Trong các nghề lao động chân tay, bốc vác là một trong những công việc nặng nhọc, đòi hỏi sức lực cơ bắp thuần túy. Người làm công việc này phần lớn là đàn ông, trai tráng thể lực tốt, song nhiều nơi vẫn có không ít chị em phụ nữ tham gia. Những mảnh đời ấy cùng tập hợp lại, dùng mồ hôi bản thân mình đổi chác miếng cơm manh áo qua ngày.
Đạo quân bốc vác
Do nhu cầu của xã hội, hầu như nơi nào ở Việt Nam cũng có lực lượng làm thuê bằng nghề bốc vác, tập trung nhiều ở các bến cảng, bến xe, ga tàu lửa, kho bãi, chợ đầu mối, các công ty, doanh nghiệp… Theo điều tra của chúng tôi, hầu hết những người tham gia vào “đạo quân bốc vác” đều có gia cảnh đặc biệt. Họ xuất phát từ những vùng quê nghèo, không công ăn việc làm, không đồng vốn lận lưng nên tìm lên thành thị kiếm sống. Tại đây, nhiều người hành nghề bốc vác tự do (tức ai kêu gì làm nấy) và cũng có nhiều người xin vào làm công nhân của các công ty dịch vụ bốc xếp chuyên nghiệp.
Hiện tại riêng Sài Gòn có hơn 100 đơn vị và công ty cung cấp dịch vụ bốc xếp chuyên nghiệp để phục vụ cho nhu cầu kho bãi, logistics và vận tải logistics, chưa kể hàng ngàn đội nhóm tự phát hoặc dịch vụ đi kèm của những hãng vận chuyển lớn. Tuy nhiên, dù bốc vác “chuyên nghiệp” hay “tự do” thì đa số những người này đều thuộc dạng “lao động mùa vụ”, hiếm khi được “ký hợp đồng lao động” chính thức, cũng không có bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và chẳng tổ chức nào đứng ra bảo vệ quyền lợi khi cần thiết. Nhìn chung, mối quan hệ giữa bên sử dụng lao động với người bốc vác thường là “thỏa thuận miệng”. Vì vậy, trường hợp không may khi xảy ra tai nạn lao động, rủi ro thì người bốc vác buộc phải tự mình gánh chịu!
Bốc vác ở chợ đầu mối Thủ Đức
Nói về các loại hàng hóa khuân vác, tùy nhu cầu nơi cần thuê mướn mà có các loại hình bốc xếp khác nhau. Ví dụ như bốc xếp hàng hóa ở các chợ, siêu thị, công ty xí nghiệp hoặc bốc xếp tại các kho bãi, ga tàu, cảng sông, cảng biển… Thường, mỗi thùng/bao hàng có trọng lượng từ hàng chục ký trở lên, có khi lên đến 60kg/thùng, bao. Người bốc vác sẽ dùng bờ vai hoặc lưng để đỡ hàng và khuân tới nơi được chỉ định trước. Tiền công của họ được tính theo khối lượng hàng hóa cũng bằng “thỏa thuận miệng” với người bốc vác tự do. Riêng các công ty dịch vụ bốc xếp có mức phí cụ thể. Ví dụ bốc vác theo giờ: 60-80 nghìn VNĐ/giờ/người; bốc vác cho xe tải từ 2 – 5 tấn: 300 nghìn VNĐ đến 1 triệu VNĐ/xe; bốc vác cho container loại 20 hoặc 40 feet: 800 nghìn VNĐ đến 1.5 triệu VNĐ/container…
“Nạp năng lượng” lúc rảnh rỗi
Giọt mồ hôi mặn đắng
Lúc này hơn 22 giờ đêm, tại chợ đầu mối nông sản Thủ Đức hàng trăm lượt xe tải, xe container từ các tỉnh miền Tây, Tây Nguyên miền Trung hoặc ngoài Bắc bắt đầu đổ về với đủ loại trái cây, rau củ bắt đầu xuống hàng. Bên các thùng xe cao ngất ngưỡng, những bóng người lưng đẫm mồ hôi, vác trên vai từng thùng hàng nặng trĩu rồi nhanh chân đi vào các khu chợ giao cho bạn hàng. Ở một góc bãi cuối chợ, ông Thành (51 tuổi, quê Tiền Giang) một trong những thành viên lâu năm của đội bốc vác tư nhân Ba Long cho biết: “Nhóm chúng tôi có 10 người, một đêm bốc xếp bình quân khoảng 5-6 xe hàng loại 5-10 tấn, được trả từ 4 đến 6 triệu VNĐ, chia đều cho cả đội. Đêm nào xe về đều, “cày” từ 22 giờ tối đến gần 6 giờ sáng hôm sau mỗi người kiếm được khoảng 400 – 600 nghìn VNĐ!”.
Trong khi đó, ở các bến cảng sông nội địa như cụm cảng ICD Trường Thọ (Thủ Đức), cảng Phú Định (quận 8), cảng Nhơn Đức (Nhà Bè)… lại gắn liền với những mặt hàng nặng và độc hại hơn như xi măng, sắt thép, phân bón, gạch men, cát đá xây dựng… từ các sà lan miền Tây chuyển về. Tại một bến bãi thuộc cảng Long Bình (Thủ Đức), chúng tôi chứng kiến những người phu bốc vác phải đối mặt với nguy hiểm rình rập trên từng bước chân. Lý do vì đường di chuyển của họ là những tấm ván gỗ dài mỏng manh được bắc ngang tạm bợ từ mạn sà lan lên tới bờ dốc. Tấm ván cong oằn, nhún nhảy theo từng nhịp chân chịu lực của người vác những bao xi măng 50kg trên vai. Chỉ một bước sẩy chân, cả người và hàng sẽ rơi ngay xuống dòng nước sâu hoắm. Thu nhập của các phu cảng sông này nhỉnh hơn chút ít so với chợ đêm nhờ tính chất nặng nhọc, trung bình từ 700 – 800 nghìn VNĐ/người cho một ca làm việc.
Bốc vác ở bến sông
Thu nhập là thế song cuộc sống của các cư dân bốc vác vẫn là một vòng quay thắt lưng buộc bụng trước cơn bão giá thị trường. Chị Thảo (46 tuổi, quê Bình Định), nữ công nhân bốc vác thuộc công ty dịch vụ Tây Nguyễn Logistics cho biết: “Gia đình tôi gồm hai vợ chồng và hai đứa con. Chồng tôi chạy xe ôm còn hai đứa nhỏ còn đi học. Mỗi tháng phải trả tiền thuê phòng và điện nước khoảng 2.5 triệu VNĐ; ăn uống cơ bản cho 4 người 5 triệu VNĐ/tháng; các sinh hoạt khác, thuốc men 1.5 triệu VNĐ/tháng. Tính ra các khoản chi phí cố định đã 9 triệu VNĐ/tháng, trong khi đó, tổng thu nhập của tôi và chồng tôi nếu làm việc đều đặn không nghỉ ngày nào chỉ đạt khoảng 15 triệu VNĐ/tháng, đó là chưa kể tiền trường, học phí, sách vở, quà vặt cho các con…!”.
Dù vậy, khi được chúng tôi hỏi về ước mơ, hầu hết những người bốc vác dường như có chung câu trả lời: Luôn có đủ sức khỏe để làm việc và tích cóp được một số vốn tương đối để trở về quê nhà. Dù không ai bảo nhau nhưng tất cả họ đều hiểu rõ công việc này có “tuổi thọ” rất ngắn. Sau tuổi 50, khi các đốt sống cổ và thắt lưng bắt đầu lung lay, đau nhức, thoái hóa, cơ bắp trở nên rệu rã, những người phu bốc vác sẽ lập tức bị đào thải khỏi các chợ búa, kho hàng, bến bãi, nhường chỗ cho lớp người trẻ khỏe hơn từ dưới quê mới lặn lội tìm lên Sài Gòn…
Đời phu bốc vác
Bài và hình NS
