Ngày 20 tháng 5, chính quyền Donald Trump đã đưa ra bản cáo trạng buộc tội ông Raúl Castro – một cựu chủ tịch nước và hiện vẫn được cho là nhân vật quyền lực nhất Cuba mặc dù đã rút lui khỏi đời sống chính trị từ mấy năm qua. Bản cáo trạng buộc tội ông Castro, 95 tuổi, về các hành vi giết người, âm mưu sát hại công dân Hoa Kỳ và phá hủy máy bay.
Các cáo buộc trên liên quan đến vụ quân đội Cuba bắn hạ hai chiếc máy bay dân sự của một tổ chức nhân đạo có tên “Brothers to the Rescue” đang bay gần không phận Cuba vào năm 1996, thời điểm ông Castro đang giữ chức bộ trưởng quốc phòng. Ba công dân Hoa Kỳ và một thường trú nhân – tất cả là thành viên của cộng đồng người Cuba lưu vong – đã bị thiệt mạng trong vụ việc này.
Bản cáo trạng là một phần trong chiến dịch nhắm gây áp lực buộc chế độ cộng sản Cuba phải thực hiện những thay đổi về kinh tế và chính trị, trong bối cảnh đảo quốc nghèo rớt mồng tơi này đang chật vật với tình trạng cúp điện liên miên do hậu quả của lệnh phong tỏa dầu hỏa do Hoa Kỳ áp đặt.
Chính quyền Trump đã từng sử dụng các cáo buộc hình sự làm cái cớ để lật đổ nhà lãnh đạo độc tài Venezuela là ông Nicolás Maduro, bắt giữ ông này cùng bà vợ sau một cuộc tấn công quân sự hồi tháng 1. Một số chuyên gia cho rằng một kịch bản tương tự cũng đang diễn ra ở Cuba, trong đó hành động quân sự từ phía Hoa Kỳ là điều có thể xảy ra. Trong khi quân đội Cuba hiện nay là một lực lượng rệu rã, có lẽ còn yếu hơn cả lực lượng quân sự của Venezuela vào lúc ông Maduro bị Hoa Kỳ bắt giữ.
Lực lượng vũ trang Cuba
Lực lượng vũ trang Cuba từng là một tổ chức huy động hàng chục nghìn binh sĩ được huấn luyện rất kỹ lưỡng trong giai đoạn đỉnh điểm của thời kỳ chiến tranh lạnh, và đã được điều động đến tham chiến tại nhiều điểm nóng xung đột trên thế giới, từ Angola cho đến Syria.
Hiện nay, trong bối cảnh Hoa Kỳ đang đưa một hàng không mẫu hạm tới vùng Caribbean như một phần của chiến dịch gây áp lực, quân đội Cuba chỉ còn là cái bóng mờ nhạt so với chính nó trong quá khứ.
Cho đến trước khi quốc gia bảo trợ của Cuba là Liên Xô suy thoái và sụp đổ, Cuba từng sở hữu một đội quân với quân số lên tới hơn 200,000 binh sĩ. Hiện nay, lực lượng này đã sụt giảm xuống chỉ còn khoảng 40,000 đến 45,000 binh sĩ tại ngũ, được chia thành ba quân khu phụ trách phòng thủ các khu vực phía Đông, phía Tây và miền Trung của đất nước.
Lực lượng không quân của Cuba từng được đánh giá là một trong những lực lượng mạnh nhất khu vực châu Mỹ Latinh, được trang bị với các chiến đấu cơ phản lực MiG hiện đại do Liên Xô chế tạo. Trong khi đó, hải quân nước này cũng từng tự hào sở hữu ba khu trục hạm cũng do Liên Xô đóng.
Theo nhận định ông Frank Mora – một giới chức quốc phòng cao cấp phụ trách khu vực châu Mỹ Latinh dưới thời Tổng thống Barack Obama – thì một số ít chiến đấu cơ còn sót lại của không quân Cuba có nhiều khả năng không còn đủ điều kiện để bay; còn các tàu chiến thuộc hải quân Cuba thì hầu như không còn khả năng hoạt động, ngoại trừ những chiếc tàu tuần tra cỡ nhỏ do lực lượng tuần duyên vận hành.
Hoa Kỳ nghĩ khác
Tuy nhiên, chính quyền Trump lại có quan điểm trái ngược. Vào tháng 1, Tổng thống Trump đã ký một sắc lệnh tuyên bố Cuba là “mối đe dọa bất thường và đặc biệt nghiêm trọng” đối với an ninh quốc gia Hoa Kỳ; lập luận rằng chính phủ nước này đang bắt tay với các nhóm khủng bố bị Hoa Kỳ liệt vào danh sách đen, là những tổ chức tội phạm xuyên quốc gia, và thường tìm cách đối đầu với Washington tương tự như Nga và Trung Quốc.
Vào hạ tuần tháng 5, trang mạng Axios đã đưa tin – dẫn nguồn từ các tài liệu tình báo mật – nói rằng Havana đã mua khoảng 300 máy bay không người lái và đang lập kế hoạch để có thể sử dụng chúng tấn công căn cứ hải quân Hoa Kỳ tại Vịnh Guantánamo, hoặc thậm chí là khu vực Key West (cực nam của tiểu bang Florida), trong trường hợp Cuba bị Hoa Kỳ tấn công.
Mới đây, Ngoại trưởng Marco Rubio, một người Mỹ gốc Cuba vốn từ lâu vẫn thường luôn chỉ trích chính quyền Havana, cáo buộc Cuba đang chứa chấp các căn cứ tình báo phục vụ cho Trung Quốc và Nga. Hiện Cuba và Hoa Kỳ đang tiến hành đàm phán về những thay đổi nhằm đáp ứng các yêu cầu của Tổng thống Trump; tuy nhiên, ông Rubio nhận định rằng cơ hội thành công của tiến trình đàm phán “không cao”.
Những tin tức về máy bay không người lái và việc truy tố ông Castro là một phần của câu chuyện mà chính phủ Hoa Kỳ đang dựng lên để nhằm biện minh cho một cuộc tấn công hoặc các hành động quân sự khác chống lại Cuba nếu giải pháp đàm phán ngoại giao thất bại.
Tìm sự sinh tồnĐể đẩy lùi cuộc tấn công từ Hoa Kỳ nếu xảy ra, Cuba dựa vào một học thuyết quốc phòng được gọi là “Chiến tranh Toàn dân” (War of All the People). Học thuyết này có nguồn gốc từ thời kỳ hậu chiến tranh Việt Nam và được ông Fidel Castro thiết lập vào năm 1980. Kể từ khi quan hệ với Hoa Kỳ xấu đi, chính quyền Cuba đã đẩy mạnh các hoạt động mà họ gọi là “những ngày quốc phòng” để nhằm diễn tập các thao tác quân sự trong việc đẩy lùi quân địch.
Các thước phim truyền hình cho thấy một người lớn tuổi đang bắn súng bằng những khẩu súng trường AK-47 cũ kỹ, và những phụ nữ trung niên đang tiến hành công việc gài mìn. Một đoạn video khác ghi lại cảnh những chiếc xe bò đang vận chuyển các khẩu pháo.
Quân đội Cuba sẽ gặp vô vàn khó khăn trong bất kỳ cuộc đối đầu nào do lệnh cấm vận của Hoa Kỳ đối với các chuyến tàu chở dầu chuyển đến đảo quốc này, nơi mà sản lượng khai thác dầu thô nội địa chỉ đáp ứng được khoảng 40% nhu cầu tiêu thụ hàng ngày. Cuba hiện đang phải hứng chịu tình trạng mất điện luân phiên trên toàn quốc diễn ra hàng ngày, đôi khi kéo dài tới vài ngày liên tục. Đường phố trở nên vắng lặng do thiếu hụt nhiên liệu, khiến ngay cả những hoạt động vận tải thiết yếu nhất cũng bị đình trệ.
Tinh thần và động lực chiến đấu cũng là những yếu tố then chốt. Quân đội Cuba đã phải sống qua một cuộc khủng hoảng kinh tế kéo dài nhiều năm vốn đã vắt kiệt sức lực của toàn thể lực lượng này. Các binh sĩ Cuba hiện không thể tiến hành huấn luyện hay bảo trì vũ khí cũ kỹ của họ. Súng của họ vẫn bắn được và có thể họ vẫn còn đạn dược, nhưng khi phải đối đầu với một lực lượng quân đội tinh nhuệ nhất thế giới, Cuba sẽ không có chút cơ hội nào.
Không có dấu hiệu nào cho thấy Cuba sở hữu một lực lượng quân sự có khả năng tấn công, nhưng họ vẫn có thể phát động một cuộc chiến tranh tự vệ để sinh tồn trong trường hợp bị Hoa Kỳ tấn công. Kết cục sẽ phụ thuộc vào việc họ có thể cầm cự được bao lâu nhờ vào các chiến thuật du kích. Chiến lược cốt lõi của đảng cộng sản Cuba hiện nay đơn giản chỉ là để sinh tồn.
VH
