Theo nhiều nhà nghiên cứu ẩm thực, nguồn gốc của french fries (khoai tây chiên) có thể được truy ngược về vùng thung lũng Meuse, thuộc Bỉ ngày nay, vào cuối thế kỷ 17.
Người dân nơi đây sống dựa nhiều vào việc đánh bắt cá nhỏ trên sông. Họ thường chiên cá để ăn trong những tháng lạnh giá. Tuy nhiên, khi mặt sông đóng băng không thể đánh cá được, họ đã nghĩ ra cách thay thế: cắt khoai tây thành những thanh nhỏ giống hình cá rồi đem chiên. Từ một giải pháp chống đói mùa đông, món khoai chiên dần trở thành một phần không thể thiếu trong văn hóa ẩm thực Bỉ.
Điều thú vị là cái tên “french fries” lại khiến nhiều người hiểu lầm rằng món ăn này có nguồn gốc từ Pháp. Thực tế, chữ “french” trong tiếng Anh xưa không nhất thiết chỉ nước Pháp. Trong thuật ngữ ẩm thực, “to french” có nghĩa là cắt thực phẩm thành sợi hoặc thanh dài và mảnh. Vì vậy, “french fries” có thể đơn giản chỉ mang nghĩa “khoai cắt sợi rồi chiên”, chứ không phải “khoai tây chiên của người Pháp”.
Có một giả thuyết khác góp phần làm cho tên này lan rộng. Trong Thế chiến thứ nhất, lính Mỹ đóng quân tại miền nam nước Bỉ – nơi người dân chủ yếu nói tiếng Pháp – đã được ăn món khoai chiên này. Do nghe người dân nói tiếng Pháp hằng ngày, họ lầm tưởng đây là món ăn của Pháp. Khi trở về Mỹ, họ gọi món ấy là “French fries”, và cái tên đó nhanh chóng phổ biến khắp thế giới nói tiếng Anh.
Ở châu Âu, mỗi nơi lại gọi món này bằng một tên khác nhau. Người Bỉ và Hà Lan thường gọi là “frites” hoặc “friets”. Người Pháp gọi là “pommes frites”, nghĩa là “khoai tây chiên”. Tại Tây Ban Nha, món này mang tên “patatas fritas”. Những cách gọi đa dạng ấy cho thấy tên gọi của món ăn thường phản ảnh lịch sử ngôn ngữ và văn hóa hơn là nguồn gốc của nó.
Dù có thể không phát minh ra khoai chiên, nước Pháp vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc phổ biến khoai tây tại châu Âu. Vào thế kỷ 18, nhà nông học người Pháp Antoine-Augustin Parmentier đã tích cực vận động người dân sử dụng khoai tây làm nguồn lương thực chính. Khi ấy, nhiều người châu Âu còn cho rằng khoai tây không thích hợp để ăn. Parmentier tổ chức các buổi tiệc sang trọng với nhiều món chế biến từ khoai để thay đổi quan niệm xã hội, góp phần đưa khoai tây trở thành thực phẩm phổ biến khắp nước Pháp.
Tranh cãi quanh khoai chiên đôi lúc còn mang màu sắc chính trị. Đầu những năm 2000, khi Pháp phản đối cuộc chiến Iraq do Mỹ dẫn đầu, một số chính trị gia Mỹ đã đổi tên “french fries” thành “freedom fries”, nhưng cách gọi này chỉ tồn tại trong thời gian ngắn rồi nhanh chóng biến mất.
Ngày nay, khoai tây chiên đã vượt xa biên giới châu Âu để trở thành món ăn toàn cầu với vô số biến thể. Canada có món poutine nổi tiếng với khoai chiên phủ cheese và nước sốt gravy. Anh quốc có fish and chips ăn cùng cá chiên. Ở Trung Đông, khoai chiên thường được kẹp cùng shawarma trong bánh pita. Tại Mỹ, người ta sáng tạo thêm chili fries, cheese fries hay vô số kiểu khoai giòn khác nhau.
Dù tên gọi có thể gây tranh cãi, một điều gần như không ai phủ nhận: khoai chiên là một trong những món ăn được yêu thích nhất thế giới.
