Chẳng có thế lực nào ép uổng, vậy mà người ta cứ xếp hàng dài, tranh nhau lăn tay điểm chỉ vào một bản hợp đồng ngộ đời: đem cầm cố những năm thanh xuân hừng hực, những đốt sống lưng nguyên vẹn, hàng vạn giấc ngủ ngon không mộng mị và những mối quan hệ đáng quý. Đổi lại là 3 gạch đầu dòng trong bản sơ yếu lý lịch, vài lời xưng tụng đãi bôi nơi bàn tiệc và mớ danh xưng lấp lánh mà hễ trút bỏ xiêm y, ngồi vào bồn tắm là chẳng thể cầm nắm, ôm ấp hay nhai nuốt. Có khi còn giả hơn cả bọt xà bông.

Chúng ta ở cái chấm đó đó – Nguồn: Facebook 

Từ lúc lọt lòng, nhân loài đã được đưa lên một đường chạy marathon vô hình. Lạ một điều, người đầu tiên dạy ta chạy lại cứ đi lùi từng bước. Đứa nhỏ lẫm chẫm bước tới đâu, ngoại nó vừa cười vừa lùi ra sau tới đó, 2 tay vẫn dang rộng chờ cháu. Chục năm sau, ngoại lại lùi ra phía sau cánh cửa để cháu đi học, đi làm cho khỏi vướng bận, rồi chống cằm ngóng nó về ăn cơm. Vài năm nữa, ngoại lùi về dĩ vãng, là người đầu tiên trong đời dạy nó rằng đến lúc nằm xuống, cũng chẳng ai mang theo được thứ gì, ngay cả xác thân này.

Không còn ai đi lùi để đợi nó nữa, nên nó như con ngựa chứng đứt cương, cứ thế chạy mải miết về phía trước. Nhưng cuộc đời đâu phải là ngoại, có bao giờ dịu dàng lùi lại chờ nó bước tới đâu. Cuộc đời chỉ giỏi giơ ra những củ cà rốt treo lơ lửng ngay trước mũi.

Hồi 17 tuổi, nó chạy theo một ngôi trường. Đậu rồi, mừng tới mức tối nào cũng đem giấy báo trúng tuyển ra đọc lại, tưởng chừng muốn nuốt luôn từng chữ. Vậy mà tới ngày ra trường, tấm bằng còn cuộn tròn trong tay, nó đã tất tả chạy theo chị nhân sự ở công ty vừa phỏng vấn. Rồi nó ao ước cái ghế cạnh cửa kính, cái ghế giữa bàn họp. Nó chán kiếp làm thuê, muốn làm chủ để được đi trễ, về sớm. Đến khi tên mình nằm chễm chệ trên bảng hiệu, đêm nào cũng chính tay nó khóa cửa sau hết thảy nhân viên, có bữa ngủ gục bên đống sổ sách tới sáng, kiêm luôn chân mở cửa tiệm. Rồi làm ăn không gặp thời, nó quyết định nghỉ khỏe, bụng bảo dạ phen này phải ngủ trương thây ít nhất 3 bữa. Ai dè chẳng ngủ yên được bữa nào: tiền nước, tiền điện, tiền nợ tiền ăn cứ thay nhau bấm chuông cửa…

Xem thêm:   Lãnh thổ của lòng thương

Không chỉ công danh, ngay cả chốn dung thân cũng trượt dài theo cơn khát ấy. Hồi mới rời ký túc xá chen chúc, thuê được căn phòng có gian bếp đủ chỗ cho một người đứng đã thấy sung sướng. Đến căn nhà thứ 2, nó hí hửng rủ con bạn cùng đứng thử trong bếp. Một đứa mở cửa lò, đứa kia quay lưng xem có đụng nhau không. Không đụng! Cả hai cười toe toét, vô tri. Đến khi đủ sức đổi sang căn nhà có gian bếp rộng, thì lại ăn cơm nguội nhiều nhất. Những ngày rảnh thì chỉ muốn ngủ. Còn lại là những hôm buồn bã, thất vọng hay nhớ ngoại… nó mới nấu một bữa ăn đàng hoàng, ngồi ngay ngắn ở đó, vừa ăn vừa tự thấy mình khổ nhất trên đời. Hạnh phúc giống một kẻ du mục ranh mãnh. Mỗi lần ta thở hổn hển chạy tới, nó đã trả phòng, dọn sang một địa chỉ khác đắt đỏ hơn.

Đầu thế kỷ 20, nhà báo Mỹ H.L. Mencken từng định nghĩa sự giàu có bằng một câu châm biếm: một người đàn ông giàu có là người kiếm được nhiều hơn chồng của em gái vợ mình đúng 100 đô la.

Thời Mencken, phạm vi so sánh ít ra còn bị giới hạn bởi địa lý. Người ta chỉ phải bận tâm đến vài mái nhà trong cùng con hẻm, mấy người họ hàng mỗi dịp lễ lạc. Còn ngày nay, ngay khi mắt mới nhắm mở lúc 6 giờ sáng, chiếc điện thoại đã mở toang cửa phòng ngủ, mời hàng vạn người xa lạ từ khắp năm châu bước vào diễu võ dương oai. Người này khoe sáng uống cà phê dưới chân tháp Eiffel, người kia khoe giấy báo trúng tuyển trường danh giá của con, người khác khoe cơ ngơi vừa tậu ở tuổi 30.

Bronnie Ware và “The Top Five Regrets of the Dying” – Nguồn: rova.nz

Mạng xã hội là một viện bảo tàng kỳ dị, nơi nhân loại chỉ đem trưng bày những bức tượng đã được đánh bóng (còn đẹp hay không thì tùy mắt người nhìn). Còn hóa đơn nợ nần, những viên thuốc ngủ lúc 2 giờ sáng, những bữa cơm gia đình lạnh ngắt, những trận cãi nhau đều được giấu kỹ trong cái hộp kín. Còn người xem lại đem toàn bộ hậu trường ngổn ngang của đời mình so với sân khấu rực rỡ nhất của hàng ngàn người khác.

Xem thêm:   Đưa đám người dưng

Để thoát khỏi cái viện bảo tàng ngột ngạt đó, đôi khi chỉ cần thử lùi ống kính ra thật xa. Trong bức ảnh “Đốm sáng xanh mờ” (Pale Blue Dot) do tàu Voyager 1 chụp năm 1990 từ khoảng cách 6 tỉ cây số, Trái Đất chỉ là một hạt bụi lơ lửng trong vạt nắng. Mọi vị hoàng đế, mọi tỉ phú đô la, những kẻ thống trị và những người nghèo khổ nhất, tất cả đều chen chúc trên hạt bụi ấy. Và chỉ vài tỉ năm nữa, khi Mặt Trời phình to, Trái Đất sẽ bị thiêu rụi. Vũ trụ rộng lớn chẳng cần biết một chấm nhỏ trong 8 tỉ chấm nhỏ trên hạt bụi Trái Đất đang đau khổ hay vui vẻ, thất vọng hay thành công. Dù con người có điên cuồng phóng tàu đi tìm “người ngoài hành tinh” khắp thiên hà, cũng chẳng có vị giám khảo tối cao nào từ trên trời bay xuống để chấm điểm xem chấm nhỏ nào giàu hơn, tốt bụng hơn hay thành đạt hơn. Tất cả những “tiêu chuẩn” rạch ròi trong đầu chúng ta đều do nhân loại đời đời kiếp kiếp tự huyễn hoặc ra để cầm tù và làm khổ lẫn nhau.

Nhưng nếu vũ trụ không chấm điểm, nếu mọi thứ rồi cũng tan thành tro bụi, thì điều gì khiến kiếp người đáng sống? Khi một bữa cơm ngon rồi cũng hết đói, một buổi chiều rực rỡ rồi cũng tàn, một giấc mơ đẹp rồi cũng phải tỉnh.

Nữ y tá người Úc Bronnie Ware từng dành nhiều năm chăm sóc những bệnh nhân hấp hối và ghi lại trải nghiệm trong cuốn 5 điều nuối tiếc nhất trước lúc lâm chung (The Top Five Regrets of the Dying). Bà nhận thấy, khi đứng trước cửa tử, điều người ta day dứt không phải là đã không mua được căn biệt thự lớn hơn hay chiếc xe sang hơn. Nỗi tiếc nuối sâu sắc nhất là đã không đủ can đảm sống cuộc đời mình mong muốn, để rồi tiêu gần hết quỹ thời gian vào việc đáp ứng kỳ vọng của người khác. Và 4 điều còn lại cũng chẳng hề có bóng dáng kim tiền:

  1. Ước gì tôi đã không làm việc quá sức.
  2. Ước gì tôi có dũng khí để bày tỏ cảm xúc của mình.
  3. Ước gì tôi vẫn giữ liên lạc với bạn bè.
  4. Ước gì tôi cho phép bản thân sống hạnh phúc hơn.

– Nguồn: Nhờ Gemini minh họa

Nỗi ân hận ở trạm cuối ấy khớp một cách kỳ lạ với kết luận của công trình nghiên cứu dài hơi nhất lịch sử nhân loại về hạnh phúc của Đại học Harvard. Bắt đầu từ năm 1938, các nhà khoa học đã âm thầm theo dõi cuộc đời của 724 người đàn ông – từ những sinh viên ưu tú của Harvard (trong đó có cả Tổng thống (lúc đó là tương lai) John F. Kennedy) cho đến những thiếu niên nghèo khổ ở các khu ổ chuột tại Boston. Suốt hơn 85 năm, trải qua 4 thế hệ giám đốc dự án, khi hầu hết những người tham gia đã lần lượt qua đời, hàng vạn trang hồ sơ y tế và phỏng vấn chỉ chưng cất lại thành một chân lý giản dị đến ngỡ ngàng: tiền bạc, danh vọng hay địa vị xã hội hoàn toàn vô dụng trước sự lão hóa và nỗi buồn. Thứ duy nhất giữ cho não bộ họ minh mẫn ở tuổi 80 và trái tim họ ấm áp trước lúc lâm chung là độ sâu của những mối quan hệ chân thành. Sự cô đơn – ngay cả khi ngồi trên đống tài sản hay nằm cạnh một người bạn đời lạnh nhạt trong căn biệt thự rộng lớn – tàn phá cơ thể con người ngang ngửa với việc hút 15 điếu thuốc lá mỗi ngày. (Không biết có đồng nghĩa với việc có nhiều bạn tốt thì không cần bỏ thuốc?)

Xem thêm:   Người Việt Nam dễ... hiểu

Có phải, thứ cứu rỗi chúng ta khỏi sự vô nghĩa của vũ trụ không phải là tấm bảng điểm, mà là hơi ấm của sự hiện diện? Tiếc thay, giá trị của cuộc sống lại luôn hoàn toàn tàng hình trước mắt những người đang sở hữu nó, và chỉ hiện nguyên hình thành báu vật khi đã bị tước đoạt. Dưới bầu trời đang rền vang tiếng pháo kích, việc nhìn thấy người thân còn nguyên vẹn vào sáng hôm sau đã là một phép màu. Trên hành lang bệnh viện nồng mùi thuốc sát trùng, đặc quyền được tự mình xỏ đôi dép, bước ra khoảng sân đầy nắng mà không cần ống truyền dịch hay người dìu đỡ còn đắt giá hơn mọi chức tước từng tranh đoạt. Chỉ có những người đang có tô cơm nóng trên bàn, có một cái giường ấm áp để cuộn mình mỗi tối mới đủ xa xỉ để ngồi thở dài và thấy mình bất hạnh vì không bằng một người dưng trên màn hình.

Đôi khi, cách duy nhất để thắng cuộc marathon vô hình này lại chính là học theo bước chân của ngoại năm xưa: biết mỉm cười đi lùi lại một bước, trốn khỏi những đám đông đang chen lấn, những cay nghiệt cuộc đời, để dang rộng vòng tay ôm lấy chính mình – cháu của ngoại trước khi cơn mưa chiều ập xuống.

DU