Trong mấy thập niên liên tiếp tăng chi tiêu quốc phòng đã giúp Trung Quốc xây dựng nên một trong những lực lượng quân sự hùng mạnh nhất thế giới, làm dấy lên lo ngại rằng không sớm thì muộn họ có thể chiếm Đài Loan hoặc gây ra xung đột về tranh chấp lãnh thổ với các nước láng giềng như Nhật Bản hoặc Philippines.
Tuy nhiên, nạn nhân chính của việc tăng cường sức mạnh quân sự của Trung Quốc cho đến nay lại chính là giới tinh hoa trong quân đội của nước này, trong khi lãnh tụ Tập Cận Bình trong mấy năm qua đã liên tục thanh trừng một loạt tướng lĩnh cấp cao bị cáo buộc tham nhũng và thiếu trung thành.
Hai tướng lĩnh cấp cao mới nhất hiện đang bị điều tra, Trương Hựu Hiệp (Zhang Youxia) và Lưu Chấn Lập (Liu Zhenli), hai nhân vật đã thăng tiến và rồi mất quyền lực trong cùng thời gian nhiều thập niên tăng chi tiêu quân sự nói trên, với hậu quả là đã tạo ra vô số cơ hội cho tham nhũng trong một bộ máy quốc phòng chưa bao giờ giải quyết được vấn nạn này.
Cả hai vị tướng này cũng đang phải đối mặt với cáo buộc chia bè phái và bất tuân quyền lực của Chủ tịch Tập Cận Bình. Theo các nhà phân tích, đây là những cáo buộc nghiêm trọng nhất đối với họ bởi vì hầu như ai cũng hiểu một trong những mục tiêu chính của cuộc chiến chống tham nhũng của nhà lãnh đạo Trung Quốc chung cuộc vẫn là nỗ lực để bảo đảm lòng trung thành tuyệt đối của những phụ tá bao quanh ông ta.
Thanh trừng và hệ quả
Kể từ giữa năm 2023 đến nay, có ít nhất 60 sĩ quan cấp cao và giám đốc điều hành ngành kỹ nghệ quốc phòng đã bị điều tra, cách chức hoặc đột ngột bị thay thế. Trong số đó có các sĩ quan cấp cao trong lục quân, không quân, hải quân, lực lượng hỏa tiễn và cảnh sát vũ trang của Trung Quốc, cũng như các chỉ huy quân khu lớn, bao gồm cả quân khu có trách nhiệm tập trung vào vấn đề Đài Loan.
Theo thống kê, cứ mỗi năm sĩ quan được Tập Cận Bình thăng chức lên cấp tướng ba sao thì có ít nhất một đã bị cách chức hoặc bị điều tra vì hành vi sai phạm nghiêm trọng. Một số nhân vật khác thì trong những tháng gần đây đã vắng mặt trong các cuộc họp cấp cao.
Sự thay đổi nhân sự này đã dẫn đến việc một số chỉ huy ít kinh nghiệm hơn được thăng chức nhanh chóng và có khả năng sẽ phải tập trung vào việc ổn định tinh thần và củng cố lòng trung thành trong toàn bộ hàng ngũ quân đội. Hiện tại chỉ còn một sĩ quan quân đội phục vụ trong cơ quan tối cao đưa ra những quyết định quân sự quan trọng nhất của đảng cộng sản, mà Tập Cận Bình làm chủ tịch, giảm từ sáu người vào lúc ban đầu.
Nhiều sĩ quan cấp cao chỉ mới nhậm chức trong khoảng hai năm trở lại đây để thay thế những người tiền nhiệm bị thanh trừng. Thậm chí một số người thay thế cũng đã bị thay thế trong thời gian gần đây.
Tham nhũng trong quân đội
Từ năm 2015 đến năm 2024, chi tiêu quân sự chính thức của Trung Quốc đã tăng gần 60%, theo phân tích của Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm. Trung Quốc từ lâu đã có ngân sách quân sự lớn thứ nhì thế giới, chỉ sau Hoa Kỳ, và các nhà nghiên cứu ước tính quy mô thực tế của ngân sách này cao hơn tới 30% so với con số được công bố chính thức. Con số chính thức của năm 2025 là $257 tỷ.
Gần đây quân đội Trung Quốc đã công bố một loạt các trang thiết bị mới và đắt tiền, chẳng hạn như chiếc hàng không mẫu hạm thứ ba, được đưa vào hoạt động cuối năm ngoái. Hải quân Trung Quốc hiện có số lượng tàu nhiều hơn cả hải quân Hoa Kỳ. Các hình ảnh vệ tinh cho thấy Trung Quốc đang nghiên cứu hệ thống động cơ nguyên tử cho một tàu chiến lớn, điều này sẽ giúp các hàng không mẫu hạm của họ có tầm hoạt động và khả năng hoạt động tương đương với hàng không mẫu hạm của Mỹ trong tương lai.
Một số khía cạnh nổi bật nhất trong việc phát triển quân sự gần đây của Trung Quốc cũng đi kèm với một số cáo buộc tham nhũng đáng chú ý nhất. Trong đó có việc xây dựng thêm khoảng 350 hầm chứa hỏa tiễn đạn đạo ở các vùng xa xôi phía bắc Trung Quốc, là kế họach phát triển quan trọng nhất gần đây trong kho vũ khí nguyên tử của Trung Quốc.
Trong bản phúc trình của Ngũ Giác Đài về sức mạnh quân sự của Trung Quốc trong năm 2024 cho biết nắp đậy của ít nhất một số hầm chứa hỏa tiễn gặp trục trặc đã khiến quân đội Trung Quốc phải cho sửa chữa lại.
Các cuộc điều tra gần đây đã dẫn đến việc cách chức một số chỉ huy của lực lượng hỏa tiễn, là nhánh quân đội Trung Quốc chịu trách nhiệm về các hầm chứa này. Ông Lý Thượng Phúc (Li Shangfu), Bộ trưởng Quốc phòng, người từng đứng đầu Cơ quan Phát triển Trang thiết bị thuộc Quân ủy Trung ương, cũng bị cách chức vì vai trò giám sát việc phát triển này.
Ngũ Giác Đài cho biết trong bản phúc trình năm 2024 rằng việc sa thải hàng loạt các lãnh đạo cấp cao của lực lượng hỏa tiễn “có thể liên quan đến các vụ gian lận trong việc xây dựng các hầm chứa hỏa tiễn đạn đạo trong thời kỳ phát triển quân sự nhanh chóng này”.
Năm ngoái, cũng theo Ngũ Giác Đài, các hành vi gian lận cũng có thể là yếu tố dẫn đến vụ chìm một nguyên mẫu tàu ngầm mới của Trung Quốc tại một bến cảng.
Thanh trừng dưới thời Tập Cận Bình
Quân đội Trung Quốc có một lịch sử tham nhũng lâu dài, bao gồm nhiều trường hợp mua bán chức tước tràn lan và các hoạt động kinh doanh ngoài luồng rộng khắp do các giới chức quân đội kiểm soát. Tập Cận Bình bắt đầu cuộc thanh trừng giới lãnh đạo quân đội ngay sau khi lên nắm quyền vào năm 2012, loại bỏ một cựu thành viên cấp cao của Quân ủy Trung ương vào năm 2014 vì các tội tham nhũng bao gồm nhận hối lộ và hỗ trợ thăng chức không đúng quy định, và thêm một nhân vật khác vào năm 2015 vì các tội tương tự.
Trong khi những cuộc thanh trừng ban đầu nhắm vào các tướng lĩnh quân đội từng giữ chức vụ cao dưới thời vị tiền nhiệm của Tập là Hồ Cẩm Đào, thì những cuộc thanh trừng gần đây lại nhắm vào các tướng lĩnh đương nhiệm, những nhân vật đã đạt đến đỉnh cao của cấp lãnh đạo quân đội Trung Quốc ngay dưới triều đại Tập Cận Bình.
Trước đây, Trương Hựu Hiệp được coi là một trong những đồng minh tin cậy nhất của Tập trong quân đội, và cha của ông ta từng chiến đấu cùng với cha của họ Tập trong cuộc nội chiến Trung Quốc.
Cùng với những cáo buộc công khai rằng Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập đã thách thức quyền lực của Tập và gây tổn hại đến khả năng sẵn sàng chiến đấu của quân đội, các giới chức quân đội cấp cao được thông báo rằng Trương đã nhận hối lộ để thăng chức cho Lý Thượng Phúc lên làm bộ trưởng quốc phòng và làm rò rỉ thông tin về chương trình hạt nhân của Trung Quốc cho Hoa Kỳ.
Trong thời đại Tập Cận Bình, lòng trung thành với lãnh tụ tối cao được cho là điều kiện quan trọng nhất. Thế nên, một khi bị buộc tội chống đối lãnh tụ thì điều này có thể coi là đòn chí mạng đối với sự nghiệp chính trị của bất cứ ai nằm trong hệ thống cai trị của đảng. Và cuộc thanh trừng lần này chắc chắn cũng không phải là lần cuối cùng.
VH
