“Hãy cho tôi một điểm tựa, tôi sẽ nhấc bổng trái đất lên” là câu nói nổi tiếng của Archimedes (287-212 trước Công Nguyên). Ổng là một nhà toán học, nhà vật lý, nhà phát minh huyền thoại người Hy Lạp. Hình của Archimedes được in ở mặt trước của Huy chương Fields, giải thưởng danh giá được coi là “Nobel Toán học” (vì giải Nobel không bao gồm lĩnh vực toán học), được Hiệp hội Toán học quốc tế (IMU: International Mathematical Union) trao 4 năm một lần cho những nhà nghiên cứu nổi bật.
Ơ-rê-ca (Eureka, nghĩa tiếng Việt là “tìm ra rồi”) là một giai thoại nổi tiếng về cách ra đời của “lực đẩy Archimedes” và của mục.. này.
Thuốc súng là kết quả của các đạo sĩ luyện đan ở Trung Hoa, thế kỷ thứ 9, khoảng năm 850 sau Công nguyên (đời Đường), trong lúc loay hoay nấu “thuốc trường sanh” thì trộn nhầm diêm tiêu (saltpeter) + lưu huỳnh + than… và ra thứ trường sinh cho chiến tranh. Người Tàu gọi nó là “Hỏa Dược”, ban đầu nó được dùng để làm pháo hoa xua đuổi tà ma, trị bệnh ngoài da (do có lưu huỳnh sát trùng)… chứ chưa phải để giết người.
Công thức chánh thức đầu tiên của thuốc súng được ghi lại trong sách Wujing Zongyao năm 1044 thời nhà Tống, và từ đó nó mau lẹ được dùng trong chiến tranh: mũi tên lửa, bom sắt, rồi hỏa thương, tiền thân của súng ống. Thuốc súng chuyển từ “đốt cho vui” sang “đốt cho chết”.
Người Trung Hoa tìm ra công thức hóa học nhưng người đưa kỹ thuật bắn (súng thần công) lên tột bực thời Trung cổ lại có dấu vết rõ rệt của một người Việt: Hồ Nguyên Trừng (trưởng nam của Hồ Quý Ly).
Năm 1407, khi nhà Minh xâm chiếm Đại Ngu (quốc hiệu nước Việt khi Hồ Quý Ly lên ngôi từ năm 1400), họ bắt Hồ Nguyên Trừng về Trung Quốc. Nhờ tài năng thiên bẩm, ông được nhà Minh phong làm quan Bộ Công, chuyên chế tạo “súng thần cơ”, đưa kỹ thuật đúc nòng lên cao, sửa sang thuốc nổ và cơ chế bắn cho nhà Minh, giúp họ thêm mạnh khi đánh Mông Cổ. Người Trung Hoa nể phục gọi ông là “Thần hỏa khí”, “ông tổ” của hỏa khí nhà Minh.
Thuốc súng lan ra thế giới chủ yếu qua con đường tơ lụa và các cuộc chinh phạt Mông Cổ thế kỷ 13, họ học từ Trung Quốc, mang theo khi đánh Tây Á, châu Âu. Thuốc súng cũng thay đổi cách loài người đánh nhau, phá thành, và cả… bắn pháo hoa đón năm mới, như ta vẫn làm hôm nay.
Các hoàng đế lẫn người thường ở Tàu xưa nay vốn nổi tiếng cuồng si thuốc trường sinh (kim đan, linh đan) đến mức… chết vì nó. Nhưng người Tàu cũng có dòng máu cuồng sát chảy điên cuồng trong huyết quản… Không biết, so với thuốc trường sanh và thuốc súng, không biết vua Tàu ngày xưa và nay thích món nào hơn?
