“Hãy cho tôi một điểm tựa, tôi sẽ nhấc bổng trái đất lên” là câu nói nổi tiếng của Archimedes (287-212 trước Công Nguyên). Ổng là một nhà toán học, nhà vật lý, nhà phát minh huyền thoại người Hy Lạp. Hình của Archimedes được in ở mặt trước của Huy chương Fields, giải thưởng danh giá được coi là “Nobel Toán học” (vì giải Nobel không bao gồm lĩnh vực toán học), được Hiệp hội Toán học quốc tế (IMU: International Mathematical Union) trao 4 năm một lần cho những nhà nghiên cứu nổi bật.
Ơ-rê-ca (Eureka, nghĩa tiếng Việt là “tìm ra rồi”) là một giai thoại nổi tiếng về cách ra đời của “lực đẩy Archimedes” và của mục.. này.
Khi Thomas Edison và các nhà phát minh khác hoàn thiện bóng đèn điện (cuối những năm 1870 – đầu 1880), việc đóng ngắt mạch điện diễn ra hoàn toàn thủ công. Khi hai thanh kim loại từ từ tách rời, dòng điện ngoan cố nhảy vọt qua khoảng không, sinh ra tia lửa điện nhỏ, có thể gây cháy nổ, bào mòn/hư thiết bị và nguy hiểm cho người dùng.
Năm 1883, kỹ sư điện người Anh John Henry Holmes lắp đặt hệ thống đèn điện cho ngôi nhà gia đình mình ở Jesmond, Newcastle upon Tyne (Anh) – đây là ngôi nhà đầu tiên ở Newcastle được thắp sáng bằng điện. Nhìn thấy những bất tiện, ông nghiên cứu và phác thảo cơ chế để tạo công tắc ngắt nhanh nguồn điện: lò xo giúp các tiếp điểm tách ra hoặc chạm vào cực nhanh, dù người dùng bấm chậm hay nhanh cũng không gây tia lửa điện. Nhờ đó, bật tắt đèn chỉ cần một động tác đơn giản. Đây cũng là nền tảng cho hầu hết công tắc điện trên tường ngày nay.
Holmes được cấp bằng sáng chế cho công tắc này năm 1884 tại Anh và Mỹ. Hàng triệu gia đình Anh, châu Âu và Mỹ nhanh chóng áp dụng, biến điện từ xa xỉ thành tiện nghi phổ thông.
Năm 1916, William J. Newton đạt bằng sáng chế Hoa Kỳ US1248384A cho kiểu công tắc gật gù với chiếc cần gạt trứ danh. Tới nửa cuối thế kỷ 20, loại công tắc phím bấm mặt phẳng êm ái hơn ra đời, dần thay thế tiếng lách cách ồn ã. Tất cả các cải tiến dần được tạo ra, nhưng dẫu là công tắc thông minh hay cảm ứng đã len lỏi vào các ngôi nhà hiện đại, nguyên lý “ngắt nhanh” cơ học từ kỷ nguyên Victoria vẫn âm thầm bảo chứng an toàn cho hàng tỉ chiếc công tắc truyền thống trên khắp địa cầu ngày nay.
Có một bí mật là khi công tắc điện mới ra đời và vừa phổ biến, nhiều người đã lo ngại rằng chúng sẽ khiến con người lười biếng về tinh thần và kém thông minh hơn. Bởi thay vì phải mất công châm đèn, điều chỉnh ngọn lửa hay làm thủ công nhiều bước, giờ chỉ cần “bấm một cái” là đèn sáng. Họ sợ con người sẽ mất thói quen suy nghĩ, vận động và sáng tạo. Có lẽ nhân loại thời đó không thể ngờ có ngày con người không cần đưa tay nhấn nút, chỉ ra lệnh bằng miệng thôi là có thể tắt cả đồ điện trong nhà.
