Di cư ngược

Trong khi cả thế giới đổ xô vào Mỹ để xây dựng tương lai thì ngược lại, dân Mỹ cũng túa ra khắp thế giới tìm nơi sinh sống. 

Không kể những người phải xa xứ vì công việc, những người này chọn đất nước thứ hai làm nơi sinh sống lâu dài. Họ là những người Mỹ đã về hưu, muốn đổi mới chương đời vừa với lý do khám phá một văn hóa mới, nhưng chính yếu là có được một cuộc sống thư thả hơn nơi xứ người với đồng lương hưu ít ỏi.  

Mời bạn cùng chúng tôi xem họ đi đâu, làm gì? 

Quê hương thứ hai 

Những “thiên đường” được lòng người Mỹ đứng đầu là Canada, theo thông số từ SSA (Cơ quan An sinh Xã hội Mỹ) có khoảng 71,000 người Mỹ chọn định cư khi về hưu. Lý do Canada khá gần gũi cả về địa lý lẫn văn hóa cộng một hệ thống hạ tầng và dịch vụ y tế đạt tiêu chuẩn khá cao. 

Nhật Bản có 69,000 trong đó có nhiều cựu quân nhân và người Mỹ gốc Nhật hồi hương. 

Mexico 62,000, người chọn Mexico phần lớn là người Mỹ gốc Mexico. Có khi họ nói tiếng Spain giỏi hơn tiếng Mỹ.  

Đức 44,000, Anh 34,000, Ý 32,000, Philippines 30,000, Pháp 26,000, Hy Lạp 24,000, Bồ Đào Nha 21,000… 

Con số này dựa theo số liệu từ Cơ quan An sinh Xã hội Mỹ (SSA), qua bản trả lương hưu cho người Mỹ ở nước ngoài. Tuy nhiên thực tế thì khác, Mexico có đến 1,100,000 người Mỹ đang sinh sống, con số này chênh lệch với thống kê của cơ quan An Sinh Xã Hội vì nằm trong dạng định cư khác. 

Tương tự, số người Mỹ đang sinh sống ở Canada – cả công việc và hưu trí – khoảng 900,000, Anh gần nửa triệu… tiếp theo là Đức (230,000), Israel (250,000), Pháp (150,000)…  

Cộng đồng Mỹ tại nước ngoài 

Tại Mexico, những thị trấn như Ajijic hay San Miguel de Allende đã hình thành nên những cộng đồng người Mỹ khổng lồ. Do khoảng cách gần gũi họ bay qua bay lại thăm con cháu đang làm ăn, sinh sống ở Mỹ. 

Costa Rica và Panama cố gắng “hút” người Mỹ bằng những chính sách thị thực dành riêng cho người hưu trí (như thẻ Pensionado của Panama) với hàng loạt ưu đãi giảm giá từ hóa đơn điện nước đến vé xem phim và chăm sóc y tế. 

Bồ Đào Nha và Tây Ban Nha khá hấp dẫn nhờ chi phí sinh hoạt thấp nhất Tây Âu, tính an toàn cực cao và chính sách thuế ưu đãi cho người nước ngoài trong 10 năm đầu định cư. 

Những thuận lợi 

Khi chi phí sinh hoạt giảm xuống từ 30% đến 50%, khiến áp lực tài chính với người Mỹ sống ở nước ngoài trở nên nhẹ nhàng hơn. 

Chăm sóc y tế giá rẻ, phẩm chất không kém cạnh, đây là yếu tố sống còn. Tại Mỹ, một ca phẫu thuật có thể ngốn sạch tài sản tích lũy cả đời.  

Ở các nước như Costa Rica hay Tây Ban Nha, hệ thống y tế công và tư đều đạt tiêu chuẩn quốc tế nhưng chi phí chỉ bằng một phần nhỏ. Nhiều người Mỹ thừa nhận họ nhận được sự chăm sóc tận tình. 

Thay vì ngồi trong những khu dưỡng lão biệt lập và phụ thuộc vào xe hơi, người Mỹ hưu trí ở nước ngoài thường sống trong những đô thị gần chợ với thực phẩm tươi sống, không hóa chất. Điều này cải thiện đáng kể sức khỏe thể chất và tinh thần của họ. 

Những bất tiện 

Tuy nhiên, cuộc sống viễn xứ không chỉ có màu hồng, trừ những người thông thạo hai ngôn ngữ, hay nơi quê hương mới cũng là tiếng Anh hoặc tiếng Spain. Nếu không, rào cản ngôn ngữ khiến họ bị cô lập với xã hội.Họ chỉ có thể giao tiếp với những người giống mình. Khi có việc khẩn cấp hoặc cần giải quyết thủ tục hành chính, lúc đó rào cản ngôn ngữ thực sự trở thành một cơn ác mộng. 

Một điều nữa là hệ thống hành chính ở những nơi này khá chậm chạp. Nhiều người Mỹ vốn quen với sự nhanh gọn, đơn giản thủ tục ở quê nhà sẽ cảm thấy sốc trước văn hóa rề rà ở Mỹ Latinh và các thủ tục giấy tờ rườm rà tại Nam Âu hay các quốc gia khác. Ví dụ việc chờ đợi sửa một đường ống nước hay gia hạn visa có thể mất vài tuần thay vì vài giờ. 

Nước Mỹ có lợi hay hại? 

Làn sóng Baby Boomers: Thế hệ này đang bước vào độ tuổi hưu trí với số lượng kỷ lục (khoảng 10,000 người mỗi ngày tại Mỹ). Nhiều người trong số họ không đủ tài chánh để nghỉ hưu thoải mái tại các thành phố đắt đỏ như New York hay San Francisco. 

Như vậy hàng tỷ USD tiền lương hưu và tiết kiệm thay vì được chi tiêu trong nội địa Mỹ để kích cầu kinh tế, lại chảy vào các doanh nghiệp tại Mexico, Bồ Đào Nha hay Thái Lan. 

Những người về hưu thường là những người có kinh nghiệm, kiến thức và thời gian cho các hoạt động thiện nguyện, đóng góp cho cộng đồng. Sự ra đi của họ làm trống trải các kết nối xã hội. 

Điều lợi là giảm áp lực lên hệ thống y tế của Mỹ, khi người cao tuổi tiêu tốn nhiều ngân sách y tế nhất, chính phủ Liên bang Mỹ tốn khoảng 1.1 nghìn tỷ USD ($1.1 trillion) cho chương trình Medicare. Chiếm 14-15% tổng ngân sách liên bang và hơn 4% GDP của nước Mỹ.  

Nếu sử dụng dịch vụ y tế ở nước ngoài, họ giảm bớt gánh nặng cho hệ thống Medicare và hạ tầng y tế đang quá tải tại Mỹ. 

Người Việt  di cư ngược 

Làn sóng người Việt về định cư tại quê nhà sau khi nghỉ hưu cũng khá mạnh mẽ. Tuy nhiên việc xác định con số chính xác là một thách thức, người Việt hay che giấu nhân thân, vì quyền lợi và những lý do khác. 

Con số an sinh xã hội (Social Security) cho biết người Việt nhận lương hưu ở nước ngoài – chủ yếu là Việt Nam khoảng 22,000. Đây chỉ là phần nổi của tảng băng.  

Theo báo cáo “Migration Profile Vietnam” hồi giữa năm 2025 thì mỗi năm có khoảng 25,000 người Việt quay trở lại Việt Nam sinh sống. Trong đó, nhóm người từ Mỹ chiếm một tỷ lệ đáng kể. Tổng cộng, ước tính có khoảng 200,000 người Mỹ gốc Việt đang sinh sống theo diện “nghỉ hưu” (full-time hoặc một phần thời gian) tại Việt Nam vào năm 2026. 

Ngoài lý do văn hóa, chi phí sinh hoạt cho một cặp có thể sống tương đối  thoải mái với mức $1,000 – $1,500/tháng, tính ra thấp hơn 70% so với Mỹ. 

Bài toán y tế 

Một  trong những lấn cấn của người Việt tại Mỹ hồi hương là y tế. Tuổi cao sẽ cần nhiều đến dịch vụ này nhưng Medicare không chịu chi trả ngoài lãnh thổ Mỹ. Do đó, nếu đi khám hay nằm viện tại Việt Nam, sẽ phải tự trả 100% chi phí. Đây là vấn đề nhức đầu của nhiều người Việt về hưu khi về Việt Nam là có nên tiếp tục đóng Medicare Part B khi ở Việt Nam không? 

Họ sẽ có 2 lựa chọn: 

1. Tiếp tục đóng tiền khoảng $200 để duy trì Part B, như vậy họ vẫn giữ được bảo hiểm. Bất cứ khi nào về Mỹ, họ có thể đi khám bệnh ngay lập tức. Phù hợp với những người đi đi về về, vài tháng Việt Nam, vài tháng Mỹ.
2. Cắt Medicare Part B để tiết kiệm tiền, có bất lợi là nếu sau này bạn quyết định quay lại Mỹ sống, sẽ bị phạt 10% cho mỗi năm không đóng lệ phí.

Cách tốt nhất với người Việt sống hai nơi là mua bảo hiểm y tế tại Việt Nam, chỉ vài triệu VN đồng/năm của các hãng như Bảo Việt, Liberty hoặc mua Bảo hiểm Y tế Nhà nước. 

Chi phí y tế tại Việt Nam rẻ hơn Mỹ rất nhiều. Một lần khám bác sĩ tại bệnh viện quốc tế chỉ khoảng $20 – $50, nên nhiều người chọn cách tự chi trả cho các bệnh nhẹ. 

Một cách dung hòa hơn là tiếp tục giữ Medicare và Mua bảo hiểm du lịch: Giữ Medicare Part B để dùng khi về Mỹ, và mua thêm bảo hiểm du lịch quốc tế để đề phòng các trường hợp cấp cứu khẩn cấp tại Việt Nam. 

Theo kinh nghiệm của những người đi trước, thì nếu bạn vẫn còn quốc tịch Mỹ và có ý định về Mỹ thăm con cháu, không nên cắt Medicare Part B. Tiền phạt sau này có thể lớn hơn nhiều so với số tiền bạn tiết kiệm được hôm nay. 

Kết luận 

Định cư nước ngoài khi về hưu không còn là một cuộc dạo chơi xa xỉ dành cho giới siêu giàu, mà đã trở thành một cách tìm kiếm hạnh phúc trong những năm tháng cuối đời.  

Dù đối mặt với không ít thách thức về văn hóa và sự xa cách với một nơi từng gắn bó, với môi trường, xã hội, tiện nghi, bạn hữu nhưng hứa hẹn về một cuộc sống ít lo âu về tiền bạc vẫn đang thúc giục hàng ngàn người Mỹ bước chân ra thế giới mỗi năm. 

NQ