Dì Quỳnh là em út của mẹ tôi, dì lấy cậu Lộc, một phi công QLVNCH. Cậu Lộc cao lớn đẹp trai, vui vẻ, hiền lành, ai thấy cũng thương, ai nhìn cũng mến, nhưng cuộc đời cậu lại đong đầy những “tang thương của ngẫu biến”(*).
Sinh ra trong thời nội chiến, lớn lên khi cuộc chiến chấm dứt, tôi thấy nhan nhản những “tang thương” trong chiến tranh, trong những biến cố lịch sử, trong sự thay đổi của xã hội và số phận của con người trong cuộc đời đầy dâu bể.
Tang thương thường đi đôi với mất mát, chia ly. Chiến tranh qua đi nhưng ký ức ở lại với những người còn sống, để vương mang nỗi buồn muôn thuở như nhà thơ Huy Cận đã viết “Một chiếc linh hồn nhỏ / Mang mang thiên cổ sầu”. Và, tôi cảm thông được “nỗi sầu thiên cổ” trong linh hồn “nhỏ lệ” của cậu Lộc…
Sau 12 năm tù đày ở Bắc Việt, cậu Lộc trở về nhà, nhưng vợ hiền đã ra người thiên cổ và 2 con trai, 1 con gái đã mất tích ngoài biển khơi vì bão tố, vì hải tặc.
Cậu Lộc qua Mỹ theo chương trình HO (Humanitarian Operation), ngày sum họp, chỉ còn 3 cha con. Cậu gầy ốm hơn xưa, nét thông minh, tuấn tú vẫn còn nhưng ánh mắt đượm buồn với những đau thương. Dòng đời của cậu dường như gắn với số phận nghiệt ngã, nhiều bất hạnh hơn là niềm vui. Cậu rời bỏ quê hương mang theo một quá khứ với đầy ký ức và những vết thương chưa kịp lành sau cuộc chiến tranh tương tàn Nam-Bắc.
Năm 1954, là một thiếu niên ăn chưa no, lo chưa tới, cậu đã phải vội vã rời Hà thành, lên chiếc tàu há mồm, vượt tuyến vào Nam, tránh nạn cộng sản. Nhưng cha mẹ cậu và người em gái bị kẹt lại ở vùng quê Thái Bình.
Năm 1975, miền Nam thất thủ, là một sĩ quan VNCH cậu phải đi tù “cải tạo”. Sau khi ra tù, gặp lại người quen ở làng quê cũ, họ cho biết cha mẹ cậu và đứa em gái đã bị đấu tố, ruộng vườn rơi vào tay nhà nước. Thật cay đắng vì cha mẹ cậu cũng chỉ là những người nông dân chân lấm tay bùn, siêng năng cày cấy bao năm dành dụm chút tiền mua được vài mảnh ruộng, họ đâu phải là cường hào ác bá, vậy mà quân cách mạng đã đấu tố giết người nhằm lấy đất đai xung vào hợp tác xã. Cậu xót xa đau đớn, nào ai biết được ngày bước lên xe ra Hà Nội, lại là lần tiễn biệt cuối cùng. Cậu bơ vơ, mồ côi, mồ cút khi vào Nam.
Bảo Huân
Bố tôi dạy ở trường “Thiếu Sinh Quân” nên cậu Lộc luôn gọi bố tôi là thầy, cho dù sau này cậu cưới dì Quỳnh và trở thành anh em cột chèo. Cậu và dì Quỳnh luôn sống trong tình thương yêu và bảo bọc của gia đình tôi. Ba người con của cậu ra khơi đi tìm tự do nhưng bặt vô âm tín. Còn lại người con trai nhỏ, bố mẹ tôi đã lo cho vượt biển đến Mỹ bình an. Dì Quỳnh quá đau khổ khi 3 đứa con mất tích trên biển, chồng biền biệt bị tù đày. Sau khi đi thăm nuôi cậu Lộc về, dì bị đột quỵ rồi qua đời. Bố mẹ tôi lại chăm sóc cô con gái út của dì, chờ ngày cậu Lộc trở về.
Tôi nhớ mãi lần cậu qua Mỹ tập huấn, khi về đã mua cho tôi con búp bê nhắm mắt, mở mắt với mái tóc màu nâu nâu. Tôi thích mê luôn. Chả là cậu thấy tôi thừa hưởng con búp bê cũ mèm từ 2 bà chị, đến tay tôi thì đôi mắt nó không chớp được nữa, cái đầu chỉ còn loe ngoe vài sợi tóc, mà cậu cứ chê xấu ghê, nhìn giống tóc “Khổ đầu đà” trong “Cô gái Đồ Long” của Kim Dung.
Mỗi lần cậu Lộc đi Mỹ về là anh em tôi đều có quà nên đứa nào cũng háo hức. Nhưng niềm vui ấy không còn khi cậu phải vào tù xa xôi tận miền Bắc, chỉ có dì Quỳnh lặn lội đi thăm nuôi. Khi dì Quỳnh mất thì anh em tôi cũng đã rời xa quê hương. Vậy mà thấm thoát thoi đưa, anh em tôi được gặp lại cậu khi chúng tôi đã trưởng thành và cậu không còn trẻ nữa.
Cậu Lộc đau đớn phải rời bỏ quê hương, vùng “đất chết” không thể “nương náu” khi những người đồng hương, đồng tộc cho cậu là tư bản, địa chủ và “có nợ máu” với nhân dân, họ hận thù vì không cùng chính kiến. Cậu đến nước Mỹ yên bình và tự do, dù đã “nửa chừng xuân” nhưng cậu vẫn còn tràn đầy nhiệt huyết, quyết xây dựng cuộc sống mới tươi đẹp hơn.
Cậu gặp lại những chiến hữu xưa, cùng nhau ôn lại niềm vui, nỗi buồn. Có người bạn khuyên cậu học làm Phi công cho ngành nông nghiệp – Agricultural pilots (**). Cậu rất vui khi được bay lượn, tung hoành trên bầu trời. Cậu lái trực thăng phun thuốc bảo vệ và chăm bón cây trồng trên những ruộng đồng chim bay mỏi cánh ở California, Texas và Arizona.
Cậu bùi ngùi nhớ về những năm xưa, đã từng là người lính không quân chiến đấu bảo vệ miền Nam tự do. Nay, dù chỉ bay lượn trên những cánh đồng ruộng vắng, cậu cảm thấy yêu thích cuộc sống có ích và có ý nghĩa. Cậu vui với công việc, sống ấm no ở xứ người, nhưng trong một góc sâu kín, cậu vẫn thấy buồn khổ, ngậm ngùi với ký ức, nhớ nhung những người thân thương đã hoài xa vắng… Thời gian không làm vơi đi nỗi sầu đau mà chỉ làm nó lắng đọng trong tâm tưởng. Với những tang thương của ngẫu biến, với giây phút chia lìa trong im lặng, trong âm thầm đau đớn, người ta thường cảm nhận được cái mong manh của sự sống, cái vô thường của cuộc đời…
Cuộc đời như những chuyến xe.
Người lên, người xuống, người về, người đi.
Lúc hội ngộ, lúc phân ly.
Nụ cười, tiếng khóc, có khi lặng buồn
(Thơ Hàn Long Ẩn)
Cậu buồn da diết, dù bao năm tháng trôi qua vẫn chưa hề dừng lại hay lãng quên. Những lúc buồn, cậu viết… Tôi luôn tò mò muốn biết cậu viết gì? cho dù có hỏi, cậu chỉ cười buồn. Nhưng cậu kể cho tôi nghe nhiều chuyện lắm… chuyện gia đình, bà con, bạn bè, chuyện chiến đấu bên đồng đội, chuyện tù đày và chuyện đời xửa, đời xưa từ lúc tôi chưa sinh ra hay còn nằm nôi ôm tí mẹ. Tôi còn muốn nghe nhiều chuyện nữa vì Bố tôi mất sớm, khi chưa kịp kể cho tôi nghe những câu chuyện của ngày xửa ngày xưa ấy…! Nhất là chuyện của một quê hương có “cùng một mẹ vẫn hoài đánh nhau”, gây bao đau thương, thống khổ với chia ly và mất mát.
Vì còn cảm nhận được nỗi đau từ sự mất mát, chia lìa, cậu Lộc không thể quên những người thân yêu với những ký ức trong đời. Cậu thường ngồi ôm đàn, hát trong nỗi sầu thương nhớ…
Tìm nhau trong thơ cổ
Tìm qua tranh Tố Nữ
Tìm trên môi đương ca câu thương nhớ
Tìm sâu trong muôn thuở, tìm sau lưng bốn mùa
Tìm nhau như Thiên Cổ tìm Ngàn Thu
Gặp nhau trong vinh dự của đời người, người ơi
Gặp nhau dưới đức tin bao la phơi phới
Gặp nhau trong cơ khổ của thế giới, ơi người
Gặp nhau đôi tâm hồn được nghỉ ngơi.
(Trích bài “Tìm nhau” của Phạm Duy)
Còn vài ba năm nữa cậu tròn 90 tuổi, râu tóc bạc phơ, cậu đẹp như một tiên ông sống thong dong, an vui bên con cháu. Ngày ngày, cậu vẫn viết… Tôi vẫn cứ chĩa cái mũi tò mò muốn biết “Cậu viết gì vậy? Có cho ai đọc không?” Cậu cười rồi lắc đầu. Một hôm, cậu nói với tôi:
– Trước khi bay về bầu trời miên viễn, cậu muốn ghi lại ký ức, chỉ có thế thôi!
– Chỉ có thế thôi mà không cho “I” [ai] đọc. Cậu “xấu” thiệt nha!
Trên trang báo TRẺ, tôi thích đọc “Lá Thư Từ Kinh Sáng” của tác giả Hai Trầu. Nhà văn Trần Doãn Nho đã viết thay lời bạt:
“Ký ức là một tài sản vô giá của con người. Là bộ máy nhớ. Nhớ những lần hành quân. Nhớ những trận đánh. Nhớ đồng đội. Nhớ cảnh bom rơi đạn lạc. Nhớ những đau thương đổ vỡ. Nhớ những tủi nhục tù đày. Nhớ những lao đao bon chen kiếm sống. Có người nhớ để được giận hờn chuyện cũ. Có người nhớ để quên chuyện cũ. Có người nhớ để quên hiện tại. Lại cũng có người nhớ để khỏi nghĩ đến… tương lai.” (***)
Nhà văn Hai Trầu viết nỗi nhớ của ông qua hơn 50 lá thư.
GVV
(*) “Tang thương” là một từ Hán Việt, trích từ câu “Thương Hải biến vi tang điền” có nghĩa là “Biển xanh hóa thành ruộng dâu”, một biến cố thật lớn.
“Ngẫu biến” là một từ không được dùng nhiều trong tiếng Việt, có nghĩa là sự thay đổi bất ngờ.
(**) Agricultural pilots – Làm phi công cho các nông trại là một nghề rất thú vị, lại có lợi nhuận cao. Ngành nông nghiệp ở Mỹ, sử dụng nhiều hóa chất khác nhau trên ruộng đồng nhằm bảo đảm sức khỏe và sự phát triển của cây trồng để đạt năng suất tốt nhất.
Sử dụng máy bay trực thăng là một trong những cách nhanh nhất để phun thuốc trừ sâu, diệt cỏ, diệt nấm dạng lỏng đựng trong thùng có máy bơm và vòi phun được gắn dưới thân máy bay. Hạt giống và phân bón thường ở dạng viên, được rải bằng phễu treo dưới bụng của máy bay.
Hiện nay, người ta dùng “Drones” vì tiện lợi và rẻ hơn dùng trực thăng. Nhưng ở một số đồng ruộng bao la như Texas, Kansas, California, Arizona vẫn dùng trực thăng vì có thể phun lượng thuốc lớn rất nhanh và liên tục trên hàng trăm hecta.
(***) Trích “Lá Thư Từ Kinh Sáng 1” (Kỳ 38) đăng trên Báo Trẻ.
https://baotreonline.com/van-hoc/tap-ghi/la-thu-tu-kinh-xang-1-ky-38.baotre
