Sau nhiều năm khoác chiếc áo xa hoa lộng lẫy ngược xuôi đưa khách ngao du trên biển, những chiếc du thuyền đến tuổi về hưu kết thúc cuộc đời trong những nghĩa địa tàu biển, hầu hết nằm tại các quốc gia đang phát triển.
Tàu du lịch biển về hưu tề tựu về nghĩa địa.
Hồ bơi, rạp chiếu bóng, nhà hàng, sân khấu ca nhạc, sân trượt băng… Ngành du lịch biển không ngần ngại thực hiện nhiều hạng mục lớn trên những du thuyền khổng lồ “trang bị quá mức” nhằm quyến rũ số lượng du khách ngày càng đông, tuổi càng trẻ. Chỉ trong năm 2024, các du thuyền đã phục vụ 34.6 triệu du khách, tăng 9% so với năm 2023. Dự kiến năm 2025, con số này sẽ tăng lên đến 37.7 triệu khách(?).
Thực tế, từ những năm của thập niên 1980, đội tàu biển đã không ngừng tăng trưởng để đạt con số 515 chiếc trên toàn thế giới hiện nay. Tất nhiên, cùng với thời gian, những chiếc tàu biển du thuyền này sẽ bước vào thời kỳ già nua, xuống cấp và lỗi thời. Sau nhiều năm vận hành, những du thuyền này bị loại, rời các bến đỗ đông vui, sang trọng, và sống những ngày cuối đời trong nghĩa địa, bên cạnh nhiều chiếc tàu đồng tuổi anh em khác. Nơi đây, chúng sẽ bị xẻ thịt và một số bộ phận sẽ được tái sử dụng hay tái chế, cho dù đó là du thuyền, tàu chở container hay tàu chở hàng.
Công việc xẻ thịt tàu biển phần lớn được thực hiện tại nghĩa địa tàu biển nằm ở các quốc gia đang phát triển, dù luật pháp quy định những tàu biển mang cờ các nước thuộc châu Âu được quyền chọn các quốc gia mà quyền con người và môi trường được kiểm soát tốt. “Tuy nhiên, điều này được áp dụng tùy nước. Các chủ tàu thường né tránh bằng cách thay cờ nước khi con tàu đến tuổi về hưu”, Julia Bleckner thuộc tổ chức ONG (Tổ chức phi chính phủ) tường thuật trong một báo cáo về quyền con người. “Những lá cờ thay thế này được cho là nhằm “hợp thức hóa” con tàu mà bên trung gian nằm ngoài châu Âu bán lại để lánh luật”.
Công nhân cắt xẻ tàu biển ở Alang, Ấn Độ.
Nghĩa địa tàu biển Alang, Ấn Độ
Alang là tên một trong những xưởng xẻ tàu biển quy mô lớn nhất nằm ở Gujarat, Ấn Độ. Pháp đã từng gởi chiếc hàng không mẫu hạm Clemenceau đến đây để xẻ thịt. Alang đã tháo dỡ trên 50% tàu trên toàn thế giới. Trong số các công ty gởi tàu đến Alang để xẻ thịt có một công ty của Thụy Sĩ trụ sở đặt tại Genève – công ty MSC, một đơn vị hàng đầu thế giới trong lãnh vực vận chuyển hàng hải. Đài truyền hình Thụy Sĩ phát nhiều hình ảnh nêu bật điều kiện làm việc hết sức nghèo nàn của công nhân và tác động xấu đến môi trường của công việc xẻ thịt tàu biển.
Việc cắt xẻ tàu không được thực hiện trên ụ tàu khô mà làm ngay tại bãi biển. “Họ lợi dụng triều cường để đưa tàu lên chỗ cao nhất. Khi triều cường rút đi, công nhân tiếp cận tàu bằng cách đi bộ xuống tàu để làm việc”, Peter Knego, phóng viên một tờ báo đưa tin trên kênh Youtube của anh ta.
Dù số lượng các du thuyền không nhiều, nhưng hình dáng đồ sộ của chúng hiện lên nổi bật giữa những chiếc tàu khác trong nghĩa địa. Ví dụ chiếc Ocean Dream, hoạt động từ 1982 đến 2020, qua tay nhiều chủ sở hữu như O & O và Costa, trước khi về hưu.
Công nhân làm việc ở Chittagong, Bangladesh.
Chittagong, Bangladesh.
Công trường Chittagong hoạt động tương tự như Alang. Tàu cũng được đưa vào bãi và việc cắt xẻ được thực hiện ngay trên bãi biển. Điều kiện làm việc ở đây bị xem là rất khó khăn, theo kết quả điều tra của tổ chức Human Right Watch. “Ở Bangladesh, tuổi thọ trung bình của người thợ xẻ thịt tàu biển thấp hơn 20 năm so với tuổi thọ trung bình cả nước. Sẽ đúng nghĩa hơn nếu gọi công trường cắt xẻ tàu biển là “địa ngục trần gian”, theo tố giác của Andrew Stroehlein thuộc tổ chức phi chính phủ (ONG). “Các công nhân ở đây kể lại họ phải sử dụng vớ làm bao tay để bảo vệ tay không bị phỏng khi họ cắt thép nóng chảy. Họ quấn áo quanh miệng để tránh phải trực tiếp nuốt khói độc hại. Họ còn phải vác trên vai những mẩu thép cắt ra và đi trên đôi chân trần”. Báo cáo còn tố giác số công nhân trẻ em chiếm khoảng 13% nhân lực.
Tàu du lịch biển nhập nghĩa địa Aliaga, Thổ Nhĩ Kỳ sau đại dịch Covid-19
Aliaga, Thổ Nhĩ Kỳ
Ở Thổ Nhĩ Kỳ, các vùng bờ biển Egée, công nhân dùng kè và cần trục để cắt xẻ các phòng ngủ trên du thuyền. Công trường này được đặc biệt biết đến khi nó tiếp nhận loạt du thuyền của các công ty du lịch biển trong đợt dịch Covid-19. “Carnival Cruise Line, hãng du lịch biển lớn nhất thế giới thông báo phát mại 18 du thuyền trong đội du thuyền của mình, một số trong số này được gởi đến nghĩa địa Aliaga”, World of cruising cho biết. Aliaga có khoảng 2,500 công nhân phân ra làm việc tại 22 phân xưởng cắt xẻ tàu. Mặc dù trang thiết bị làm việc ở đây đầy đủ hơn, nhưng điều kiện làm việc ở đây vẫn còn nhiều khó khăn và công nhân chưa được bảo vệ tốt, đặc biệt là họ vẫn phải hít thở không khí độc hại.
Tàu container hết thời hạn sử dụng neo đậu tại nghĩa địa.
Bài và hình ĐDH
