Hôm nay SỔ TAY Dã Quỳ xin ghi lại cuộc đời của nhà văn Collodi và tác phẩm nổi tiếng của ông là truyện Thằng Người Gỗ Pinocchio
Năm 2026 này đánh dấu tròn 200 năm ngày sinh của Carlo Collodi, tên thật là Carlo Lorenzo Filippo Giovanni Lorenzini, người đã trao cho thế giới một trong những nhân vật văn học sống lâu bền nhất mọi thời đại: Pinocchio.
Sinh ngày 24 tháng 11 năm 1826 tại Florence, Collodi chọn bút danh từ tên ngôi làng quê mẹ – Collodi, một thị trấn nhỏ ở vùng Toscana. Chỉ riêng chi tiết ấy đã nói lên rất nhiều: Pinocchio không sinh ra từ trí tưởng tượng trừu tượng, mà được nuôi dưỡng từ đất, từ ký ức, từ bản sắc Ý rất cụ thể.
Carlo Collodi và Pinocchio
Collodi trước hết là một nhà báo, một trí thức chính trị. Khi còn rất trẻ, ông đã tham gia phong trào Risorgimento, phong trào thống nhất nước Ý, với lý tưởng cộng hòa và tinh thần Mazzini cháy bỏng. Những năm tháng ấy rèn cho ông một cái nhìn sắc bén về xã hội, về đạo đức, về tự do và trách nhiệm. Chính nền tảng này khiến Pinocchio không đơn thuần là truyện thiếu nhi, mà là một bản đồ đạo đức thu nhỏ của con người: sai lầm, ngã quỵ, dối trá, khát vọng làm người, và con đường dài để trưởng thành.
Về mặt “thiết kế” tư tưởng, Pinocchio là một kiệt tác của cấu trúc. Nhân vật được xây dựng bằng hình khối đơn giản: một khúc gỗ, đôi chân, cái mũi dài ra khi nói dối. Nhưng chính sự đơn giản này lại mang sức mạnh thị giác và biểu tượng cực lớn. Pinocchio giống như một thiết kế công nghiệp hoàn hảo: hình thức tối giản, chức năng rõ ràng, thông điệp truyền tải trực tiếp. Trẻ em ở bất kỳ nền văn hóa nào cũng có thể hiểu, người lớn ở bất kỳ thời đại nào cũng có thể soi mình vào đó.
Đồng xu 5 Euro “Kỷ niệm 200 năm ngày sinh của Carlo Collodi” Cộng hòa Malta 2026, nặng 31,10 gr (1 ounce Troy) bằng bạc 999/000, số lượng phát hành giới hạn chỉ 700 chiếc.
Vì thế, Pinocchio thường được xem như một “thiết kế phổ quát” của văn hóa Ý. Giống như tháp nghiêng Pisa, chiếc Vespa hay bộ suit Ý, Pinocchio vừa mang bản sắc địa phương rất rõ rệt, vừa vượt khỏi biên giới quốc gia để trở thành hình ảnh toàn cầu. Đó là thiết kế không bằng vật liệu, mà bằng nhân cách.
Ở phương diện hình ảnh, Pinocchio cũng là một thành công lớn của thiết kế minh họa. Từ những bản vẽ đầu tiên của Attilio Mussino đầu thế kỷ 20 cho đến hàng trăm phiên bản sau này, Pinocchio luôn giữ được cấu trúc cơ bản: thân gỗ, mũi dài, chiếc mũ nhọn, dáng đi vừa vụng về vừa sinh động. Đó là minh chứng cho sức bền của một hình thức thị giác tốt: khi thiết kế đủ mạnh, nó cho phép vô số biến thể mà không đánh mất bản chất.
Phim hoạt họa của Walt Disney năm 1940
Kỷ niệm 200 năm Collodi không chỉ là dịp nhắc lại một nhà văn, mà là dịp nhìn lại cách nước Ý tạo ra di sản văn hóa: bằng sự kết hợp giữa tư tưởng, thẩm mỹ và tính phổ quát. Pinocchio là kết quả của một trí tuệ chính trị, một trái tim nhân văn và một trực giác thiết kế bậc thầy. Một nhân vật vừa mộc mạc như gỗ, vừa phức tạp như tâm hồn con người.
Trong thế giới thiết kế đương đại, nơi người ta nói nhiều đến “design thinking”, “user experience”, “tính phổ quát của biểu tượng”, Pinocchio chính là một ví dụ cổ điển hoàn hảo. Không cần công nghệ, không cần thuật ngữ hiện đại, Collodi đã tạo ra một sản phẩm văn hóa có khả năng truyền tải thông điệp xuyên thế kỷ, xuyên văn hóa và xuyên thế hệ.
Hai trăm năm trôi qua, Pinocchio vẫn sống. Không phải vì ông được bảo tồn trong viện bảo tàng, mà vì ông vẫn được đọc, được kể lại, được vẽ lại, được tái thiết kế. Đó là định nghĩa cao nhất của một thiết kế thành công: sống cùng thời gian, không bị thời gian làm cũ. Dã Quỳ rất mê thích truyện Thằng Người Gỗ Pinocchio, ngày xưa vẫn thường kể cho con cháu nghe vào những buổi chiều chủ nhật.
Phim hoạt họa 3D của Walt Disney năm 2022
DQ – tin Internet
