ra một thời kỳ bùng nổ kinh doanh đầy hứa hẹn.
Tình hình bất lợi cho Putin
Xét về mặt tâm lý, bước ngoặt thực sự đã diễn ra vào tháng Một vừa qua. Đó là thời điểm mà cái gọi là “chiến dịch quân sự đặc biệt” của ông Putin, vốn theo cách diễn giải của Điện Kremlin nhằm mục đích “phi Đức Quốc xã hóa” Ukraine, đã vượt quá thời gian của cuộc chiến tranh chống lại Đức Quốc xã diễn ra từ năm 1941 đến 1945. Cuộc xung đột này được người Nga gọi là “Cuộc chiến tranh Vệ quốc Vĩ đại”.
Nhiều tiếng nói của một số người có sức ảnh hưởng trong quần chúng Nga bắt đầu bày tỏ sự thất vọng về cuộc chiến tại Ukraine cũng như lo ngại về tình trạng an ninh ngay trong nước.
Trong những tháng gần đây, các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và hỏa tiễn của Ukraine nhắm vào các cơ sở xuất cảng dầu hỏa, nhà máy lọc dầu và cơ sở quân sự của Nga đã trở thành chuyện thường nhật. Khoảng 70% dân số Nga, bao gồm cả những khu vực nằm cách xa tới 1,000 dặm và vốn được cho là an toàn, hiện nay đều nằm trong tầm tấn công của Kyiv. Ban đầu, những cuộc tấn công như nói trên đã góp phần tạo nên hiệu ứng đoàn kết “cùng đứng chung dưới ngọn cờ” trong dân chúng. Nhưng nay, với các cuộc tấn công của Ukraine vào nội địa nước Nga ngày càng hiệu quả hơn, gây nhiều thiệt hại hơn, và điều đó đơn thuần phơi bày ra sự yếu kém của ông Putin trong việc bảo vệ an ninh quốc gia.
Hiện nay, hầu như tất cả mọi người dân Nga – có lẽ ngoại trừ ông Putin – đều đã bắt đầu nhận ra rằng cuộc chiến đang không diễn ra theo đúng kế hoạch.
Điểm ngoặt then chốt khiến làm thay đổi suy nghĩ của người dân Nga về tình hình chiến sự chính là loạt tấn công của Ukraine trong những tuần lễ gần đây, gây thiệt hại nặng nề cho nhà máy lọc dầu và bến cảng xuất cảng dầu hỏa Tuapse bên bờ Hắc Hải – đưa đến tình trạng ô nhiễm trên bình diện rộng tại một khu vực ven biển vốn tập trung nhiều khu nghỉ dưỡng du lịch nổi tiếng. Đây chính là thời điểm cuộc chiến thực sự ập đến ngay sát bên đối với những người trước đây từng chỉ ủng hộ nó từ khoảng cách xa. Kết luận mà một số người có thể rút ra vào lúc này là: cuộc chiến Ukraine vốn dĩ là một ý tưởng tồi.
Quan điểm chống đối
Những người trước đây vốn không màng đến chính trị thì nay lại thấy việc bày tỏ quan điểm chính trị, quan tâm đến nỗi khó khăn của người dân và than phiền về giới cầm quyền là một việc làm có tính thời thượng.
Theo nhận định của ông Abbas Gallyamov, người trước đây từng viết diễn văn cho Putin và đang sống lưu vong, cho biết: Xét về mặt lịch sử, những trào lưu như vậy thường là điềm báo trước cho các cuộc cách mạng.
Trước mắt, ông Putin vẫn có đủ nguồn lực để dập tắt bất kỳ cuộc nổi dậy dân sự nào. Tuy nhiên, ở Nga, người ta thường nói rằng mọi việc thường diễn ra chậm chạp, nhưng một khi xảy ra, thì lại diễn ra rất nhanh.
Một số nguồn tin đáng tin cậy cho biết, trong bối cảnh hiện tại, ông Putin đang tìm cách thắt chặt an ninh và dành nhiều thời gian hơn sống trong các hầm ngầm xây kiên cố dưới lòng đất.
Lời nhắc nhở ở đây là không nên đánh giá thấp con người Vladimir Putin. Thế nhưng, trừ khi ông Putin có thể huy động đủ năng lực và sự sáng tạo để tự giải thoát ra khỏi thế tiến thoái lưỡng nan như hiện nay, lịch sử có lẽ sẽ ghi nhớ ông như vị lãnh đạo mà dưới thời trị vì của mình đã đánh mất vị thế cường quốc vốn có của nước Nga một cách dứt khoát và chí tử.
VH
