Hoa Kỳ và Israel bắt đầu mở các cuộc không kích vào ngày 28 tháng 2, và ngay trong đợt tấn công đầu tiên đã khiến nhà lãnh đạo chế độ Iran là giáo chủ Ali Khamenei thiệt mạng. Cuộc tấn công cũng đã châm ngòi thành một cuộc xung đột dây chuyền kéo dài tính cho đến nay đúng sáu tháng giữa Hoa Kỳ và Iran, làm thay đổi cục diện các liên minh trong khu vực và gây bất ổn cho cán cân quyền lực toàn cầu.
Giao tranh nhanh chóng lan rộng khắp khu vực, và thậm chí nhiều căn cứ quân sự của Hoa Kỳ cũng đã trở thành mục tiêu. Trong khi đó, Iran cũng mở các cuộc tấn công nhắm vào tàu thuyền qua lại eo biển Hormuz và việc này giúp Tehran nắm quyền kiểm soát một phần quan trọng của dòng lưu lượng năng lượng toàn cầu, đồng thời biến cuộc xung đột thành trận chiến giành quyền thống trị tuyến đường thủy này.
Theo số liệu của một số tổ chức theo dõi sự vận chuyển tàu bè quốc tế, lưu lượng tàu bè qua eo biển Hormuz, vốn đạt mức trung bình khoảng 130 tàu mỗi ngày trước khi xung đột nổ ra, đã sụt giảm chỉ còn ở mức trung bình 15 tàu mỗi ngày trong tháng 8 vừa qua, do các cuộc tấn công từ phía Iran và lệnh phong tỏa của Hoa Kỳ đối với các hải cảng của nước này.
Kể từ khi cuộc chiến nổ ra cho đến nay, tình hình thế giới, đặc biệt là trong khu vực Trung Đông, đã có nhiều thay đổi và sẽ còn tiếp tục thay đổi thậm chí sau khi hòa bình được lập lại.
Giá dầu và chi phí vận chuyển tăng
Những dự báo nghiêm trọng cho rằng việc đóng cửa eo biển Hormuz sẽ đẩy giá dầu tăng lên trên $150 một thùng đã không xảy ra. Hiện nay giá dầu đang dao động ở mức trên $80 một thùng, còn giá xăng trong nội địa Hoa Kỳ thì ở mức khoảng $4 một gallon – tăng cao hơn so với mức $2.98 trước khi chiến tranh nổ ra. Lý do có sự chênh lệch khá lớn giữa ước tính của giới chuyên gia và thực tế là vì các dự báo đã không tính đến những phương án khác để vận chuyển dầu ra khỏi vịnh Ba Tư, hay mức độ cắt giảm nhập cảng dầu của Trung Quốc.
Tuy nhiên, thế giới đã nhanh chóng tiêu thụ một lượng lớn kho dự trữ dầu. Tại Hoa Kỳ, lượng dầu thô trong kho dự trữ dầu chiến lược đã giảm xuống mức thấp nhất kể từ thập niên 1980.
Theo công ty cung cấp dữ liệu hàng hải Clarksons Research, chi phí vận chuyển một tàu chở dầu loại lớn từ vịnh Ba Tư đến Trung Quốc hiện nay là khoảng hơn $500,000 mỗi ngày; con số này cao hơn gấp đôi so với mức giá trước khi Iran bắt đầu các cuộc tấn công tại eo biển Hormuz. Sự gia tăng chi phí vận chuyển bắt nguồn từ các khoản phí tăng cao, trong đó chi phí bảo hiểm mắc hơn và ngày càng có ít hãng vận tải sẵn sàng thực hiện những chuyến hải trình đôi khi đầy nguy hiểm này.
Các tuyến đường vận chuyển cũng trở nên dài hơn. Sau khi eo biển Hormuz bị phong tỏa, lực lượng Houthi, được Iran hậu thuẫn, đã tuyên bố phong tỏa Ả Rập Saudi tại Hồng Hải, buộc một số hãng vận tải phải chuyển hướng sang kênh đào Suez, khiến tuyến đường đến châu Á kéo dài thêm khoảng 30 ngày.
Tuy nhiên, các quốc gia sản xuất năng lượng vùng Vịnh như Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), Kuwait và Iraq đang đầu tư nhiều tỷ Mỹ kim vào các đường ống dẫn dầu mới. Hành động này nằm trong kế hoạch vẽ lại tấm bản đồ khai thác, lưu trữ và vận chuyển dầu hỏa của khu vực, trong bối cảnh hoạt động thương mại đang chuyển dịch sang các phương thức vận tải đường bộ, đường sắt và các hải cảng mới.
Khả năng quân sự của Iran bị suy giảm
Hoa Kỳ đã tấn công hơn 13,000 mục tiêu tại Iran trước khi lệnh ngừng bắn ngày 8 tháng 4 có hiệu lực và phá hủy phần lớn lực lượng hải quân của nước này. Tuy nhiên, đội tàu tấn công với vận tốc nhanh mà Tehran sử dụng để kiểm soát eo biển Hormuz vẫn chưa bị tiêu diệt hoàn toàn, và Iran vẫn tiếp tục tấn công các tàu thương mại bằng máy bay không người lái cùng hỏa tiễn.
Vào đầu tháng 6, trong một cuộc phỏng vấn với đài truyền hình NBC, ông Trump tuyên bố quân đội Iran đã bị “phá hủy hoàn toàn”. Ông khẳng định Iran chỉ còn lại rất ít hỏa tiễn. Tuy nhiên, người ta nghi ngờ Iran đã cất giấu nhiều loại vũ khí sâu dưới lòng đất, khiến việc ước tính kho vũ khí của Iran hiện nay còn lại bao nhiêu trở nên khó khăn, và Iran cũng đã tận dụng thời gian ngừng bắn để di chuyển và tái bố trí nhiều trang thiết bị quân sự của họ.
Các giới chức Hoa Kỳ ghi nhận rằng các loại hỏa tiễn đạn đạo mà Iran hiện đang sử dụng dường như có tốc độ nhanh hơn và có khả năng lách né khi lao xuống mục tiêu. Những quan sát này cho thấy một lực lượng quân sự Iran đang thích nghi chứ không phải đang sụp đổ.
Trong khi đó, phần lớn thiệt hại đối với các cơ sở hạt nhân trọng yếu của chế độ Iran đã xảy ra trong các cuộc tấn công của Hoa Kỳ và Israel vào tháng 6 năm 2025. Ông Trump từng đe dọa sẽ tấn công các cơ sở ngầm, nơi Iran có thể khôi phục lại chương trình hạt nhân của họ, cũng như đề cập đến việc tịch thu kho dự trữ uranium đã được tinh luyện của nước này. Tuy nhiên, cho đến nay, Hoa Kỳ vẫn chưa thực hiện bất kỳ hành động nào trong số đó.
Các ước tính về mức độ bị chậm lại của chương trình chế tạo bom nguyên tử của Iran rất khác nhau, thời gian dao động từ vài tháng cho đến vài năm.
Hiện tại, các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran đang bị đình trệ, và việc đạt được thỏa thuận về việc mở cửa eo biển Hormuz đã trở thành vấn đề cấp bách hơn.
Ảnh hưởng đến kinh tế
Giá cả hàng hóa tiêu dùng tại Iran đã tăng hơn 80% so với năm ngoái, trong khi Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) dự báo nền kinh tế nước này sẽ suy giảm 5.4% trong năm nay. Tuy nhiên, việc chuyển gánh nặng kinh tế sang các hộ gia đình của người dân giúp chính quyền Iran tiếp tục cầm cự và chịu đựng được trước áp lực phải nhượng bộ trong các cuộc đàm phán.
Do tác động của cuộc phong tỏa từ phía Hoa Kỳ, lượng dầu thô xuất cảng của Iran đã giảm xuống còn khoảng 280,000 thùng một ngày vào tháng 5, so với mức hơn 2.2 triệu thùng một ngày hồi tháng 2. Hoạt động xuất cảng dầu của Iran từng hồi phục trong một thời gian ngắn nhờ một thỏa thuận mở lại eo biển, nhưng rồi sụt giảm trở lại sau khi thỏa thuận này đổ vỡ.
Trong khi giá dầu, khí đốt, phân bón và chi phí vận chuyển tăng cao đã kìm hãm đà tăng trưởng, gây tác động nặng nề nhất đến các nền kinh tế phải nhập cảng năng lượng tại châu Âu và châu Á. Tổ chức IMF hiện dự báo lạm phát toàn cầu sẽ tăng lên mức 4.7% trong năm nay so với mức 4.1% của năm 2025, làm gián đoạn xu hướng giảm lạm phát vốn đã diễn ra kể từ năm 2024.
Cú sốc này khiến cho các nhà hoạch định chính sách tiền tệ có thêm lý do để thận trọng hơn trong việc điều chỉnh lãi suất.
Thiệt hại nhân mạng
Theo hãng tin của tổ chức Các nhà hoạt động vì Nhân quyền (HRANA), cuộc xung đột đã khiến hơn 3,600 người dân Iran thiệt mạng; hầu hết, nếu không muốn nói là tất cả các trường hợp này, xảy ra trước thời điểm lệnh ngừng bắn tạm thời có hiệu lực vào ngày 8 tháng 4.
Khoảng 18 quân nhân Hoa Kỳ thiệt mạng do các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và hỏa tiễn của Iran nhắm vào các căn cứ quân sự Hoa Kỳ cũng như do một vài trục trặc quân sự khác, bên cạnh đó hàng trăm quân nhân khác bị thương. Theo Tổ chức Ân xá Quốc tế, tính đến ngày 3 tháng 6, các cuộc tấn công trả đũa do chính quyền Iran và các nhóm vũ trang đồng minh thực hiện tại các quốc gia vùng Vịnh đã khiến 28 thường dân thiệt mạng và hàng trăm người khác bị thương.
Theo kết quả thăm dò của Fox News, tỷ lệ ủng hộ cuộc chiến trong số các cử tri Mỹ tham gia khảo sát đã giảm từ 50% vào cuối tháng 2, thời điểm cuộc xung đột mới bắt đầu, xuống còn 43% vào giữa tháng 7 khi giao tranh trở nên dữ dội hơn.
VH
