Báo chí loan tin: Ngày 24 tháng 5 năm nay, Bob Dylan cây đại thụ của làng nhạc bước sang tuổi 85.
Xin chúc mừng sinh nhật lần thứ 85 của huyền thoại Bob Dylan. Nguồn nhạc của nhạc sĩ đã thay đổi nhiều thế hệ và truyền cảm hứng cho vô số nghệ sĩ.
Bob Dylan không chỉ là một ca sĩ, ông là một nhà thơ, một nhà tư tưởng lớn mượn âm nhạc làm phương tiện truyền tải. Ông là nhạc sĩ đầu tiên và duy nhất trong lịch sử được trao giải thưởng cao quý: Giải Nobel Văn học năm 2016 vì “đã tạo ra những biểu đạt thi vị mới trong truyền thống ca khúc vĩ đại của Mỹ”. Lời bài hát của ông sâu sắc, giàu tính triết lý, lịch sử và văn học đến mức được giảng dạy tại nhiều trường đại học.
Ở tuổi 85, gia sản âm nhạc của Bob Dylan vẫn là một tượng đài sừng sững, đúng như bạn nói, những bài hát ấy sẽ còn tiếp tục sống mãi, truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác qua từng tiếng đàn guitar và giọng hát của những người yêu nhạc trên khắp thế giới. (8 SAIGON)
Trên là viết theo trang của 8 Sài Gòn. Sau đây xin trích dẫn ý kiến của nhà văn Ngu Yên về giải Nobel Văn Chương Bob Dylan nhận được vào năm 2016.
“Năm 2016, Giải Nobel Văn chương được trao cho Bob Dylan “vì đã tạo ra những cách diễn đạt thơ mới trong truyền thống ca khúc vĩ đại của Hoa Kỳ.” (“for having created new poetic expressions within the great American song tradition.”)
Sự kiện Bob Dylan được trao Giải Nobel Văn chương về thi ca gây ra nhiều tranh cãi, từ lãnh vực văn chương qua chính trị, xã hội. Cụm từ “created new poetic expressions” bao gồm ca từ trên giai điệu, không chỉ ca từ như thơ.
Cuối cùng, câu hỏi lớn nhất: Trong năm 2016 có rất nhiều nhà thơ lớn trên thế giới, được giới văn học ngưỡng mộ và độc giả yêu thích, vì sao hội đồng Nobel lại trao giải cho nhạc sĩ. Cho dù ca từ hay cách mấy, ý nghĩa sâu cách mấy, vẫn khó vượt qua những câu thơ để đời của các thi sĩ tài danh?
Có lẽ đã biết vậy, hội đồng Nobel giải thích, giải Nobel được trao cho Bob Dylan vì hai lý do: Tạo ra cách diễn đạt thơ mới (và) cho truyền thống của ca khúc Hoa Kỳ.
Lý do thứ nhất không đặt trọng tâm nơi sáng tác thơ mà chuyển sang nghệ thật diễn đạt thơ qua âm nhạc.
Lý do thứ hai: Chỉ đóng khung trong dòng nhạc Hoa Kỳ? Không bao gồm thế giới? Phải chăng giải Nobel là giải không giới hạn quốc gia, sắc tộc?
Chúng ta thấy ngay khiếm khuyết trong “ý nghĩ” của hội đồng Nobel.
Riêng về bài diễn văn Dylan đọc trong ngày nhận giải thưởng, ông khởi đầu bằng câu: “Đầu tiên, Khi tôi nhận được (tin lãnh) giải Nobel Văn chương này, tôi tự hỏi mình, các ca khúc của tôi liên quan chính xác như thế nào đến văn chương. …” và suốt cả một bài dài, không nghe thấy ông nhắc đến thơ. Như vậy nghĩa là sao?
Thoạt đầu, ông đã tự nghi ngờ về phẩm chất văn chương trong ca từ các tác phẩm do ông sáng tác. Tiếp theo không nói gì về thi ca, cho thấy, đó không phải là lãnh vực sâu sắc và dày kinh nghiệm của ông. Luận lý này dẫn đến sự nghi ngờ về mức thang đánh giá văn chương của hội đồng Nobel năm 2016.
Tuy nhiên, dù có nhiều bất đồng và bất mãn về giải Nobel trao cho Dylan, nhưng không ai có thể từ chối tài năng vượt trội của ông về ca khúc, nhất là ca từ. Những sáng tác của ông dày đặc ý nghĩa và ý tưởng đẹp, trải dài qua nhiều lãnh vực khác nhau trong đời sống. Bob Dylan không cần giải Nobel để minh chứng tài năng độc đáo của ông.” (NGU YÊN)
Nhạc sĩ huyền thoại Bob Dylan – Đinh trường chinh
Và sau đây là nhận định của nhạc sĩ Tuấn Khanh
“Nói đến Bob Dylan, tên người nhạc sĩ gây tranh cãi trong hạng mục nhận giải Nobel văn chương 2016, thì trong cuộc chiến tranh dăng dẳng ở Việt Nam, với sự góp mặt của hàng chục ngàn sinh mạng thanh niên Mỹ, âm nhạc của ông là một chương đáng nhớ. Những giai điệu đầy chất đồng quê từ Blowin’ in the wind cho đến The times they are a-changin’ thấm đẫm vào trái tim từng con người mơ về tương lai mới bình an và tình yêu. Đúng như bà Sara Danius, Thư ký thường trực của Viện Hàn lâm Thụy Điển, nói về Bob Dylan, âm nhạc của ông gần như là một công cụ để tải những khổ thơ đầy ẩn dụ cho thế hệ của mình và mai sau. Bà Sara đã so sánh tương đồng giữa tác phẩm của Dylan với các nhà thơ Hy Lạp cổ đại: “Nếu bạn nhìn trở lại, 2.500 năm hoặc lâu hơn, bạn sẽ khám phá rằng Homer và Sappho viết văn bản thơ, với mục đích để được công chúng lắng nghe, để được trình diễn thường xuyên với các nhạc cụ – thì đó là cách không khác gì với Bob Dylan hôm nay”.
Tương tự như Trịnh Công Sơn, âm nhạc của Bob Dylan vụt lên những mảng màu sáng tối kỳ diệu về một cuộc khủng hoảng mang tính toàn cầu, mà chiến tranh Việt Nam là phần mô tả chi tiết.
Cuộc xung đột mang tính chất then chốt của chiến tranh lạnh, diễn ra tại Việt Nam đã mở ra một phong trào phản chiến lan rộng trong giới sinh viên nhiều nước, thập niên 1960. Và ngay tại Sài Gòn, từ một quốc gia châu Á hay New York, Washington…, âm nhạc cũng là một phần quan trọng của tinh thần phản chiến, nằm ngay trong các cuộc biểu tình. Âm nhạc tạo ra một kênh chuyển thông tin riêng, chống chọi với hệ thống tuyên truyền của nhà nước. Âm nhạc như tiếng chuông thong thả buổi chiều ở các giáo đường, như lời niệm rì rầm sớm mai từ các mái chùa, nhắc rằng loài người đang quá cuồng điên.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, có thể tiếng súng đã ngừng, nhưng khi người Việt vẫn còn hát Nối vòng tay lớn của Trịnh Công Sơn, ắt thế giới cũng cần nhớ đến những giai điệu thơ của Bob Dylan, mà các nhà sử học phải nhìn nhận rằng chúng đã tác động không nhỏ đến khúc quanh lịch sử, đến các chính sách của các quốc gia, cũng như là nguyên nhân khổ đau hay hân hoan của một vài dân tộc. Trước khi đi tới, cần phải ngoái nhìn. Có lẽ đó là lời nhắc của Viện Hàn lâm Thụy Điển khi trao giải Nobel Văn chương 2016 cho Bob Dylan. Nhận định về giải thưởng này, tờ báo uy tín của Anh Independent đã chạy hàng chữ “Ai đó có thể nhạo báng chuyện một ca sĩ – nhạc sĩ đoạt giải Nobel văn chương, nhưng nếu nhìn lại các thứ hạng về âm nhạc, không riêng gì với dòng nhạc tranh đấu cho dân quyền ở Mỹ, nhất là trong việc đối diện với cuộc sống hiện đại eo sèo hôm nay, Bob Dylan là một sự lựa chọn hoàn hảo”.
Giới phát thanh Mỹ, vào giờ phút của thập niên 60, được coi là thứ khoa học kỹ thuật phát triển được ưa chuộng nhất, đã phải nhìn nhận rằng những giờ “vàng” phát thanh thương mại đã bị lấn chiếm bởi các bài hát chính trị của Bob Dylan mà khán giả gọi tới đòi nghe. Từ những nguyên tắc khắt khe trong giờ “vàng” phát thanh đặt ra như mỗi bài hát phải là ca sĩ thương mại ăn khách nhất, độ dài dưới ba phút, thì với Bob Dylan, nhiều nơi đã đành để mặc cho Bob Dylan dẫn dắt. Lúc đó, bài hát nổi tiếng nhất Blowin ‘in the wind – với đoạn cuối, luôn là phần ngâm nga và tự ngẫm của giới trẻ: “con người sống được bao năm, trước khi họ được tự do?”.
Hôm nay, khi nghe tin về giải thưởng Nobel của Bob Dylan, bên cạnh những tranh cãi, thì cũng là dịp để người ta nhớ lại âm nhạc hay ký ức của chính mình, một thời đã gắn liền với thế kỷ XX. Ngày xưa ấy, bao giờ cũng rất cũ kỹ, thậm chí chỉ như một ngọn gió thổi qua trong ký ức. Nhưng ngọn gió ấy có thể làm sống lại cả những chân trời và những cánh đồng, kịp nhắc lại tuổi 20 của tro bụi hay của chính chúng ta. Gió nhắc lại những gì ta đã có, và ít cơ may tái hiện ở ngày mai.
Bob Dylan cũng là niềm cảm hứng của thời đại các ca sĩ du ca về dân quyền như Joan Baez, Peter Paul & Mary… Trên đường phố New York, khi Joan Baez hát Where have all the flowers gone thì ở Sài Gòn, những nhóm du ca Việt Nam cũng cất lời hát Người yêu tôi bệnh. Các góc nhìn về thế giới của mỗi nơi khác nhau, đầy ẩn dụ, nhưng đều có một ước mơ đẹp về ngày mai, từ điêu tàn hôm nay.
Joan Baez hay Peter Paul & Mary khi hát về những cánh hoa được hái hết trên cánh đồng bao la, rồi chỉ để mang đến đặt trước các ngôi mộ, với lời kết “họ có hiểu được gì không?” đã dựng lên nỗi buồn của một thế hệ. Ngay tại Sài Gòn, giữa tiếng súng nổ và chia ly ý thức hệ, Nguyễn Đức Quang và du ca cũng đã hát về một người yêu là Tổ quốc, về một nỗi lo của đất nước và dân tộc trong lời hát cũng đầy giản dị:
Giờ còn có nhau, giúp nhau cho nhau thật nhiều
Ngày nào mất nhau, sớt chia chẳng được đâu
Cho đến 1968, khi nửa triệu binh sĩ Mỹ có mặt ở miền Nam Việt Nam, âm nhạc với những câu chuyện kể của Bob Dylan đã trở thành một sự kiện lịch sử. Và không thể không nhìn nhận rằng âm nhạc đã đi cùng với các cuộc tuần hành dữ dội của thanh niên Mỹ, khiến chính sách về Việt Nam của Tổng thống Nixon phải thay đổi.
Nhưng Blowin’ in the wind, không phải viết ra cho các cuộc tuần hành, mà đó là dòng nhạc để con người ngồi xuống, im lặng nghe, đốt một điếu thuốc hay hớp một ngụm nhỏ rượu và tư lự. “Tôi có viết để tranh đấu gì đâu”, Bob Dylan thường nói vậy. Năm 1962, mùa xuân ở New York, Bob Dylan lên sân khấu hát và nói rằng ông đã viết bài này trong 10 phút. Vài tuần sau, bài hát về ngọn gió đi qua này được ghi âm, lập tức biến thành ngọn cuồng phong trong tâm tư của thời đại lúc đó.(TUẮN KHANH)
Để kết thúc bài này, xin gởi đến các bạn nội dung ca từ bài nhạc Blowin’ in The Wind của Bob Dylan.
Blowin’ In The Wind
How many roads must a man walk down
Before you call him a man?
Yes, and how many seas must a white dove sail
Before she sleeps in the sand?
Yes, and how many times must the cannon balls fly
Before they’re forever banned?
The answer, my friend, is blowin’ in the wind,…
Cuốn Bay Theo Gió
Này bạn hỡi,
có bao nhiêu con đường một người phải đi
trước khi bạn gọi người ấy là người
vâng. và có bao nhiêu biển khơi để con bồ câu trắng
vượt qua
trước khi nó nằm ngủ mơ trong cát
vâng. và có bao nhiêu đạn pháo bay ra khỏi nòng
trước khi những khẩu súng bị cấm tuyệt
câu trả lời. bạn ơi. để cuốn bay theo gió
câu trả lời. để cho gió cuốn bay đi
phải bao nhiêu năm một ngọn núi đứng dưới trời
trước khi nó bị cuốn trôi ra biển
vâng. và phải bao nhiêu năm để một số anh em ta
có mặt trên trái đất này
trước khi họ được hưởng tự do
vâng. và bao nhiêu lần gã kia quay mặt
giả vờ không hề nhìn thấy
câu trả lời. bạn ơi. để cuốn bay theo gió
câu trả lời. để cho gió cuốn bay đi
phải bao nhiêu năm để cho một con người nhìn lên
trước khi y thấy được bầu trời
vâng. và y phải có bao nhiêu lỗ tai
để nghe tiếng người kêu khóc
và phải bao nhiêu cái chết xảy ra
để y thấy rằng có quá nhiều người đã chết
câu trả lời. bạn ơi. để cuốn bay theo gió
câu trả lời. để cho gió cuốn bay đi (NXT)
TN (tổng hợp)
