Ramen là một trong những món ăn nổi tiếng của Nhật. Từ những quán ăn nhỏ ở Tokyo đến các nhà hàng ở châu Âu, Mỹ hay Việt Nam, cái tên “ramen” gần như được giữ nguyên ở khắp nơi trên thế giới. Nhưng ít ai biết rằng cái tên này thực ra không bắt nguồn từ Nhật Bản, và hành trình của từ “ramen” cũng thú vị chẳng kém lịch sử của chính món ăn này.
Tuy cái tên có nguồn gốc từ Trung Quốc, nhưng chính Nhật Bản mới là nơi tạo nên bản sắc riêng của ramen. Những tô ramen đầu tiên ở Nhật khá đơn giản, chỉ gồm nước dùng nhẹ, mì vàng, vài lát thịt heo và hành lá. Theo thời gian, các đầu bếp Nhật không ngừng sáng tạo, làm nước dùng đậm đà hơn và thêm nhiều nguyên liệu khác nhau.
Mỗi vùng của Nhật Bản lại phát triển một phong cách ramen riêng. Thành phố Sapporo nổi tiếng với nước dùng miso thơm béo, Hakata được biết đến với nước dùng hầm từ xương heo (tonkotsu), còn Tokyo lại nổi bật với nước dùng xì dầu (shoyu). Chính những chế biến này đã giúp ramen từ một món ăn có nguồn gốc nước ngoài trở thành một biểu tượng ẩm thực của Nhật Bản.
Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng “ramen” xuất phát từ tiếng Trung “lamiàn” – lạp miến), có nghĩa là mì kéo sợi. Đây là loại mì được làm bằng cách kéo và gấp khối bột nhiều lần để tạo thành những sợi mì dài, một kỹ thuật đã có ở Trung Quốc từ hàng trăm năm trước.
Vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, nhiều người Hoa di cư sang Nhật Bản, đặc biệt là các thành phố cảng như Yokohama. Họ mở những quán ăn bán mì kéo theo kiểu truyền thống. Tuy nhiên, người Nhật gặp khó khăn khi phát âm từ “lamiàn”. Theo thời gian, cách đọc này dần được biến đổi để phù hợp với tiếng Nhật và cuối cùng trở thành “ramen”.
Các nhà ngôn ngữ học cũng giải thích rằng sự thay đổi từ “lamiàn” thành “ramen” hoàn toàn phù hợp với đặc điểm của tiếng Nhật. Tiếng Nhật hầu như không có âm “L”, nên âm này thường được phát thành âm “R”.
Một bước ngoặt quan trọng xảy ra vào năm 1958 khi doanh nhân Nhật Bản Momofuku Ando sáng chế ra mì ăn liền. Từ đó, ramen không chỉ phổ biến trong nước mà còn nhanh chóng lan rộng ra khắp thế giới. Những gói mì ăn liền giúp hàng triệu người lần đầu tiên biết đến cái tên “ramen”.
Điều đặc biệt là dù xuất hiện ở rất nhiều quốc gia, tên gọi “ramen” hầu như không bị thay đổi. Từ này chỉ có hai âm tiết, ngắn gọn, dễ đọc và dễ nhớ trong nhiều ngôn ngữ khác nhau. Chính sự đơn giản đó đã góp phần biến ramen thành một “thương hiệu” toàn cầu.
Ngày nay, ramen không còn chỉ là một món mì. Đối với nhiều sinh viên, đó là bữa ăn nhanh và tiết kiệm. Với các đầu bếp, ramen là nơi để thể hiện sự sáng tạo qua nước dùng, sợi mì và các loại topping. Đối với người Nhật, ramen là món ăn mang lại cảm giác gần gũi và ấm áp như cơm nhà. Còn với thực khách trên khắp thế giới, ramen đã trở thành biểu tượng của ẩm thực Nhật Bản.
Nhìn lại lịch sử của cái tên “ramen”, có thể thấy chỉ một từ ngắn gọn nhưng chứa đựng cả một câu chuyện dài về sự di cư của con người, sự giao thoa giữa các nền văn hóa và sự biến đổi của ngôn ngữ. Từ món mì kéo của Trung Quốc đến món ăn quốc dân của Nhật Bản rồi trở thành món ăn được yêu thích trên toàn thế giới, ramen là minh chứng rằng ẩm thực không chỉ nuôi dưỡng con người mà còn kết nối các dân tộc và các nền văn hóa với nhau.
