Vertigo (chóng mặt quay cuồng) là cảm giác như bạn hoặc môi trường chung quanh đang xoay tròn dù thực tế không hề di chuyển. Tình trạng này mỗi năm ảnh hưởng đến khoảng 5% người trưởng thành và phổ biến hơn ở người lớn tuổi. Dù cảm giác này có thể gây khó chịu và lo lắng, nhưng trong đa số trường hợp, nó không liên quan đến bệnh nào nghiêm trọng.
Nguyên nhân phổ biến nhất của vertigo là một tình trạng gọi là BPPV (Benign Paroxysmal Positional Vertigo – chóng mặt tư thế kịch phát lành tính). Tình trạng này xảy ra khi các tinh thể nhỏ trong tai trong, gọi là otoconia (cấu tạo từ calcium carbonate), bị lệch khỏi vị trí bình thường. Những tinh thể này thuộc hệ thống tiền đình (vestibular system), có vai trò giúp cơ thể giữ thăng bằng. Khi chúng di chuyển sai chỗ, chúng gây ra cảm giác quay cuồng.
Sự lệch vị trí này có thể do chấn thương đầu, cử động đầu mạnh (như khi đi xe đạp leo đồi núi), hoặc nằm lâu ở một tư thế (ví dụ sau phẫu thuật). Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, không xác định được nguyên nhân cụ thể. Các cơn chóng mặt thường kéo dài từ vài giây đến vài phút và thường xuất hiện khi thay đổi tư thế đầu, như lúc vừa thức dậy hoặc ngẩng đầu lên.
Nếu bị vertigo, bạn không nên chủ quan. Không điều trị, tình trạng này có thể làm tăng nguy cơ té ngã. Khi chóng mặt đi kèm với các triệu chứng nghiêm trọng như tê liệt, mất phối hợp, thay đổi nhận thức, thính giác hoặc thị lực, cần gọi cấp cứu ngay. Nếu không nghiêm trọng, bạn nên đến bác sĩ để được chẩn đoán chính xác. Trong nhiều trường hợp, bác sĩ gia đình có thể điều trị, hoặc sẽ giới thiệu bạn đến chuyên khoa tai mũi họng hoặc vật lý trị liệu tiền đình.
Sau khi loại trừ các nguyên nhân nghiêm trọng hơn, bác sĩ sẽ xác định vị trí các tinh thể bị lệch bằng cách yêu cầu bạn thực hiện một số động tác gây ra triệu chứng. Từ đó, họ sẽ tiến hành điều trị bằng các thủ thuật giúp đưa các tinh thể trở lại vị trí đúng trong tai.
Phương pháp điều trị phổ biến nhất là Epley maneuver. Đây là một chuỗi các động tác thay đổi tư thế đầu và cơ thể nhằm “dẫn” các tinh thể quay về đúng chỗ trong ống tai. Quy trình này bao gồm việc xoay đầu, nằm ngửa, lăn người và ngồi dậy theo thứ tự nhất định. Dù có thể gây cảm giác lạ lúc đầu, nhưng phương pháp này thường rất hiệu quả.
Thông thường, chỉ cần một lần điều trị là có thể cải thiện triệu chứng. Tuy nhiên, vertigo có thể tái phát. Vì vậy, nhiều người được hướng dẫn tự thực hiện các động tác như Epley tại nhà để xử trí nhanh khi triệu chứng quay lại.
Tóm lại, vertigo là một tình trạng khá phổ biến nhưng thường không nguy hiểm. Hiểu rõ nguyên nhân và áp dụng đúng phương pháp điều trị sẽ giúp bạn kiểm soát và giảm nhanh các triệu chứng khó chịu này.
(Nguồn: Consumer Reports on Health)
