“Dìm hàng” là cụm từ lóng tiếng Việt, chỉ hành động cố tình làm giảm uy tín, danh dự, hình ảnh hoặc giá trị của người khác xuống thấp hơn thực tế.
Trong mối quan hệ bạn bè, “dìm hàng” là đăng hình hoặc kể lại những khoảnh khắc xấu hổ, hài hước, kiểu dáng xấu xí của bạn bè (thường không ác ý mà chỉ để vui). Trong công việc, “dìm hàng” là cố ý bôi nhọ, hạ uy tín, nói xấu đối thủ hoặc đồng nghiệp để làm họ mất điểm trước người khác hoặc cấp trên (social undermining). Trong quan hệ tình cảm, “dìm hàng” là chê bai ngoại hình, năng lực của đối phương (người yêu/vợ chồng) để thao túng tâm lý, hoặc làm họ tự ti hơn nhằm kiểm soát họ. Trong thể thao/giải trí “dìm hàng” là cố ý dàn dựng để một người/nhân vật nhìn có vẻ rất yếu ớt, không có tài năng, hoặc bản chất xấu tánh, độc ác.
Quang (trái, phản diện) và Cường (phải, chính diện)
Truyền thống “dìm hàng” VNCH của điện ảnh VNCS
Trong điện ảnh tuyên truyền của CSVN, đối tượng bị “dìm hàng” luôn luôn là các nhân vật có vai vế hoặc có mối quan hệ mật thiết với chính phủ VNCH miền Nam Việt Nam. Thí dụ: binh lính, sĩ quan, viên chức chính phủ VNCH, hoặc các tu sĩ/linh mục, giám mục Công giáo.
Người Việt sinh ra và lớn lên ở Việt Nam sau 30-4-1975, thời gian mà phim phèo, sân khấu đều là độc quyền sản xuất của “nhà nước ta”, hẳn ai cũng nhẵn mặt các diễn viên Lý Huỳnh, Thế Anh, Robert Hải, Hoàng Dũng… ngoài đời họ đẹp trai, tài năng, nhưng lên phim bị phân cho các vai sĩ quan VNCH với tánh cách xấu xí, độc ác, ngoại hình nhìn thấy ớn lạnh.
Tuy nhân vật do các nghệ sĩ này đóng vai đều là nhân vật tưởng tượng, nhưng vào thời điểm đó cũng đủ gieo vô lòng lớp học sinh chưa kịp trưởng thành tâm lý thù ghét và ghê tởm các nhân vật sĩ quan VNCH trên phim.
Năm tôi học lớp 6, lớp 7, tiết học môn Đạo đức thay vì dạy từ bài giáo án soạn sẵn của giáo viên thì Hiệu trưởng tổ chức chiếu phim Cánh Đồng Hoang, Mùa Gió Chướng, Chị Tư Hậu, Hòn Đất… ở sân trường buổi tối, bán vé giá rẻ cho học sinh coi. Sau đó học sinh phải viết bài thu hoạch theo nội dung phim đã coi và câu hỏi giáo viên đưa ra. Tất nhiên bài viết của học sinh nào cũng rập một khuôn thương yêu nhân vật chính và “căm thù Mỹ – ngụy độc ác một cách sâu sắc”.
Sau qua thời kỳ mở cửa và nịnh bợ, dụ khị “Việt kiều đem đô-la về xây dựng đất nước” và cho phép tư nhân tự sản xuất phim, tự làm sân khấu, thì các nhà sản xuất tư nhân không mặn mòi gì với đề tài “chống Mỹ cứu nước” nữa. Khi mà người Việt Nam đã có internet sử dụng rộng rãi, các nhà sản xuất sản phẩm văn hóa – giải trí thừa hiểu rằng khán giả Việt Nam, đặc biệt là dân Nam kỳ, không dễ bị dụ “hô khẩu hiệu” như trước nữa. Họ thừa hiểu đã quá đủ những bộ phim, vở tuồng bắt buộc cả diễn viên lẫn khán giả phải lên gân “căm thù Mỹ – ngụy” và hô khẩu hiệu “yêu nước là chống Mỹ”, mà chuyển qua sản xuất phim, tuồng cải lương đề tài tình yêu đôi lứa và gia đình một cách bình thường, dễ bán vé, dễ lấy nước mắt khán giả hơn.
Các cố diễn viên Lý Huỳnh, Thế Anh, Robert Hải, Hoàng Dũng, lúc sinh thời chưa có ai nói rằng nhân vật “sĩ quan Mỹ, ngụy” mà họ đã diễn được khán giả yêu thích. Thậm chí, khi ra đường họ còn bị dân gọi tên nhân vật viên sĩ quan mà họ đã đóng để chửi bới.
Khi điện ảnh quân đội CSVN “dìm hàng” bất thành
Tuy nhiên, vào các dịp lễ, ngày kỷ niệm này nọ của chế độ CSVN, ngân sách nhà nước không quên “đặt hàng” sản xuất các phim gọi là “kỷ niệm” nhằm tung hô chế độ cộng sản và ca ngợi “sự lãnh đạo sáng suốt, tài tình của đảng ta”. Nhưng các sản phẩm này khi tung ra đều bị thất bại thảm hại, nhà nước phải dùng biện pháp hành chánh, quyền lực nhà nước để “lùa” cán bộ công chức, các cụ nghỉ hưu, tiểu thương, học sinh, sinh viên tới rạp “coi phim”.
Năm ngoái, để phục vụ cho cái gọi là đại lễ “kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám” (A80) và “kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam” (A50), nhà nước CSVN đã rót 90 tỷ đồng ngân sách (tương đương 3 triệu 475 ngàn Mỹ kim) đầu tư làm phim Mưa Đỏ, giao hẳn cho xưởng phim Điện Ảnh Quân Đội Nhân Dân (trực thuộc Tổng Cục Chính Trị, Bộ Quốc Phòng) làm phim.
Nếu làm phim thông thường đạo diễn chính là người chọn diễn viên, nhưng phim Mưa Đỏ này đạo diễn không có quyền chọn diễn viên, theo diễn viên (phản diện chính) Steven Nguyễn (trả lời phỏng vấn công khai) thì diễn viên phim là “được các cụ (ở trên) chọn”.
Trong loạt bài “Mưa Đỏ – Chất độc trong từng con chữ” đã đăng trên Trẻ Magazine năm ngoái, tôi đã khái quát nhân vật phản-diện-chính tên Quang – sĩ quan VNCH (do diễn viên Steven Nguyễn) đóng là cậu thanh niên con nhà quyền quý có học hành tử tế nhưng hành xử lưu manh và mất dạy. Quang hỗn láo chửi cha, khinh mẹ, chơi bời gái gú để thỏa mãn bản năng, khinh thường cấp trên. Chu Lai đã “mượn mồm” Quang chửi không chừa một ai, từ “đám tướng lĩnh xôi thịt,” “mục ruỗng,” “khinh khi,” “nô lệ”, “sặc sụa mùi con buôn”, “hèn”, “lì lợm”, các cô gái miền Nam thì “xộc xệch”, “bốc mùi”, “xiêm y tất thảy các cô gái khác cứ mặc nhiên bị tuột ra”, người Mỹ thì “ngạo mạn”, xã hội miền Nam thì “tanh như mùi cá ươn”. Nhưng đồng thời, Chu Lai cũng mượn mồm Quang ca tụng phe cộng sản là “thế giới phải kiêng dè, hãi sợ”.
Steven Nguyễn trong vai Quang – Sĩ quan VNCH – Một phân cảnh chân thật so với thực tế chiến tranh VN
Tuy nhiên, dù cố gắng xử dụng ngôn từ độc hại và làm cho nhân vật Quang có tính cách bệnh hoạn, suy nghĩ méo mó, thì phim tuyên truyền Mưa Đỏ đã thất bại hoàn toàn, vì không đạt được mục đích nói xấu chế độ VNCH miền Nam, nói xấu Quân Lực VNCH, và nói xấu dân miền Nam.
Trong một phân đoạn, cảnh Quang đứng giữa cánh đồng trống bế trên tay một bé gái, tôi thấy chân thật không khác gì những bức ảnh thời chiến tranh Việt Nam do phóng viên Tây chụp. Bức ảnh đăng lên mạng xã hội được 156 ngàn người “thả tim”.
Một diễn viên có học hành nghề diễn tử tế, đã có 10 năm lẹt đẹt đóng phim với nhiều vai phụ mà vẫn là diễn viên “vô danh tiểu tốt”, chẳng mấy ai để ý. Tới khi Steven Nguyễn ứng tuyển cho vai Quang, phim ra rạp thì Steven Nguyễn bật lên thành “ngôi sao phim 700 tỷ”. Quang – Sĩ quan VNCH “lưu manh, mất dạy” nhưng “được lòng khán giả” hơn vai chánh diện – anh bộ đội Cường “hào hoa, trí thức, lịch lãm, yêu nước” (Đỗ Nhật Hoàng đóng).
Sau vai Quang, Steven Nguyễn liên tiếp được mời đóng vai chánh diện các phim nặng ký khác, gần đây nhứt là phim Trại Buôn Người kể về những nạn nhân bị lừa bán qua các trại giam chuyên lừa đảo online. Phim Trại Buôn Người ra rạp thành công vượt quá mong đợi của nhà sản xuất. Trong năm qua, Steven Nguyễn được mời đóng tất cả 8 phim, phim nào cũng thành công với số thu phòng vé.
Trong khi đó, các vai chánh diện khác của phim Mưa Đỏ đều im lìm không có phim ra rạp, không được mời đóng phim, kể cả vai chánh Đỗ Nhật Hoàng. Nói cách khác, Steven Nguyễn đã bật lên sáng chói trên bầu trời điện ảnh Việt Nam nhờ vai Quang – sĩ quan QL VNCH.
Đã qua rồi cái thời nhà nước CSVN dùng phim ảnh, sân khấu tuyên truyền nói xấu chế độ VNCH và binh lính VNCH. Khi thế giới phẳng mở ra, suy nghĩ của dân Việt Nam thay đổi theo, và mọi nổ lực “dìm hàng” đối thủ VNCH của nhà nước VNCS đã bất thành.
TPT
