Vào hôm thứ Năm 9 tháng 4, quân đội Anh tuyên bố, sau khi theo dõi trong suốt một tháng, đã phá hỏng một hoạt động bí mật của tàu ngầm Nga nhằm thực hiện một kế hoạt phá hoại cơ sở hạ tầng dưới đáy biển trọng yếu của Vương quốc Anh – như đường ống dẫn và dây cáp viễn thông – đánh dấu vụ việc mới nhất trong cuộc chiến ủy nhiệm toàn cầu nhắm vào các loại tài sản quan trọng ở dưới nước.
Từ biển Baltic đến Thái Bình Dương, một cuộc chạy đua toàn cầu đang diễn ra, tuy âm thầm nhưng không kém căng thẳng, để nhằm bảo vệ các tuyến dây cáp ngầm vốn đang phải đối mặt trước nguy cơ bị phá hoại.
Các chính phủ, quân đội, chủ dây cáp và các công ty khởi nghiệp về kỹ thuật đang tìm cách đưa ra các biện pháp nhằm tăng cường khả năng phòng vệ cho mạng lưới dây cáp ngầm dưới biển của thế giới nơi luân chuyển phần lớn lưu lượng dữ liệu quốc tế.
Tại Bắc Âu, liên minh NATO đang sử dụng tàu chiến và máy bay không người lái để ngăn chặn các hành vi được cho là có nguy cơ gây phá hoại, sau vụ việc một con tàu có liên quan với Nga đã cắt đứt các tuyến dây cáp trọng yếu vào năm 2024.
Tại châu Á, Đài Loan đang phải tăng cường các hoạt động tuần tra của lực lượng bảo vệ bờ biển cũng như tăng mức phạt đối với hành vi gây hư hại dây cáp trong vùng, với hy vọng răn đe những kẻ có ý đồ phá hoại. Các nhà khai thác dây cáp tư nhân khác thì đang tìm kiếm những tuyến đường tránh đi qua các vùng biển tranh chấp – chẳng hạn như khu vực Biển Đông, nơi tàu thuyền Trung Quốc từng đụng độ với tàu của Philippines và đưa ra các yêu sách chủ quyền.
Những nỗ lực này làm nổi bật một thử thách mới: hiện không có một phương án nào có thể bảo vệ hệ thống dây cáp ngầm dưới biển một cách tuyệt đối.
Hành động kéo lê mỏ neo dưới đáy biển – bị cho là nguyên nhân chính làm đứt dây cáp – có thể gây hư hại ngay cả đối với các loại dây cáp bọc thép; mặc dù được quấn quanh bên ngoài bằng dây thép cứng, đường kính của những sợi dây cáp này cũng chỉ xấp xỉ kích thước một quả bóng bàn. Khi nằm gần bờ, các sợi dây cáp thường được chôn dưới lòng đất, song độ sâu mà chúng có thể được chôn lấp cũng chỉ có giới hạn nhất định.
Cuộc xung đột hiện nay tại Iran làm dấy lên những lo ngại mới, trong đó có việc các tàu trải đặt và sửa chữa dây cáp sẽ không thể đi qua eo biển Hormuz, dẫn đến sự chậm trễ trong công việc sửa chữa hoặc nâng cấp vốn đang rất cần thiết.
Bàn tay của Nga và Trung Quốc
Trung Quốc và Nga đều phủ nhận việc họ có liên quan đến các vụ cắt dây cáp. Một trở ngại đối với các giới chức phương Tây là sự khó khăn trong việc chứng minh thuyền trưởng đã hành động theo mệnh lệnh từ Bắc Kinh hoặc Moscow, đặc biệt là khi nhiều con tàu có liên quan lại treo cờ của những quốc gia thứ ba.
Hoạt động xây dựng hệ thống dây cáp ngầm đang bùng nổ trong khi sự phát triển của kỹ thuật trí tuệ nhân tạo làm tăng nhu cầu về quy mô của mạng lưới và khả năng hoạt động cao hơn. Tính đến giữa tháng 2, trên toàn cầu có 119 tuyến dây cáp mới đang được rải đặt, tăng từ mức 98 tuyến vào tháng 1 năm ngoái và 66 tuyến vào tháng 1 năm 2020.
Để làm cho dây cáp được bền chắc hơn cho đến nay vẫn có những giới hạn của nó. Chẳng hạn việc bọc quanh bên ngoài dây cáp bằng những sợi dây thép cứng tuy mang lại một mức độ bảo vệ nhất định trước nguy cơ bị nghiền nát, nhưng lại không thể ngăn chặn một cách hiệu quả những hư hại do bị vướng mắc – chẳng hạn như khi mỏ neo của một con tàu lớn móc vào và kéo căng sợi cáp, là cách mà Nga và Trung Quốc đã làm trong quá khứ.
Mặc dù gặp nhiều khó khăn trong việc xác định thủ phạm gây ra các vụ đứt dây cáp, một số nhà phân tích cho rằng các vụ việc xảy ra gần đây quá cụ thể, khiến khó có thể tin rằng chúng chỉ là những tai nạn ngẫu nhiên.
Một thí dụ, các vụ đứt dây cáp nối với Đài Loan vào năm 2023 và 2025 đặc biệt nhắm vào những khu vực có thể gây ra sự thiệt hại nặng nề nhất. Sau một vụ việc xảy ra vào năm ngoái, một tòa án tại Đài Loan đã tuyên bố thuyền trưởng (mang quốc tịch Trung Quốc) của một con tàu treo cờ Togo phải chịu trách nhiệm về hành vi cố ý phá hoại dây cáp, đồng thời tuyên phạt ông này ba năm tù giam. Phía Trung Quốc sau đó nói rằng một đường dây buôn lậu của Đài Loan mới chính là thủ phạm, kiểu vừa ăn cướp và la làng, mà không đưa ra bằng chứng nào cả.
Gần đây hơn, giới chức Đài Loan cho biết họ đang tiến hành điều tra một tàu Trung Quốc khác, vốn được điều động đến để giải cứu một tàu đánh cá bị mắc cạn, mà tàu đánh cá này bị tình nghi là thủ phạm có thể đã gây hư hại cho một đường dây cáp gần một trong những hòn đảo xa bờ của Đài Loan vào tháng 3 vừa qua.
Trung Quốc có thể đang tìm cách nâng cao khả năng cắt dây cáp ngầm của họ. Một số nhà phân tích đã tỏ ra lo ngại về một bản tin truyền thông hồi năm ngoái, trong đó tiết lộ rằng các nhà nghiên cứu Trung Quốc đã chế tạo ra một thiết bị sử dụng đĩa mài bên ngoài có tráng chất kim cương cứng và sắc, có khả năng cắt đứt các đường dây cáp ngầm ở độ sâu khoảng 13,000 bộ Anh (gần 4,000 mét), qua đó khiến các đường cáp nằm sâu dưới đáy đại dương trở nên rất dễ bị phá hoại. Phía các nhà nghiên cứu Trung Quốc mô tả thiết bị này là công cụ cần thiết nhằm hỗ trợ cho công tác khai thác tài nguyên biển.
Giải pháp phòng vệ
Một số quốc gia đang thử nghiệm các giải pháp quân sự nhằm ngăn chặn các vụ phá hoại trong tương lai. Các quốc gia thành viên NATO – vốn lo ngại về những hoạt động phá hoại có thể xuất phát từ “hạm đội bóng tối” (shadow fleet) gồm các tàu chở dầu bị cấm vận có liên hệ với Nga – đang phải sử dụng tàu chiến, máy bay không người lái và máy bay quân sự để tuần tra trên vùng biển Baltic. Kế hoạch này có tên gọi là “Lính gác Baltic” (Baltic Sentry) bắt đầu hoạt động vào tháng 1 năm 2025 và bước đầu đã mang lại những kết quả tích cực.
Sau khi các hoạt động tuần tra được thực hiện, trong suốt khoảng một năm sau đó được ghi nhận đã không có bất kỳ vụ việc phá hoại đáng ngờ nào xảy ra. Tuy nhiên, vào cuối năm ngoái, giới chức Phần Lan đã tiến hành kiểm soát một con tàu mà họ nghi ngờ có liên quan đến việc gây hư hại cho một đường dây cáp trong vùng. Cũng trong năm nay, liên minh NATO dự kiến sẽ tăng cường sử dụng các tàu không người lái trong khuôn khổ chiến dịch nói trên.
Một số công ty đang quảng bá một loại kỹ thuật mới, được gọi là cảm biến âm thanh phân tán, mà theo họ là có thể giúp các công ty điều hành đường dây cáp nhận biết liệu có tàu thuyền nào đang ở gần đường dây cáp hay không, hoặc liệu đường dây cáp đó có bị hư hại hay không. Kỹ thuật này sẽ đặc biệt hữu ích trong trường hợp một con tàu đã tắt thiết bị phát tín hiệu định vị của nó vẫn có thể bị phát hiện.
Một công ty kỹ thuật quốc phòng tên Anduril Industries cho biết họ đang nghiên cứu một thiết bị có tên gọi Seabed Sentry, có thể được đưa xuống đáy đại dương và lưu lại ở đó trong nhiều tháng. Thiết bị này được trang bị hệ thống sóng âm thanh để có thể phát hiện các tàu thuyền di chuyển qua lại, giúp giám sát các cửa ngõ hải cảng hoặc các eo biển chiến lược.
Chiến tranh phá hoại thời nào cũng có và mang những hình thức khác nhau. Thời chiến tranh Việt Nam, du kích Việt Cộng thường hay đắp mô gài mìn trên các tuyến đường xe chạy ở miền Nam; thời hiện đại với cuộc sống lệ thuộc nhiều vào kỹ thuật thì có vụ cắt dây cáp ngầm. Khác nhau là chiến tranh phá hoại thời nay mang tính cách toàn cầu hơn.
VH
