Chiến dịch trấn áp tham nhũng và sự thiếu trung thành của Tập Cận Bình tiếp tục loại bỏ thêm nhiều nhân vật trong giới tinh hoa của đảng cộng sản Trung Quốc, khiến số lượng đại biểu tham dự cuộc họp hoạch định chính sách của Ban Chấp hành Trung ương diễn ra trong tuần lễ cuối của tháng 10 rơi xuống mức thấp nhất kể từ thời Mao Trạch Đông.
Khoảng một phần tư trong số 376 quan chức từng là thành viên Ban Chấp hành Trung ương khi nhiệm kỳ hiện tại bắt đầu cách đây bốn năm đã không có mặt tại hội nghị toàn thể kéo dài bốn ngày ở Bắc Kinh, vừa kết thúc vào thứ Năm 10/29. Nhiều người trong số vắng mặt tại hội nghị đã bị loại bỏ trong chiến dịch thanh lọc đảng của Tập trong thời gian qua.
Số lượng nhân sự sụt giảm cùng bầu không khí ảm đạm tại hội nghị toàn thể cho thấy cách Tập Cận Bình củng cố quyền lực và trở thành nhà lãnh đạo có tầm ảnh hưởng lớn nhất tại Trung Quốc kể từ thời Mao Trạch Đông. Kể từ khi lên nắm quyền vào năm 2012, Tập đã thực hiện hàng loạt cuộc thanh trừng, qua đó gạt bỏ các đối thủ và đưa những người trung thành vào bộ máy lãnh đạo đảng, thậm chí sau đó loại bỏ cả một số nhân vật từng được chính ông ta nâng đỡ.
Số lượng nhân sự sụt giảm trong cơ quan đầu não này cũng mở đường cho một cuộc thay đổi sâu rộng trong bộ máy cầm quyền của Trung Quốc, trong bối cảnh đảng đang chuẩn bị cho kỳ đại hội quan trọng diễn ra vào khoảng một năm tới, khi đó Tập được kỳ vọng sẽ tiếp tục giữ thêm nhiệm kỳ năm năm lần thứ tư trên cương vị người đứng đầu đảng, đồng thời thiết lập một đội ngũ lãnh đạo mới.
Hội nghị toàn thể vừa qua
Theo bản thông cáo, hội nghị toàn thể diễn ra vào cuối tháng 10 có sự tham dự của 162 ủy viên chính thức và 117 ủy viên dự khuyết. Con số này chiếm khoảng 74% tổng số thành viên Ban Chấp hành Trung ương ban đầu – gồm 205 ủy viên chính thức và 171 ủy viên dự khuyết – vào thời điểm bắt đầu nhiệm kỳ hiện tại năm 2022.
Tỷ lệ này là mức thấp nhất trong các kỳ hội nghị toàn thể từng công bố số liệu tham dự kể từ năm 1968. Kỳ hội nghị năm đó, diễn ra trong giai đoạn hỗn loạn của cuộc cách mạng văn hóa dưới thời Mao Trạch Đông, chỉ có khoảng 35% tổng số thành viên Ban Chấp hành Trung ương tham dự.
Dựa trên các công bố chính thức và thông tin từ truyền thông nhà nước, trong bốn năm qua, hàng chục ủy viên chính thức hoặc dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương đã bị đưa vào diện điều tra, bị cách chức hoặc biến mất khỏi tầm mắt công chúng. Một số người trong diện điều tra đã bị khai trừ khỏi đảng, trong đó có ba ủy viên Bộ Chính trị.
Hậu quả của tình trạng này được thể hiện rõ nét qua những hình ảnh được chiếu trên đài truyền hình nhà nước về hội nghị, với nhiều hàng ghế trống xuất hiện trong hội trường.
Hội nghị cũng đã bổ nhiệm Thượng tướng Trương Thăng Dân (Zhang Shengmin) vào một trong những chiếc ghế trống trong Bộ Chính trị. Với quyết định này, Trương trở thành thành viên quân đội duy nhất trong cơ quan lãnh đạo cấp cao nhất gồm 22 ủy viên hiện nay.
Trương Thăng Dân, được thăng chức làm Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương vào năm ngoái, hiện là sĩ quan quân đội duy nhất phục vụ dưới quyền Tập Cận Bình trong cơ quan này – là cơ quan nắm quyền kiểm soát các lực lượng vũ trang.
Tiếp tục trấn áp
Hội nghị toàn thể đã xác nhận việc đảng loại bỏ 33 quan chức từng là ủy viên hoặc ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương, trong đó có nhà ngoại giao cấp cao Lưu Kiến Siêu (Liu Jianchao) – người mà số phận trước đó chưa từng được chính quyền giải thích rõ ràng kể từ khi ông ta bị bắt giữ vào năm ngoái.
Trong một quyết định khác thường, hội nghị toàn thể lần này đã không bổ sung đầy đủ nhân sự để khôi phục nhân số ban đầu của Ban Chấp hành Trung ương – là điều vốn thường được thực hiện tại các kỳ hội nghị dưới thời Tập Cận Bình. Hội nghị chỉ thăng chức cho 10 ủy viên dự khuyết, trong khi xác nhận việc loại bỏ 24 ủy viên chính thức, khiến Ban Chấp hành Trung ương hiện chỉ còn 191 ủy viên có quyền biểu quyết – giảm so với con số 205 ban đầu. Trong quá trình này, đảng cũng bỏ qua 5 ủy viên dự khuyết theo thứ tự ưu tiên thăng chức mà một số nhà phân tích cho rằng việc này có thể là dấu hiệu cho thấy họ đang gặp rắc rối về chính trị.
Theo hồ sơ của đảng, kể từ khi đảng cộng sản giành quyền kiểm soát Trung Quốc đại lục vào năm 1949, chỉ có 5 kỳ hội nghị toàn thể Ban Chấp hành Trung ương thực hiện việc thăng chức cho từ 10 ủy viên dự khuyết trở lên lên làm ủy viên chính thức. Trong đó, có 3 kỳ diễn ra dưới thời Tập Cận Bình – vào năm 2017, năm ngoái và năm nay.
Chiến dịch siết chặt kỷ luật do Tập khởi xướng từ cuối năm 2012 đã trở thành một làn sóng thanh trừng không ngừng nghỉ, nhằm duy trì lòng trung thành và khiến các quan chức luôn phải trong trạng thái cảnh giác cao độ. Năm ngoái, các cơ quan đảng đã kỷ luật 983,000 người, tăng khoảng 10.6% so với năm trước đó và là con số cao nhất từng được ghi nhận trong một năm.
Trong năm nay, Bắc Kinh vẫn tiếp tục duy trì áp lực. Theo dữ liệu chính thức, từ tháng 1 đến tháng 9, đảng đã áp dụng các biện pháp kỷ luật đối với khoảng 680,000 người, trong đó có hơn 100 quan chức giữ các vị trí lãnh đạo cấp tỉnh, cấp bộ hoặc cao hơn.
Các đợt thanh trừng của Tập Cận Bình đã tạo ra bầu không khí sợ hãi trong toàn đảng, khiến nhiều quan chức ngần ngại không dám có hành động quyết đoán mà thay vào đó chỉ tập trung vào việc làm hài lòng Bắc Kinh. Từ tháng 1 đến tháng 9, các cơ quan đảng đã xử phạt khoảng 131,000 người vì các hành vi liên quan đến việc không thực thi chính sách, hành động thiếu thận trọng hoặc gian dối – tăng 18.6% so với cùng thời kỳ năm ngoái. Tại hội nghị toàn thể vừa qua, Ban Chấp hành Trung ương đã thảo luận về các ý tưởng của Tập để nhằm tăng cường sự gắn kết và kỷ luật trong đảng; trong đó bao gồm việc giám sát chặt chẽ hơn đối với 101 triệu đảng viên, cũng như kiên quyết loại bỏ những quan chức tham nhũng hoặc yếu kém – là những người bị cho là gây cản trở chương trình nghị sự của ban lãnh đạo.
Không thể hoàn toàn kiểm soát
Theo nhận định trong bản phúc trình mới đây của Viện Chính sách Xã hội châu Á, một tổ chức nghiên cứu tại Washington, sự thống trị của Tập Cận Bình trong đảng không nên bị nhầm lẫn với quyền năng tuyệt đối. Việc nắm quyền tại Trung Nam Hải, khu vực làm việc của giới lãnh đạo ở Bắc Kinh, dễ dàng hơn nhiều so với việc kiểm soát 101 triệu đảng viên hay định đoạt kết quả chính sách trên khắp một đất nước rộng lớn và phức tạp như Trung Quốc.
Hội nghị toàn thể cũng xác nhận rằng đại hội đảng tiếp theo sẽ diễn ra vào nửa cuối năm 2027. Một số nhà quan sát tình hình Trung Quốc dự báo sẽ có thêm nhiều toan tính chính trị trong những tháng tới, khi các quan chức cạnh tranh để giành lấy những vị trí cao hơn.
Trong bối cảnh một số đồng minh đang dần rút lui khỏi bộ máy lãnh đạo đảng trong khi Tập chuẩn bị cho nhiệm kỳ thứ tư của mình, có nhiều nguy cơ Tập sẽ ngày càng trở nên cô lập hơn nữa.
Cũng theo nhận định của viện nghiên cứu nói trên, sớm muộn gì Tập cũng sẽ phải thay thế những đồng minh của ông ta bằng những người trẻ tuổi hơn, là những người sẽ tìm cách lấy lòng Tập, với hy vọng rằng một ngày nào đó chính họ sẽ thay thế ông ta. Tập có thể thay thế con người, nhưng không thể thay thế được sự tin tưởng và lòng trung thành. Và trong một hệ thống đầy rẫy âm mưu như ở Trung Quốc, lòng tin chính là thứ tài sản chính trị hiếm hoi nhất.
VH
