Bùi Bích Hà ra đi đã 5 năm. Hà mất vào một ngày giữa tháng Bảy năm 2021. Năm năm qua nhiều bạn bè và người đọc còn nhớ thương Bích Hà. Riêng Nguyễn với Bùi Bích Hà là chỗ thân quen qua mấy chục năm, cùng xuất thân từ mái trường bên sông Hương, dạy cùng trường ở Mỹ Tho, cùng làm báo viết báo ở Mỹ… Do đó, niềm tưởng nhớ vẫn mênh mang qua từng tháng năm.
Nỗi Huế trong đời sống và thơ văn Bùi Bích Hà quả là ray rứt, sâu nặng.
Sinh trưởng ở Huế nhưng là người gốc Bắc. Vậy mà, như Bùi Bích Hà viết, “thương nhớ Huế của tôi ruột gan thắt lại, hồn đau rã rời từng mảnh. Tôi nhiều lần tự nhủ có là gì một thời những sáng Sư Phạm, những chiều Văn Khoa, nhìn xuống con đường Lê Lợi chạy vòng lên dốc cầu Trường Tiền, trắng xóa, giữa màu đỏ như máu của đôi bờ phượng vĩ bên này và bên kia dòng sông Hương êm đềm, sao tôi không quên đi mà cứ mãi ôm giữ để sầu đau chồng chất?
“Với tôi, Huế không bao giờ để quên hay để nhớ, dẫu đã xa xôi muôn trùng trong không gian và thời gian, mà một đời đeo đẳng. Ngày tháng lung linh kỷ niệm là những mảnh puzzles nhiều màu sắc, đan kết vào nhau chặt chẽ, làm nên hình hài và cuộc sống tôi, không thể tách rời. Đôi lúc, nhớ thương như cường toan rót vào ký ức, cháy thịt da, trào nước mắt, tôi một mình khóc giữa hư vô.
“Ở cái thành phố ngày xa xưa ấy, hiền lành đến tội nghiệp, chỉ có hai con đường quanh năm phơi nắng mưa, tôi có cha, có mẹ, có chị, có anh, có bạn bè, có hiện tại, có tương lai. Mùa Hè có tiếng ve gọi nhau đứt hơi từ cầu Bạch Hổ, qua Thương Bạc, về tới Đông Ba, Gia Hội. Có những sáng tinh mơ tiếng gà gáy trong sương gọi nắng hồng. Có những chiều hồ sen gió lay bát ngát hương. Có những mùa trăng hoa rất thơm và đêm rất xanh. Có lưng áo mẹ đẫm mồ hôi trong khu vườn rộng nồng nàn mùi cây trái. Có tiếng gậy gõ xuống mấy bậc thềm và hình ảnh cha râu tóc bạc phơ, tựa cửa ngóng con về khi ngày hết và hoàng hôn xuống trên cánh đồng nâu trơ gốc rạ, trải mình đến tận Bao Vinh.
“Mùa Đông ở Huế với những cơn mưa rì rào, dai dẳng. Với cái rét mướt bên ngoài làm chăn gối ấm êm hơn. Với cả tuần, cả tháng, mưa lúc nhỏ, lúc to, những ngày lụt lội ướt át, sáng đội mưa lướt thướt đến trường, một tay gò quai nón che mưa tạt, một tay ôm cặp sát vào ngực cho bớt lạnh. Chập tối mưa lớn hơn, tiếng mưa rầm rập trên vườn chuối, mùi bắp mẹ rang thơm lừng gian bếp nhỏ.
“Ngủ một giấc, nửa đêm nước vào nhà, mấp mé mặt phản. Bóng mẹ xắn quần chạy đồ đạc chấp chới hắt lên mấy phía tường lờ mờ ánh đèn dầu. Huế của tôi có những cái lồng ấp đan bằng tre, quang dầu, xinh xắn, chứa vài viên than hồng trong cái trách nhỏ ủ tro, là lò sưởi cho các cụ già giấu dưới vạt áo những hôm trời lạnh quá. Khi tôi lớn, mẹ tôi không còn trẻ nữa nhưng tôi không bao giờ thấy mẹ được ngồi với cái lồng ấp. Cả tấm thân nhỏ bé của mẹ, quần quật công việc từ sáng dến khuya, tự nó là cái lồng ấp giữ ấm cho bà.” BBH
…
Trần Doãn Nho, cũng là người Huế, đã viết về Bùi Bích Hà với Huế như sau.
“Tôi cho rằng chị vừa như một người Huế viết về quê hương mình, lại vừa như một người yêu Huế viết về Huế. Vừa đứng trong Huế vừa đứng ngoài Huế, cụ thể, thì là vừa Bắc Kỳ vừa Huế.
‘Huế trong văn chương Bùi Bích Hà gần như không thiếu một thứ gì. Chị nói về vô số điều, vô số chuyện mà điều nào, chuyện nào cũng chi li và đậm đà. Không những chỉ về những chi tiết linh tinh lỉnh kỉnh mà còn chi li cả về những xúc cảm, xuất phát từ sự suy gẫm của chị về những gì nằm khuất sau cái vẻ bề ngoài hồn nhiên, vô tư của chúng.
“Chị viết về hoa trái trong vườn, nào vải, chanh, nhãn, nào ổi xiêm, nào khế ngọt, vải trạng, lựu; viết về nắng Hè, mưa Đông, về những chuyến đi chơi thuyền trên sông Hương, về bắp cồn; về cảnh học trò đạp xe đạp đi học, về tình yêu trai gái nảy nở bên hàng chìa tàu, về đồ ăn Huế với miếng dồi trường “trắng, giòn, thơm, thanh cảnh” hay gạo de An Cựu ngon không đâu sánh bằng; viết về “những cây nhãn lồng chi chít mo cau,” về con gái Huế lội nước lụt đến trường, “gót chân hồng trên những chiếc guốc vông màu trắng.” Vân vân và vân vân.
“Những gì chị viết ra về Huế quá nhiều, quá rõ, quá đầy đủ khiến tôi đọc mà muốn ngộp thở. Có nhiều thứ khác mà nếu chị không nhắc đến, có lẽ không bao giờ tôi còn nhớ, như: (nộm) gỏi hoa cau, canh măng chua nấu cá ngạnh nguồn, chè đậu ngự; thuốc Tiêu Ban Lộ, tôm càng kho tiêu, tiếng con chim “từ quy” kêu thương suốt đêm quanh nhà mà không hề thấy hình dáng, hay về những cô gái gánh nước đêm, “trời tối mà vẫn đội nón vì sợ người ta nhìn thấy nụ cười và đôi mắt.” TDN
NG&BH
