Bữa cơm có cá thời bao cấp

Tối qua tôi nghe được “tin mật” nóng sốt là cửa hàng hải sản tươi sống hôm nay sẽ bán cá Thu. May quá hôm nay là thứ Năm nhỏ em gái không có lớp học buổi sáng nó sẽ trông giùm tôi thằng Bí để tôi rảnh rang đi chợ sớm xếp hàng mua cá Thu cho bằng được. Thời buổi bao cấp con cá miếng thịt quan trọng lắm, những thứ này không thường xuyên có trên mâm cơm.

Tôi quen với Dung, Dung là cháu của dì Năm nhân viên bán cá ở cửa hàng hải sản. Trước 1975 Dì Năm là một bà nhà quê bán cá trong chợ Hạnh Thông Tây, sau nhà nước dẹp buôn bán tư nhân, nhận dì Năm vào làm nhân viên bán cá của hợp tác xã địa phương nhờ lý lịch “trong sạch” con nhà nghèo bần cố nông, không dính dáng gì đến chế độ “Mỹ Ngụy”..

“Cửa hàng hải sản tươi sống” mà chẳng khi nào bán hàng tươi sống, toàn bán đồ ôi đồ ươn, quanh quẩn các loại cá rẻ tiền như cá mòi, cá hường, cá nục, cá mối, cá bạc má đã lòi bụng lòi mật hay có khi là cả một đống cá vụn tạp nhạp không tên. Người ta đồn rằng những con cá tươi thì đã bán ngầm cho nhau trong nội bộ, mà có còn chút cá tươi nào bán cho dân thì những ai lanh lợi nhanh chân lẹ tay đã mua hết rồi.

Cửa hàng cá này bên cạnh hàng rau củ thật… xứng đôi vừa lứa. Có hôm bán rau củ Đà Lạt mới về, nghe sang thế. Nhưng bông cải còn nguyên cuống dài và lá vàng úa, bên trong là bông cải đã có nhiều vết nám vàng nám đen, cà rốt thì bám đầy đất …chưa kịp rửa, mấy quả su su gai tua tủa già khú. Hàng hợp tác xã nhà nước khỏi cần mẫu mã sạch đẹp và nhất là khỏi cần mời chào người ta vẫn phải mua vì giá rẻ hơn ngoài chợ đen. Đống cá vụn tạp nhạp và đống rau củ Đà Lạt này chỉ đáng bán cho… heo ăn.

Mới hơn 6 giờ sáng tôi vén màn gọi nhỏ em đang ngủ:

– Thoa, dậy trông cháu chị đi chợ..

Thoa dụi mắt chưa tỉnh ngủ nhưng vẫn ngạc nhiên:

– Sao hôm nay chị đi chợ sớm?

Tôi xách giỏ sẵn sàng và dặn dò em gái 12 tuổi:

– Lát nữa thằng Bí dậy hai dì cháu ăn gói xôi trên bàn nhé.

Rồi tôi nói nhỏ làm như… sợ hàng xóm nghe thấy họ sẽ mua hết phần của mình:

– Hôm nay cửa hàng bán cá Thu, chị đi sớm xếp hàng. Lâu lắm nhà mình chưa được ăn cá Thu.

Bảo Huân

Tôi đi chợ thường đi bộ từ nhà đến chợ Hạnh Thông Tây chừng nửa cây số, nhưng sáng nay tôi đi xe đạp, chịu tốn vài đồng gởi xe cho nhanh cốt là “tranh thủ” mua được cá Thu ngon “cải thiện” bữa ăn gia đình. Gia đình tôi đông người, chồng đi “học tập cải tạo” ba mẹ con tôi ở chung với bên ngoại, mẹ tôi đã mất, còn bố và các em đang tuổi ăn học. Tôi quán xuyến việc nhà.

Xem thêm: Đàn bà & rắn độc

Tôi đạp xe vèo vèo đến chợ, hấp tấp gởi xe xong bước te te đến cửa hàng hải sản đã thấy một hàng dài người rồi. Quái lạ, tôi tưởng chỉ mình tôi biết “tin mật” thôi, hóa ra nhiều người cũng biết. À, cửa hàng hải sản có nhiều nhân viên chứ có phải chỉ mình dì Năm của Dung đâu, nên các nhân viên kia cũng rò rỉ “tin mật” hôm nay có cá Thu cho người thân quen của họ.

Dù thế nào tôi vẫn hào hứng xếp hàng và hy vọng đợi chờ. Đến hơn 7 giờ sáng nhân viên cửa hàng hải sản mới khệnh khạng kéo cửa lên. Một bà xếp hàng sốt ruột lớn tiếng:

– Cửa hàng mở cửa trễ 15 phút, lẹ lẹ lên cho bà con nhờ.

Một nhân viên cửa hàng cũng lớn tiếng đáp trả ngay:

– Chúng tôi đang sửa soạn nãy giờ, không rảnh đâu nghe bà con.

Cả một bàn cá đầy ụ đã được bày ra, những người đứng sau cố nghiêng người ra, rướn người, rướn cổ lên cao hơn người đứng trước nhìn vào quầy cá và bàn tán:

– Hình như toàn là cá con..

– Nghe… đồn là hôm nay có cá Thu. Chắc cá Thu sẽ bày lên sau..?

Một bà mơ ước:

– Cá Thu tươi về chiên sơ, sốt cà chua nhỉ…

Tôi giữ cuốn sổ mua hàng trong tay, thành thật hơn bao giờ:

– Cá Thu không tươi, lòi gan lòi phèo tôi cũng mua. Có còn hơn không.

Người đầu tiên mua được cá, chen ra khỏi đám đông để… trả lời nhiều câu hỏi:

– Cá gì vậy chị? Cá có tươi không?

– Có cá Thu không?

Bà vừa mua được cá hớn hở:

– Một đống cá lộn xộn con to con nhỏ, cá nục, cá bạc má, cá phèn hầm bà lằng về nhà chịu khó lựa ra. Tui nhà nghèo con đông cá nào cũng ngon. Đừng mơ tới chuyện cá Thu nghe bà con.

Rồi những bà kế tiếp chẳng thấy bà nào khoe mua được cá Thu cả. Đến lượt tôi, đứng đối diện với phản cá, tôi… e dè hỏi người bán hàng:

– Có cá Thu không chị?

Chị ta cong cớn hất hàm nhìn vào bàn cá và ra lệnh:

– Có thì đã bày ra đây. Thế chị có mua cá này không thì bảo?

Tôi nhìn đống cá chán nản và thò tay vào định chọn con cá nào đỡ bèo nhèo thì bị chị nhân viên… mắng:

Xem thêm: Chiến dịch "Iran"

– Tiêu chuẩn mỗi hộ một ký. Chị mua bao nhiêu tôi cân, thì giờ đâu mà đợi chị chọn từng con cá.

Tôi mua một ký cá lộn xộn, thầm trách Dung thông tin sai làm tôi phải dậy sớm đi chợ sớm để mua mớ cá ôi này.

Về đến nhà Thoa hỏi ngay:

– Chị mua được cá Thu không?

Tôi vẫn bực mình từ chợ chưa thèm trả lời thì Thoa khoe:

– Nãy cu Bí ăn hết gói xôi rồi.

Tôi nhìn đầu tóc Thoa và gắt em:

– Con gái ngủ dậy đầu tóc không chải rối bù lên như ổ quạ thế kia.

Đã không được khen công bế cháu chăm cháu còn bị chị mắng Thoa xụ mặt:

– Từ lúc ngủ dậy thằng Bí chỉ khóc đòi mẹ, em phải bế dỗ nó đấy chứ.

Tôi biết mình cáu kỉnh vô lý, chỉ vì bị hố không có cá Thu, không mua được cá Thu nên tôi giận “cá” chém thớt, lây sang nhỏ em. Tôi dịu giọng lại để chuộc lỗi:

– Không có cá Thu, chị mua cá linh tinh nhưng chị sẽ kho kiểu này ngon lắm. Trông cháu tiếp để chị nấu cơm.

Thế là “bà dì” 12 tuổi biết bổn phận mình phải làm gì với thằng cháu lên 3 hay nghịch phá và hay khóc nhè. Chốc nữa dì lại “vác” cháu đi chơi quanh xóm.

Sau khi mua mớ cá tôi đến quầy thịt heo kiên nhẫn xếp hàng chờ đợi chen lấn thêm một lần nữa để mua bằng được mấy lạng thịt ba rọi về kho mặn với cá để đỡ hoang phí một buổi sáng dậy sớm đi chợ.

Bữa cơm trưa tôi cho con và mấy đứa em nhỏ ăn trước, ai về sau thì ăn sau. Thoa lấy một tô cơm với cá kho vừa ăn vừa đút cho thắng Bí con tôi.

Lúc ấy con Linh hàng xóm cách nhà tôi vài căn cũng bế em cùng với tô cơm sang nhà tôi. Linh bằng tuổi Thoa, học cùng lớp, hai đứa chơi thân với nhau, có vài điểm giống nhau, Thoa trông cháu còn Linh trông em.

Linh thường xuyên mang tô cơm sang nhà tôi vừa ăn vừa nói chuyện với Thoa. Hôm nay cũng thế. Hai đứa cùng khoe:

– Hôm nay nhà tao ăn cơm với cá

– Hôm nay nhà tao cũng ăn cơm với cá, mẹ tao kho cá Thu ngon lắm..

Thoa không tin, nhìn vào tô cơm của Linh và ngạc nhiên:

– Nhà mày mua cá Thu cửa hàng hợp tác xã hả, sao chị tao đi xếp hàng từ sớm mua không có….

– Mẹ tao nhờ bác Thà trưởng cửa hàng hải sản mua giùm, bác mang cá đến nhà cho mẹ.

Linh ăn xong tô cơm dắt em về nhà thì Thoa “mét” tôi:

– Nhà con Linh mua được cá Thu đó chị, em thấy tô cơm của nó có một khoanh cá Thu..

Xem thêm: Ùm

– Chị nghe hai đứa nói chuyện rồi. Chị hiểu rồi vì mẹ nó là trưởng ban nhà đất ở phường quen biết nhiều lắm, mua thịt mua cá chỉ “nhờ” một tiếng là có ngay.

Thoa thèm thuồng:

– Em thấy nhà Linh ăn toàn đồ ngon, mẹ nó nấu cháo cá này, thịt kho trứng này…

Tôi hứa hẹn với Thoa:

– Hôm nào có cá Thu tươi ngon bán chợ đen, đắt bao nhiêu chị nhất định cũng mua về rim kho cả nhà ăn một bữa cho sướng, khỏi cần chầu chực ở cái cửa hàng hải sản… cà chớn ấy nữa.

Mấy hôm sau tôi gặp Dung và kể cửa hàng hải sản của Dì Năm nó không hề có cá Thu như Dung đã báo cho tôi thì Dung không hề ngạc nhiên:

– Làm gì có… dư mà bán ra ngoài chứ, dì Năm kể hôm ấy cửa hàng nhận về 4 cần xé cá, 2 cần xé cá Thu và 2 cần xé cá lộn xộn. Tưởng bán “nội bộ” một ít còn bán ra ngoài cho dân, ai dè ông nọ bà kia nhắn gởi để dành cho họ người một ký người hai ký… hết sạch luôn.

Nói tới đây Dung im luôn có vẻ ngại ngùng. Tôi đoán nhà Dung cũng nhờ có dì Năm, chân trong cửa hàng hải sản thế nào chẳng mua được ít nhiều cá Thu. Tôi nói đùa cho vui và cho Dung bớt ngại ngùng:

– Không có cá Thu nhà mình mua cá lộn xộn. Bữa cơm cũng có cá như ai.

NTTD (Jan. 17- 2026)

Nguyễn Thị Thanh Dương

Hoa tháng Tư

Đi trên xa lộ hướng Nam hay Bắc

Hai bên đường đều rực rỡ màu hoa

Bluebonnet xanh tím cả hồn thơ

Bồ Công Anh thả hồn bay trong gió.

Tôi muốn được dừng xe giây phút đó

Hỏi cánh hoa trắng theo gió về đâu

Những câu thơ tôi vội vã theo sau

Những ước mơ tôi bồng bềnh phiêu lãng.