Paris những năm sau này, mùa hè thường có những đợt nóng khắc nghiệt. Tuy chỉ kéo dài dăm ba hôm hay nhiều lắm khoảng một tuần, nhưng sức nóng dồn ép từ ngày này qua ngày nọ đủ làm cháy xém những vườn cỏ non ở các vùng cư dân thưa thớt. Nhìn những ngọn cỏ trụi lủi, tưởng như nơi đó vừa xảy ra một trận hỏa hoạn. Đã có những người già qua đời vì không chịu nổi nhiệt nóng, huống gì cây lá mong manh.
Bãi đất ngay ven đường trước khu chung cư tôi ở, nơi mỗi năm vào cuối mùa đông, đội làm vườn của tòa thị chính vẫn đến đào xới, cắt cỏ, cắt bỏ những thân hoa năm cũ và trồng hoa mới. Những loại hoa được nhổ đi, trồng lại thường là hồng dại, oải hương, hay một loại hoa thân mảnh khảnh như lau, nở những bông hoa nho nhỏ nhìn như bướm lượn. Nên người ta gọi nó là “hoa bướm Gaura”, xuất phát từ cái tên Gaura Lindheimeri.
Khoảng đất nhỏ bé này nằm ngày tầm mắt tôi. Tôi nhìn thấy nó mỗi ngày khi đóng-mở tấm màn cửa sổ. Một thứ sinh hoạt thường nhật, nên tôi không quan tâm lắm những thay đổi của nó. Nếu có sự thay đổi theo mùa thì hầu như nó chỉ có ngần ấy hoa, ngần ấy màu sắc. Phơn phớt tím, nhàn nhạt trắng pha hồng. Riêng bụi kim ngân, loại cây dầy lá, thường được cắt tỉa làm hàng rào che chắn thì chúng được tự do, mọc vô tội vạ và vẫn sừng sững năm này qua năm nọ, không hề bị đào thải.
Cách chống đỡ hữu hiệu nhất để ngăn hơi nóng tràn vào nhà là kéo kín những tấm màn đêm. Bao nhiêu ngày tôi đã đóng kín rèm cửa trốn mặt trời, không dám ló mặt hít thở bầu không khí phía ngoài. Thứ không khí như một cái lò nướng, hừng hực hơi nóng.
Sáng nay tôi nhìn thấy nó. Trên khoảng sân này, không còn một bông hoa nào khác ngoài nó và bụi kim ngân. Lạ ghê! Những bông hoa nào đã tàn chết trong cơn nắng hung hãn vừa qua? Sao nó còn đứng đó, vươn mình kiêu hãnh. Chỉ vài nhánh lưa thưa, hoa nhiều hơn lá. Những cánh nhăn nhàu kết lại thành từng cụm tím màu sim, hồng như hoa giấy nơi những thềm nhà quê cũ. Nhìn nó, không khác một bó hoa to được đặt giữa đám cỏ khô như rơm rạ và bụi kim ngân gai góc. Tôi nghĩ, đội làm vườn không thể bỏ công chỉ trồng vài nhánh thưa thớt giữa đám cây um tùm lá. Nhìn kỹ, lũ cây héo tàn kề cạnh có lẽ cũng chính là cành nhánh của nó, đã bị nắng nướng quắt queo mà chỉ cần một cơn gió mạnh thổi qua sẽ bay lìa tan tác. Nó mọc lên từ bao giờ? Mọc trên những điêu tàn, hay hồi sinh từ những cơn mưa mát dịu trong tuần lễ vừa qua?
Hàng cây crepe myrtle (lagerstroemia) nổi tiếng của Dallas Arboretum Dallas
Trong khung cửa nhìn ra, toàn cảnh như một bức tranh rạng rỡ dưới ánh nắng trưa. Nhưng có lẽ từ những cơn gió nhẹ báo hiệu mùa thu, trên cái nền có những bông hoa tươi thắm vẫn có chút gì xao xác, đìu hiu.
Có những loại hoa khi cần tìm hiểu, người ta có thể chụp hình và gửi trên trang PlantNet, một website cho con người kiến thức về cây cảnh, tên gọi của từng loại cây. Nhưng không phải tên nào cũng có thể dịch ra tiếng Việt. Có những tên dịch nghe rất ngộ nghĩnh, buồn cười. Ví dụ như clématite được gọi là hoa “ông lão”. Vì lý do nào khác tôi không biết. Nhưng thật đáng thương, cái tên không liên quan đến hình dáng của hoa mà còn làm mất đi vẻ đài các, diễm lệ của nó.
Hoa lagerstroemia cũng có tên tiếng Việt hẳn hoi. Tôi đã thấy nó bao giờ chưa hay đây là lần đầu nó hiển hiện trước mắt tôi? Cái tên không rõ nghĩa lan man trong đầu tôi từ mấy ngày nay vì tôi đã từng nghe qua. Với tôi, tên nghe có chút gì mộc mạc, thôn dã. Nó làm tôi nghĩ đến những đám lục bình trôi lềnh bềnh trên sông rạch. Đám điên điển vàng và những cành sim dại ở những đồi cỏ ngoại ô.
Soi tìm trong trí nhớ từng mảng đời thơ ấu, rời rạc, bạc màu theo mưa nắng thời gian. Ký ức tôi vẫn còn lưu giữ hình ảnh những con đường nhỏ êm ả dưới bóng cây xanh, ngày hai buổi đưa tôi đến trường. Trên quãng đường đầy bóng mát, cái con bé chưa đầy tám tuổi ấy vẫn hay thơ thẩn nhìn ngắm sân vườn của những căn biệt thự, trừ những căn nhà có nuôi mấy con ngỗng hay có treo tấm bảng với hình một con chó berger nhe hàm răng bén nhọn. Lũ ngỗng và con chó dữ dằn sẵn sàng lao đến cánh cổng, thò đầu ra ngoài la hét, sủa vang ầm ĩ khi nhác trông thấy bóng dáng của người lạ lai vãng trước cửa nhà. Nhà nào cũng có trồng những cây thân lớn đầy hoa. Hoa sứ trắng điểm vàng rơi tan tác trên sân, thỉnh thoảng theo gió bay cả ra đường. Những đài hoa mạnh mẽ có hương thơm nhẹ nhàng mà thuở đó tôi đã nhặt cất vào túi áo, giữ cả ngày vẫn không hề dập nát. Tôi nhớ cây hoa vàng mà sau này mới biết tên của nó là trúc đào, chắc vì những cánh lá dài như lá trúc. Hoa nhìn từa tựa chiếc chuông. Những chiếc chuông vàng chen chúc giữa đám lá xanh, khác nào hình ảnh chuông treo trên những cành thông lá tua tủa nhọn trong những cánh thiệp mùa Giáng Sinh. Nơi này, hình như tôi không còn nhìn thấy trúc đào vàng, thường là hồng hoặc trắng.
Sài Gòn xưa có những con đường nên thơ êm ả. Khoảng đời thiếu nữ, tôi mê mẩn những đoá ngọc lan trắng nuốt tỏa hương thơm trên một đoạn đường mỗi khi có dịp chạy xe ngang khúc đường ấy vào buổi tối. Dã quỳ vàng trên những con dốc quanh co hay mimosa thầm lặng, lá bạc như sương trong những ngày đông Đà Lạt.
Tìm tài liệu về hoa cỏ quê nhà, Lagerstroemia là “loài cây gắn liền với tuổi học trò, xuất hiện nhiểu trong sân trường và các tác phẩm âm nhạc”.*
Âm nhạc ư! Hình như tôi có nghe tên nó thoáng qua trong một bài hát nào đó và đã quên, chắc là không cảm được. Tuổi thơ tôi đầy hoa phượng vĩ đỏ rực khu cư xá mùa hè. Hoa huệ trắng trên bàn thờ Đức Mẹ nơi nhà người hàng xóm. Hoa vạn thọ má tôi mua cúng Phật những ngày rằm… Còn gì nữa? Nhiều lắm chứ, nhưng tôi tin là mình không biết tí xíu nào về loài hoa này, một thứ cây cảnh có nguồn gốc từ khu vực Đông Nam Á. Ở Việt Nam nó được trồng khắp nơi.
Người ta trồng lagerstroemia không chỉ làm đẹp phố phường, công viên, trường học mà còn được tận hưởng bóng mát tỏa xuống từ những chùm hoa lá sum suê. Nếu thế thì cây phải là thân mộc và cao. Sao cây trước nhà tôi lại thấp bé, cành nhánh mềm mại đan kết thành từng bụi um tùm. Tôi nhớ ngày còn nhỏ có đọc câu chuyện ngụ ngôn của Trung Hoa nói về quýt và người. «Quýt trồng ở Giang Nam thì ngọt, trồng ở Giang Bắc thì chua», cũng hợp lý lắm nếu mang ra so sánh với trường hợp này.
Mỗi năm, tôi thường qua Cali thăm gia đình, bạn hữu. Nhưng vài năm nay hình như tôi không còn hứng thú đi xa, hoặc “hoàn cảnh” chưa cất tiếng gọi mời. Tôi quanh quẩn vui thú với cảnh nhà, có mảnh sân be bé trồng hoa để ngắm. Tôi trồng luôn cả các loại rau thơm, rau muống để ăn. Ăn bao nhiêu mà gieo trồng cho cực thân? Một người bạn đã cười cợt khi tôi khoe hình những mầm rau muống vừa tách hạt, nhú lá.
Thực ra trồng cây với tôi như một thú tiêu khiển, thú vui này chiếm khá nhiều thì giờ. Không chỉ là chuyện tưới nước, bón phân. Còn phải tìm đọc cách đối phó với đám sâu bọ. Có thể nói cây cỏ trong sân nhà là lũ bạn thầm lặng của tôi. Mỗi ngày tôi thầm thì với chúng và tôi biết khi nào chúng vui, chúng buồn và chúng cần gì? Tuy nhiên, những cành lagerstremia bên hông nhà là của chung, của mọi người trong khu phố cũng làm tôi miên man suy nghĩ.
Công viên sau nhà tôi mùa xuân tràn ngập đủ mọi sắc màu rực rỡ. So sánh với những loại hoa khác thì nhan sắc của lagerstremia chưa được xếp hàng trong đám kỳ hoa dị thảo. Vậy mà tôi cũng đã cất công tìm hiểu về nó, dù chẳng để làm gì.
Từ ngày thấy nó, mỗi sáng tôi không chỉ kéo rèm cửa cho ánh sáng tràn vào phòng, chỉ để hở một khoảng nhỏ đủ cho không gian nhà được thông thoáng. Tôi mở tung cánh cửa và đứng nhìn nó dăm mười phút. Những cơn mưa nhẹ và không khí mát dịu của ngày chớm thu đã khiến nó tăng trưởng mạnh mẽ. Không còn là hình ảnh của một bó hoa lơ thơ vài nhánh tôi nhìn thấy mấy ngày trước, mà là một bụi cây dầy lá, xanh um. Tôi không biết nó có chịu nổi những ngày đông khi nhiệt độ tụt xuống độ âm?
Hoa tàn thì cây sẽ kết trái. Trang PlantNet cho biết trái của nó có dạng hình cầu hoặc hình trứng. Nó làm tôi liên tưởng đến hình lục lăng, lục giác trong toán học. Hay tại hình dáng nó trơn tru, không có nhiều góc cạnh nên được gọi là «bằng lăng». Nhưng trái nào có phải là bóng của hình khi hoa nở.
Hoa bằng lăng
Tôi may mắn được sống trong một khu phố đầy cây xanh. Tôi thích những buổi tối đi làm về muộn. Ra khỏi trạm xe điện, chân bước lên những chiếc bóng chao động trên vỉa hè. Những chiếc bóng đủ hình thù được những ngọn đèn đường vẽ xuống từ cây lá trên cao, từ mênh mông bóng tối. Nhưng cái thú vị là đi giữa những mùi hương. Hương hoa nào đó lan ra từ những vườn nhà hai bên đường. Hương đất dậy mùi sau những cơn mưa, lẫn mùi cỏ ướt và lá mục. Hương thoảng theo thời tiết của từng mùa.
Những mùi hương, hơi thở của thiên nhiên tối nay lại làm tôi nghĩ đến nó.
Thay vì bước thêm một khoảng ngắn vài chục thước, tôi sẽ về trước cánh cửa chung cư tôi ở, nhưng tôi quẹo trái bước vào con đường nhỏ sau nhà. Nơi có những ngôi biệt thự hầu như không bao giờ thấy bóng người trên sân. Sự sống chỉ hiện diện qua những ánh đèn hắt ra từ khung cửa. Đường ít xe cộ qua lại, cũng là nơi lý tưởng cho lũ chim trú ngụ. Đâu cần phải đi quanh co mới về nơi muốn đến. Vui chân thì bước, vả lại hầu như lâu rồi tôi không qua đây. Không hề nghe tiếng chim ríu rít gọi nhau vào những hoàng hôn muộn.
Đây rồi! Dưới ánh sáng ấm áp của ngọn đèn đường, hoa vẫn còn đó. Nó chưa có dấu hiệu nào của héo úa, tàn phai. Tôi đến gần và áp mũi sát những cụm hoa. Tôi muốn biết hương hoa có gì đặc biệt. Nhưng nó không có mùi gì hết. Cũng có thể hương đã bay theo gió.
Khi kéo tấm rèm đêm, tay chạm vào kiếng cửa, tôi mới chợt nhớ ra là phải lau sạch bụi bặm những khung kiếng trước khi mùa sương xuống. Việc làm này tôi đã hẹn tôi từ những ngày nắng đổ lửa, phải làm ngay khi trời mát dịu. Những cơn mưa nhẹ đã về trên phố, không khí đã lành lạnh heo may. Và tôi cũng chỉ mới bắt đầu trở lại với công việc hôm nay.
Tôi đã làm gì suốt hơn mươi ngày qua? Dõi mắt ngắm những cành hoa lạ. Nghĩ về một cái tên thoáng nhớ trong ký ức. Tra tìm tài liệu về một loại hoa xuất xứ từ Đông Nam Á. Nhưng chắc chắn điều thôi thúc tôi tìm hiểu vì nó được trồng nhiều ở Việt Nam. Những gì có liên quan đến cố hương lại chẳng làm tâm tư tôi xao động.
Có lẽ những bông hoa đậm nét trong ký ức của con người khi nó mang theo một kỷ niệm nào đó. Tôi chẳng có một kỷ niệm nào với Lagerstroemia. Nhưng nó đã làm tôi xao xuyến nhớ về nơi tôi chỉ sống một phần ba cuộc đời. Đâu phải điều gì tôi cũng biết trong khoảng đời non trẻ đó. Tôi thấy vui khi nhìn thấy những chùm hoa lạ. Lạ mà quen.
Người Việt xa xứ hầu như thích trồng hoa giấy, hoa dâm bụt để nhớ quê nhà. Hình như tôi chưa nghe ai nói về bằng lăng. Người bạn đã cười cợt khi nghe tôi khoe những hạt rau muống nhú mầm. Giờ tôi khoe trước nhà tôi có cây bằng lăng tím thì sao nhỉ! Cây bằng lăng hay bụi bằng lăng?
ĐML
*Tài liệu từ google
