Nếu từ Sài Gòn có dịp về miền Tây qua Cần Thơ, Rạch Giá, Cà Mau mọi người sẽ dễ dàng gặp rất nhiều chợ nổi. Nào là chợ nổi Cái Bè (Tiền Giang), chợ nổi Cái Răng, Phong Điền (Cần Thơ), chợ nổi Ngã Bảy Phụng Hiệp (Hậu Giang), chợ nổi Cà Mau (Cà Mau)… Nói chung chợ nổi ở miền Nam khác xa với chợ tỉnh, chợ phiên của miền bắc, bởi chợ nổi không hề có nhà lồng chợ, không có sạp bày bán mà chỉ trao đổi, mua bán ngay trên mặt sông.
Một góc chợ nổi Ngã Năm
Khi mọi người còn đang ngon giấc, các khu chợ nổi đã bắt đầu hình thành, rộn ràng, ồn ào cho đến sáng, với hàng trăm chiếc ghe, tàu lớn nhỏ đủ loại đậu san sát vào nhau. Ban đêm đứng trên bờ sông nhìn xuống thấy lung linh với đủ loại sắc màu của ánh đèn như đêm hội hoa đăng. Dưới ánh trăng lờ mờ, phảng phất những cơn gió hanh lạnh, cùng với những bóng đèn Led sáng tỏa trong từng chiếc ghe, tàu lớn, nhỏ…Cảnh nhộn nhịp thú vị hơn cả là cách thức gọi hàng, cùng thương lượng giá cả, người bán người mua, người tung người đỡ hệt như những nghệ sĩ xiếc đang biểu diễn trên sông. Do là vùng quê thuần nông nên sản phẩm trao đổi, mua bán chủ yếu là các loại nông sản thực phẩm, trái cây, hoa màu sản xuất tại các địa phương hay những vùng lân cận chuyển đến phục vụ nhu cầu tiêu dùng tại chỗ hoặc đưa đi tiêu thụ các chợ huyện, chợ xã xa hơn…
Riêng Ngã Năm vốn là một huyện của tỉnh Sóc Trăng, cách nay ít lâu được chia tách ra từ huyện Thạnh Trị. Đây cũng là nơi gặp nhau giữa các tuyến kinh: Quản Lộ – Phụng Hiệp, Xẻo Chích, Xáng Chìm, Trà Ban, Phú Lộc. Cũng từ nơi này, có hướng về Cà Mau, Bạc Liêu, đi qua Cần Thơ, Phụng Hiệp hay ra Phú Lộc rồi xuôi dòng Mỹ Thanh qua cửa Trần Đề và hệ rừng ngập mặn ven biển Sóc Trăng. Riêng Ngã Năm là điển hình cho địa bàn vùng sông nước đồng bằng sông Cửu Long với những nét văn hóa riêng vô cùng đặc sắc. Ở đây, chợ nổi luôn đóng vai trò to lớn trong giao lưu thương mại, thúc đẩy sự chuyển động đi lên của một vùng đất.
Mặc dù trên địa bàn huyện Ngã Năm cũng có khá nhiều chợ nổi như chợ nổi Long Tân, chợ nổi Mỹ Quới, chợ nổi Tân Long… Song chợ nổi ngay tại thị trấn Ngã Năm được nhiều người biết tiếng hơn cả. Nghe đâu chợ nổi Ngã Năm được hình thành từ rất lâu và nếu muốn nói thật chính xác thì quả là cũng khó khẳng định lúc nào. Nhiều ý kiến cho rằng có lẽ buổi ban đầu chợ tự phát từ nhu cầu mua bán, trao đổi hàng hóa của người dân nông thôn. Dần dần nhận thấy sự tiện lợi, nên chợ nổi ngày càng thêm sầm uất, phồn thịnh như ngày nay.
Kiếp thương hồ
Khi thử hỏi về lai lịch, một cụ già tóc bạc da mồi có tên ông Ba Long ước khoảng hơn 80 tuổi với “gia tài” là chiếc xuồng chèo nhỏ bán tạp hóa trên chợ nổi nhiều năm qua cho chúng tôi biết hồi cụ còn nhỏ xíu vào những ngày giáp Tết Nguyên Đán đã từng được mẹ dắt theo đi chợ nổi. Ông cho biết đó thật sự là những ngày tưng bừng miền thôn dã. Xuồng ghe đan kín cả một khúc sông. Trên thuyền chất đầy ắp các loại hàng hoá, nhiều nhất vẫn là trái cây, mùa nào thức nấy: chôm chôm, xoài, cam, quít, bưởi, măng cụt, sầu riêng… Hoặc những sản vật vùng sông nước kênh rạch như: cá, rùa, rắn, cua, tôm, chim đồng, bông súng, rau tươi… không thiếu một thứ gì. Quang cảnh không khác gì những chợ đầu mối trên bộ mà ta thường hay gặp.
Một anh bạn khác là nhà báo ở Sóc Trăng cho biết vào dịp Tết Nguyên Đán hàng năm về chợ nổi Ngã Năm muốn qua sông khỏi phải lụy đò. Bởi ta cứ việc hỏi xin phép và bước lần từ từ qua các con thuyền đậu ken dày dưới sông là xong, thật là nhất cử lưỡng tiện! Nói điều đó để thấy rằng lượng ghe xuồng và người đi chợ nổi – nhất là vào những ngày lễ Tết – rất đông. Thế nhưng trong những ngày đó, ở chợ nổi Ngã Năm vui nhất phải nói là ngay lúc màn đêm vừa buông xuống.
Khi xung quanh vạn vật đã chìm trong cảnh u tịch thì khu vực chợ nổi đèn sáng giăng giăng. Đây cũng là thời điểm các dịch vụ ăn uống, giải khát, cà phê, bia rượu hoạt động mạnh nhất. Các gian hàng bày bán đồ ăn thức uống đáp ứng đủ mọi nhu cầu của thực khách. Có điều khác ở chỗ các gian hàng đều được bày trí, gói gọn trên những chiếc xuồng cơ động nhỏ cứ len lỏi qua hết chuyến ghe thương hồ này đến chuyến ghe thương hồ khác.
Mùa nào thức ấy
Giống như nhiều chợ nổi khác, tại chợ nổi Ngã Năm cũng có một quy luật bất thành văn. Đó là treo thứ gì bán thức nấy. Thường chủ ghe bán loại hàng hóa gì đều cột lên một ngọn sào cao dựng trước mũi ghe để người mua dễ dàng nhận ra. Ví dụ như ghe bán khoai lang, khoai mì thì người ta treo khoai lang, khoai mì. Ghe bán bầu bí thì treo bầu bí, ghe bán hàng bông, rau cải thì treo rau cải, hàng bông. Tuy vậy, cũng có một tiền lệ. Có thứ treo không bán và cũng có thứ bán không treo. Chẳng hạn như xăng dầu chính là thứ bán không treo. Còn quần áo (cũ) là thứ treo lên để phơi phóng cho khô chứ không ai mang bán.
Một chị chuyên bán cà phê, giải khát ở khu vực này còn cho biết chợ nổi Ngã Năm hiện tại được giới ghe thương hồ chọn làm điểm dừng chân để nghỉ ngơi, mua sắm, chuẩn bị hậu cần cho những chuyến đi dài hơn. Ví dụ như từ Tiền Giang qua thì ghé lại chợ nổi Ngã Năm trước khi đi vào các thôn xóm mua lúa gạo, mua nông sản hàng hóa. Khi đã no hàng thì tiếp tục neo đậu lại chợ nổi vài hôm tạm nghỉ ngơi dưỡng sức trước khi tiếp tục chuyến “hải hành thiên lý”. Mỗi lần như thế lại có thêm nhiều bạn bè mới quen để lúc chia tay ghe đã nhổ sào rồi mà lòng còn bồi hồi lưu luyến. Thôi thì hứa nhau mai này đến hẹn lại lên. Quả tình sinh hoạt chợ nổi không chỉ đơn thuần là một chốn mua bán miền sông nước đặc thù mà còn lưu giữ trong lòng những giá trị văn hóa vô giá.
Nếu như ngày trước, chợ nổi là một phần không thể thiếu được trong đời sống kinh tế, văn hóa xã hội người dân thị trấn Ngã Năm và vùng phụ cận thì ngày nay nó tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong giao thương của khu vực giáp ranh giữa 3 tỉnh Sóc Trăng, Hậu Giang, Bạc Liêu. Bởi nơi này còn thuộc diện vùng nông thôn sâu, đường đi lối lại còn nhiều trắc trở nhưng tương đối giàu về các tiềm năng kinh tế. Nào là nông sản hàng hóa, lúa gạo, thủy hải sản, hoa màu. Từ lâu, khu vực này cũng được xem là vựa lúa lớn của mạn nam sông Hậu và bán đảo Cà Mau. Chợ nổi Ngã Năm vô hình trung trở thành địa bàn trung chuyển quan trọng không thể thiếu được. Chính vì vậy mà hoạt động của chợ nổi Ngã Năm cứ ngày một sung túc, phồn thịnh hơn ngày xưa thập bội…
Bài và hình TL
