“…Hoa sen thường nở rộ từ những ngày đầu tháng Tư, lứa búp đầu tiên thường được cắt rồi bó thành từng chục một để phục vụ cho các lễ cúng nhân mùa Phật Đản. Một số hoa thì dùng để ướp trà, để làm tinh dầu… Số còn lại thì để ra gương lấy hạt”.
Bây giờ đang là mùa sen – sen mùa hạ. Tôi đọc trên facebook, một bạn ở Huế viết: “Năm nay sen Huế được mùa. Các hồ trong khu vực Thành Nội vào những ngày đầu mùa hè phủ một màu xanh ngát của lá sen, xen lẫn những bông hoa trắng muốt lấp kín cả mặt hồ, không còn nhìn thấy một khoảng trống nào nữa. Đi về các miền quê xa hơn như ở các huyện Phú Vang, Quảng Điền, Phong điền… Các ao hồ, đầm hói cũng phủ đầy sen”. Và tiếp theo là những tấm hình ngày hội sen Huế tại khuôn viên Hồ Tịnh Tâm, phường Phú Xuân đông đảo các chị em xúng xính áo dài chụp hình… Ngoài ra còn có nhiều hoạt động khác như nghệ thuật ướp trà sen, cách thưởng thức trà sen, cách chế biến các món ăn từ sen, cách làm hoa sen giấy Thanh Tiên, cách làm nón bằng lá sen, cách chế biến tinh dầu sen…
Cũng trong bài viết đó: “Gương sen năm nay rất to, hạt dày, tròn vo căng mọng.
Có lẽ đây là một sự bù trừ thoả đáng của thiên nhiên. Bởi năm trước Huế có một mùa sen mất trắng do những cơn mưa lụt xảy ra quá sớm gây úng ngập kéo dài làm sen không ngóc đầu lên nổi.
Hiện tại Huế đang là thời điểm thu hoạch gương sen. Các chợ bày bán rất nhiều hạt sen tươi vừa mới bóc. Các o các chị thường ngày bán rau quả giờ cũng kèm theo một rổ hột sen, vừa ngồi bán hàng vừa lột từng hột, lột ra được mớ nào là bán hết mớ nấy.
Hạt sen Huế rất ngon. Điều nầy đã được thừa nhận từ người tiêu dùng trên khắp mọi miền cũng như những người thân quen. Không ai đến Huế mà làm lơ món hạt sen Huế tươi và khô”.
Thu hoạch sen
Thật ra, tôi không quá chú trọng đến sen vùng nào. Ra Huế tôi thích thưởng thức ly chè hạt sen, ngắm sen dọc theo các hào nước bao quanh Đại Nội, sen ở hồ Tịnh Tâm bung nở rực rỡ. Vào Đồng Tháp, vùng sen nổi tiếng của miền Tây, tôi cũng hay mua hạt sen về làm quà hay để nhà dùng. Ở quê tôi, tuy sen không làm nên thương hiệu nhưng vào mùa ăn ly chè hạt sen cũng ngon không khác gì sen các nơi khác.
Với tôi, mùa sen có quanh năm khi mỗi sáng đạp xe ra công viên, lúc nào tôi cũng thấy trong các hồ có hoa sen nở. Những con chim sẻ vụt xuống, đậu lại rồi bay đi, tôi như say theo chúng với cái máy hình. Sung sướng khi chụp được những tấm hình chim sẻ đậu trên nhánh sen.
Những lúc mỏi chân, chỗ tôi ngồi nghỉ thường là một hồ sen nào đó có bóng mát từ những tàng cây to. Tôi thích chút thời gian quý báu nhất trong ngày này của mình. Tôi lan man nhớ nhiều thứ đã qua. Hồ tĩnh lặng, tiếng một con cá quẫy nước cũng khiến tôi giật mình. Những cánh hoa sen rơi xuống nước hay trên lá, một con chuồn chuồn đậu vào hoa cho tôi thấu hiểu được ý nghĩa của vô thanh. Mọi thứ quanh tôi đều nhẹ nhàng. Tiếng đời lao xao dường như không tồn tại!
Sen bây giờ có khắp nơi thậm chí nhiều nhà trồng sen trong chậu, xen kẽ có hoa sen nở quanh năm. Vừa để ngắm lại có hạt nhâm nhi…
Mấy năm trước vào mùa sen tôi thường đi xe buýt đến hai đầm sen nổi tiếng ở quận 9 là Tam Đa và Bảy mẫu. Tôi thích những chiều thong thả ngồi nói chuyện với cô chủ đầm sen, nghe cô kể về sen từ khi còn cây con cho đến ra hoa và thu hoạch, nhìn các cô gái í ới chụp hình với sen, hay nằm lơ mơ trên võng nghe chiều xuống thật chậm và để đầu mình thật rỗng cũng là một cách nạp năng lượng. Lại có khi tôi chỉ ngồi trên một tấm ván, nhìn sen và nghĩ ngợi mông lung. Bên những hồ sen hoa nở rộ có nhiều khách đến chụp hình, tâm trạng tôi không tĩnh mà thường bị ngoại cảnh chi phối. Để đến khi rời đi luôn có chút luyến tiếc rằng mình đã đến với sen khi tâm còn động quá!
Lang thang Đồng Tháp vào mùa sen mới thật tuyệt. Quay qua quay lại đâu đâu cũng có ruộng sen, hoa trắng, hoa hồng đẹp mê man. Trong một ruộng lúa rộng lớn lại có một khoảnh nhỏ trồng sen, màu xanh của lúa, màu trắng tinh khiết hay hồng rực rỡ của hoa sen dứt khoát chúng tôi phải dừng xe lại để chụp hình.
Sen trắng
Lại nhớ những mùa hè cũ ở Nha Trang, vào mùa sen tôi thường chạy xe máy đến các ruộng sen, hồ sen và chụp hình. Với tôi, nhìn hoa sen nở hồng hay trắng trông thật đẹp, nhưng để chụp hình sen cho đẹp thật là khó.
Lại nhớ có lần, tôi và chị bạn chạy xe máy ra Ninh Hoà (Khánh Hòa), hôm ấy mát trời, chúng tôi lang thang khắp nẻo đường quê. Đến một ruộng sen trắng, đang mùa rộ hoa, đẹp ngộp thở. Chúng tôi mải miết, mỗi người tìm góc riêng say sưa bấm máy. Mùa sen quê tôi thanh bình, dịu dàng. Cũng có một lần ngồi trên xe lửa từ Sài Gòn về Nha Trang, khi còn cách thành phố khoảng hai chục cây số tôi nhìn thấy một hồ sen đang mùa rộ hoa, đẹp ngất ngây!
Sen là loài hoa đặc biệt hiện diện rất nhiều trong văn thơ, ca dao tục ngữ Việt Nam ca ngợi vẻ đẹp thanh cao, sức sống mãnh liệt, triết lý nhân sinh và đạo đức trong sáng của con người.
“Trong đầm gì đẹp bằng sen
Lá xanh, bông trắng lại chen nhụy vàng
Nhụy vàng, bông trắng, lá xanh
Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn”
Là những câu lục bát mà thế hệ chúng tôi được học từ những năm tiểu học
Ngâm tay sâu trong bùn
Những hồ sen vào mùa là điểm check – in không thể thiếu của cánh phụ nữ, quần áo đẹp, áo yếm, tứ thân, áo dài, thêm cây dù, chiếc nón lá làm “đạo cụ” mục đích chụp hình khoe “phây”. Thế nhưng ít ai chú ý đến cũng là phụ nữ mà có những mảnh đời phải lấm lem mưu sinh trong bùn.
Người ta cho rằng, hồ sen có bùn càng dơ, hôi thì sen càng phát triển nhanh. Sen không chỉ là một loại cây cảnh đẹp mà các bộ phận của cây sen còn có thể dùng trong việc chế biến nhiều món ăn hấp dẫn và độc đáo. Người đời không bỏ thứ gì từ cây sen, vừa thưởng thức hoa lại có hạt làm thực phẩm trong các món chè, súp, gà vịt tiềm… Ngó sen làm gỏi, củ sen nấu canh, hạt sen nấu chè, tim sen phơi khô làm trà uống chữa bệnh mất ngủ, lá sen gói xôi, làm các món nướng lá sen, thơm và ngon… Giờ đây người ta còn làm nón lá từ lá sen.
Tuy nhiên, có thể bạn không chú ý, ở bất kỳ hồ sen nào, trong khi bên trên, chị em tíu tít, tạo dáng, điệu đàng trước ống kính thì bên dưới có những phụ nữ lặng lẽ hái gương sen, lấy ngó sen.
Công việc hái gương sen không nhọc bằng việc lấy ngó sen vì gương sen nằm bên trên, người lấy gương sen chỉ lội bùn tới khoảng đầu gối và hái. Lấy ngó sen khá vất vả, phải ngâm nửa người trong bùn, cúi người xuống gần chạm mặt nước lần tay sát gốc “vuốt” từng cọng mà bứt. Quen thì lần tay xuống lấy ngó sen như lặt rau, không biết cách lấy lên cả nùi gốc, rễ…
Sen cho hoa đẹp hay món ăn ngon thì cũng chính do tay người phụ nữ lội trong bùn mang đến cho người đời thưởng thức từ hương thơm của hoa cho đến các vị ngon, ngọt của thực phẩm chế biến từ sen, những món ăn thanh cao, cảnh vẻ….
ĐTTT
(*) Câu thơ trong bài Tống Biệt Hành của Thanh Tâm
