Lan man về câu chuyện của một người tuổi Tý, một con chuột kinh nghiệm đầy mình…

“Chuột sa hũ nếp” là câu nói của ông bà ta mô tả sự may mắn tột bực trong đời sống, chuột chỉ cần… rơi vào lu / hũ gạo là no đủ suốt đời chuột. Nhỏ bé nhất và xem ra… vô dụng nhất giữa các loài thú gần gũi với lối sống nông nghiệp nhưng chuột lại đứng đầu trên danh sách 12 con giáp của âm lịch. Tại sao thế nhỉ? Với nhà nông, chuột… đáng ghét (gây thất bát, phá hoại mùa màng) nhưng cũng dễ khử trừ và cũng có thể trở thành thức ăn nên không đáng sợ?

Gần gũi, quen thuộc và thiết thực như cơm gạo nên chuột được đưa vào câu chuyện hằng ngày để ví von cho dễ hiểu?

Con chuột không phải đi tìm thức ăn hằng ngày là con chuột có phước!? Số phần tôi cũng thế, cũng may mắn tột bực nhưng sự may mắn kia không kéo dài suốt đời như chú chuột trong tục ngữ!

Khác với chú chuột may mắn sa vào hũ nếp và chưa bị chủ nhà phát giác, tôi có thể kể ra ít nhiều câu chuyện về sự may mắn và những không may mắn của riêng mình.
Tôi sinh trưởng trong một gia đình khá giả, dư ăn dư mặc. Cha mẹ tôi không giàu sụ như gia tộc Kennedy hay dòng họ Rockefeller nhưng ông bà cụ có của ăn của để; con cái đứa nào cũng được chu cấp đầy đủ cho đến khi trưởng thành và tự túc được. Tôi trải qua chuỗi ngày niên thiếu êm ấm, no đủ và thoải mái như con chuột chun [được] vào hũ gạo nhà điền chủ.

Nhưng hôm nay thì tôi nghèo lắm, nói chính xác là tôi không có tiền! Dĩ nhiên là sự nhìn nhận [thẳng thừng] này khiến tôi xấu hổ, ngượng ngùng. Ngượng với mình thì ít mà nguợng với người thân quen thì nhiều. Cái cảm giác kém cỏi và sượng sùng vì phải nhận sự giúp đỡ của người thân làm tôi áy náy không yên dù vẫn biết là mình còn may mắn, còn có nhiều người chung quanh yêu thương và sẵn sàng trợ giúp lúc cần thiết. Dù tôi không phải là người nghèo nhất trên đất nước đầy sữa và mật này, không đến độ đứng đợi bữa ăn miễn phí hay ngồi góc đường ngả nón chờ lòng từ tâm của bá tánh nhưng tôi hiểu là tôi nghèo. Cái nghèo xem ra đi đôi với cái ngượng ngùng khó chịu. Cái nghèo cũng là một bài học khó thẩm thấu.

Câu chuyện của tôi không hẳn là một điều đặc biệt vì nhan nhản trên đường phố là nhiều người khác trong hoàn cảnh tương tự; cũng rơi khỏi con tàu trung lưu và ngỡ ngàng nhận ra rằng mình nghèo. Vị thế xã hội là một danh từ chung chung, định nghĩa bởi nhiều yếu tố khác nhau nhưng tiền bạc lại là mực thước thẩm định sự giàu nghèo. Người giàu xem ra tương tự, như văn hào Tolstoy đã từng viết, nhưng kẻ nghèo lại khác nhau khá xa. Tôi không nằm trong nhóm người đang làm việc. Tôi đã từng đi làm, có lương hưu và có trương mục trong ngân hàng với các con số, dù không phải là “giàu có” theo ý nghĩa hôm nay, nhưng thủa ấy hũ nếp khá đầy qua cái nhìn của chú chuột no đủ. Thay vì tiếp tục kéo cày, ngày ngày đi làm lãnh lương, tôi chọn lối sống tự do, làm việc khi muốn và cho phép mình đi ta bà, du lịch để mở mang trí tuệ. Khi thăm viếng, nhìn ngắm các nền văn hóa xưa cũ và trải nghiệm những cách sống xa lạ, thực sự là tôi được mở mang trí tuệ. Đầu óc tôi xem ra phóng khoáng hơn với những thứ khác biệt và hình như tôi cũng dễ dãi hơn với đời sống chung quanh.

Xem thêm:   Bang hội chốn học đường

Cuộc sống thong thả ấy kéo dài chừng mươi năm, nhưng sau vài lần tiêu xài quá tay và những món đầu tư thua lỗ…, khoảng thời gian ấy là một cú rơi chậm chạp trong khoảng không cho đến khi tôi nhìn ngắm cuốn chi phiếu cũ thì mới ngẩn ngơ tự hỏi… Chuyện gì đã xảy ra?

Câu trả lời vô cùng giản dị, tôi đã làm những việc ngớ ngẩn, cẩu thả và đôi khi ngu độn! Bài học trong lớp kinh tế “Đừng tiêu xài lậm vào tiền vốn” vì “tiền [vốn] sẽ đẻ ra tiền [lãi]” xa xưa vẫn còn giá trị nhưng bài học [cũ] bây giờ mới nhớ lại thì hơi muộn màng cho tôi. Món tiền tiết kiệm vốn liếng không ‘đẻ’ kịp để trang trải các chuyến du lịch dài ngày vì cuộc sống thong thả có một bảng giá khá cao.

Thủa ấy tôi thường tự gẫm… Nào ai biết mình sẽ khỏe mạnh để sống an vui suốt cuộc đời còn lại? Khi trẻ, ta có nhiều thời giờ, có sức khỏe nhưng lại chẳng có tiền bạc để đi du lịch. Vào tuổi trung niên, nghề nghiệp, công ăn việc làm vững vàng nên có tiền và còn sức khỏe nhưng chẳng thể nào đủ thời giờ lang thang đường xa xứ lạ. Rồi vào tuổi già, có thời giờ, có chút tiền bạc nhưng lưng còng, gối mỏi, sức đâu mà leo trèo thăm thú cảnh đường xa? Nay nếu ta có thể thì cứ sống với niềm đam mê của mình dù ngắn ngủi nhưng vẫn… hay hơn sự bền chắc, yên ổn nhưng nhàm chán, ngày ngày vác ô đi về cho đến lúc hưu trí?

Con chuột no đủ đã bắt đầu bồn chồn, nên nóng lòng tìm đường phiêu du rồi thủng thẳng cũng về lối cũ, hũ gạo đầy thế kia chẳng thể nào vơi được.

Cứ lý luận với mình như thế nên tôi quyết định bỏ công việc làm khi trương mục có số tiền khá khá để sống theo ý muốn.

Xem thêm:   Già & trẻ

Tôi thường tự nhủ tiền bạc dễ kiếm nhưng kinh nghiệm sống khó lòng mua, trải nghiệm qua các chuyến đi xa là những khám phá thú vị khiến đời sống giàu có hơn và tôi thực sự “giàu có” hơn theo tỷ lệ nghịch với các con số trong trương mục ngân hàng.

Giữa những khoảnh khắc thực tế và niềm đam mê sống theo ý muốn, tôi luôn nói với mình rằng ta còn đủ tiền sinh sống và cứ mãi tin vào chuyện [ảo] ấy, “niềm tin” mà các tay phân tích tâm lý gọi là “denial” hay “chối bỏ sự thật”. Vài lần “nhắm mắt” không nhìn sự thật như thế rồi mấy con số trong trương mục ngân hàng cũng mất dần dần rồi chẳng còn tăm hơi. Giấc mộng du ngoạn mãi mãi của tôi tan như bong bóng xà phòng.
Tôi, chú chuột sa hũ nếp, đã gặm nhấm đến mấy hạt gạo cuối cùng vì tội mơ màng cứ tưởng rằng sự may mắn sẽ ở lại với mình mãi mãi, cái hũ kia không bao giờ cạn gạo?!

Quỹ hưu bổng chưa đến ngày “gặt”, phải dăm năm nữa tôi mới có thể sử dụng món tiền này, nhưng trị giá của nó ngày nay, so với lúc tôi nghỉ việc, chỉ còn khoảng 60% và tôi là một trong những người may mắn, những người có quỹ hưu bổng từ sở làm! Trong khi ấy, chi phí bảo hiểm y tế gia tăng 300% và mấy cơn đau ốm bất ngờ đi đôi với các món tiền chữa trị khổng lồ đẩy tôi vào tình trạng khánh kiệt. Con chuột béo mẫm năm nào bắt đầu đếm những hạt gạo còm cõi cuối cùng.

Tôi chưa phải xin tem phiếu thực phẩm nhưng đang được sống trong căn chung cư tài trợ bởi chính phủ, được mua bảo hiểm y tế với số tiền tôi có thể cáng đáng nổi. Đời sống tạm gọi là đủ, tôi có cơm ăn và có chỗ nương náu nhưng sự túng quẫn mang đến những cơn tủi thân buồn rầu. Tôi hổ thẹn vì hoàn cảnh sống, chính tôi đã đưa tôi vào hoàn cảnh ấy. Khác với những người ra đời, sinh sống và chết trong nghèo khó, tôi tự mình dấn bước vào chốn khó nghèo nên chẳng thể than van hoặc oán trách. Tôi cũng chẳng muốn than thở với bạn bè, và cũng chẳng muốn bè bạn biết hoàn cảnh sống [thật] của mình nhất là những người quen biết tôi trong những ngày tháng cũ. Tôi ngờ rằng, họ cũng như tôi, đôi bên đều ngỡ ngàng sượng sùng vì cái nghèo khó này.

Hổ thẹn như thế, sượng sùng làm vậy nhưng tôi lại có cảm giác ‘biết ơn”, tri ân đời sống cho tôi bài học và kinh nghiệm về sự khốn khó và càng biết ơn hơn nữa khi tôi đang vượt qua sự túng quẫn để sống còn. Bạn bè và thân nhân, theo tôi biết, chưa ai từng ngồi trên ghế đá công viên với chỉ một đồng 25 xu trong túi áo và trương mục thì trống rỗng. Túi hết tiền, sự cô độc bủa vây chung quanh. Cảm giác hiu quạnh và tuyệt vọng ấy thấm thía lắm, mênh mông lắm! Tôi từng trải qua cảm giác cô đơn nhưng cảm giác cô đơn kia không tuyệt vọng như lúc chỉ một mình và trong túi không còn tiền bạc.

Xem thêm:   Già & trẻ

Hình như để tự an ủi (?), bào chữa cho việc vung tay quá trán, thỉnh thoảng tôi bắt gặp ý tưởng “thà một phút huy hoàng”, được sống theo đam mê sở thích trong khoảng thời gian ngắn ngủi là một hạnh phúc lớn. Nhiều người mơ ước mà không làm nổi. Sống theo ý muốn cho đến ngày hũ nếp cạn sạch, tôi như rơi vào khoảng không, trách mình kém cỏi, thiếu khả năng tính toán nhưng giả sử tôi tính toán, hoạch định việc tiêu xài theo chừng mực như con chuột no đủ không bao giờ [dám] xa rời hũ gạo thì đời sống [cũ] sẽ ra sao? Tôi thăm thú được những đường xa xứ lạ nào? Lang thang theo ý muốn được bao nhiêu lâu? Và lúc… tính sổ thì tôi sẽ đếm ra được bao nhiêu giây phút thỏa chí?

Tôi đắm mình trong nỗi não nề, sự thất vọng về hoàn cảnh sống ấy một thời gian khá lâu. Đó không phải là một tình trạng dễ chịu cho bất cứ ai và dù có lạc quan đến đâu tôi cũng phải nhìn nhận sự khó khăn ấy. Con chuột [hết] may mắn sa vào khoảng không sau khi vét sạch hũ gạo. Nhưng tôi có thể chọn một trong hai thái độ: chết trong thất vọng não nề hoặc đứng dậy đi tìm đường sống, như mấy câu trong bài thơ Lycidas thủa còn đi học.

Cuối cùng, anh ta đứng dậy và giựt phăng cái màn xanh tím

Ngày mai là một ngày mới, rừng xanh cây lá và đồng cỏ tươi màu…

Mùa thu rồi cũng qua đi. Đông tàn. Xuân đến, mỗi ngày hũ nếp lại có một vốc gạo mới, con chuột ngày nay gặm nhấm những hạt cơm trời, nghiền ngẫm kỷ niệm cũ, sống lại chuyện khôn / dại xa xưa và thỉnh thoảng lại tự hỏi nếu có thể đi lại từ đầu, tôi sẽ hành xử ra sao?

Ở tuổi 70, tôi vẫn chưa biết mình sẽ… làm lại như thế nào? Các kinh nghiệm lang thang kia khiến tâm hồn tôi giàu có lắm, và tôi “đổi” các kinh nghiệm ấy bằng những món tiền trong nhà băng. Với tuổi vàng, người ta sống bằng kỷ niệm, sau khi có chút cơm trong bụng. Nếu tôi chưa từng “đổi” tiền bạc lấy kinh nghiệm sống thì ngày tháng này sẽ có những hình ảnh, mùi vị gì?

Con chuột tôi có may mắn hay không theo ý bạn?

TLL