Trong những tháng cuối năm 1944, giữa giá lạnh tê tái của mùa đông tại miền Bắc nước Pháp, tiếng hát ấm áp của Bing Crosby vang lên trên một cánh đồng băng giá, nơi 15.000 binh sĩ Mỹ và Anh tụ tập. Những ngày đó, chiến tranh ở Châu Âu đang đi vào giai đoạn khốc liệt: quân Đức tung ra các đợt tấn công cuối cùng, bom đạn dội xuống những ngôi làng nhỏ, và cái chết hiện diện khắp nơi. Trong bối cảnh ấy, USO – United Service Organizations – tổ chức các buổi biểu diễn cho lính Mỹ, mang đến những giờ phút bình yên giữa chiến trường, và Crosby, cùng Dinah Shore và nhóm Andrews Sisters, trở thành biểu tượng của sự an ủi tinh thần.
Khi Crosby cất giọng hát bài “White Christmas”, một bài hát đã trở thành biểu tượng cho nỗi nhớ nhà từ năm 1942, nhiều binh sĩ bật khóc nức nở. Nhiều người chưa từng gặp lại gia đình, không biết liệu mình có còn trở về hay không. Với Crosby, đứng trên sân khấu ấy, giữa 15.000 binh sĩ đang rưng rưng nước mắt, vẫn phải giữ giọng hát trọn vẹn, đó là khoảnh khắc khó khăn nhất trong sự nghiệp. Không phim ảnh, không giải thưởng, chỉ một bài hát trong cánh đồng băng giá giữa chiến tranh.
Điều làm nên khác biệt trong các buổi biểu diễn của Crosby không phải chỉ ở giọng hát. Ông từ chối đội tóc giả – thứ mà ông gọi là “scalp doily” – và chỉ đội khi cần thiết cho phim ảnh. Khi đứng giữa binh lính, ông giản dị và chân thật. Ông còn kiên quyết rằng hàng ghế đầu không dành cho sĩ quan hay cấp chỉ huy, mà dành riêng cho binh sĩ tuyến đầu, những người sẽ trực tiếp đối mặt với bom đạn. Những lựa chọn nhỏ này phản ánh sự tôn trọng sâu sắc với những con người đang chịu thiệt thòi giữa khói lửa chiến tranh.
Bing Crosby
Bing Crosby signs autographs for American infantry troops in France, 1944. (Photo by © CORBIS/Corbis via Getty Images)Chỉ vài ngày sau buổi diễn tại Lorraine, những người lính này bước vào Trận Ardennes – còn gọi là Trận Bulge – trận đánh lớn nhất và đẫm máu nhất của Quân đội Mỹ trong Chiến tranh Thế giới II. Nhiều binh sĩ từng bật khóc nghe “White Christmas” chưa kịp trở về, trở thành những hy sinh im lặng cho tự do và hòa bình. Crosby, dù muốn tham gia chiến đấu, đã bị từ chối vì tuổi tác, và được Tướng George C. Marshall khuyên rằng ông nên “gây quỹ và nâng cao tinh thần”. Thế là ông bỏ tiền túi, tự lo chi phí để đến các điểm nóng, trò chuyện, ăn uống, sống cùng binh sĩ, mang đến cho họ chút hơi ấm của quê hương.
Ba mươi năm sau, giai điệu ấy lại vang lên trong một bối cảnh hoàn toàn khác: Sài Gòn cuối tháng 4 năm 1975. Quân CS Bắc Việt đang tiến vào thủ đô, hàng ngàn người Mỹ, nhân viên sứ quán và một số người Việt cộng tác với Hoa Kỳ chuẩn bị rời đi. Các cơ quan Hoa Kỳ tại Việt Nam triển khai chiến dịch “Operation Frequent Wind”, chiến dịch di tản khẩn cấp bằng trực thăng ra tàu hải quân. Để báo hiệu cho những người Mỹ và người Việt cần di tản mà không gây hoảng loạn, Đài Phát thanh Quân đội Hoa Kỳ (AFVN) sử dụng các bản nhạc nổi tiếng làm mật hiệu, trong đó có “White Christmas” của Bing Crosby.
Nghe giai điệu quen thuộc ấy trên sóng AFVN, những người Mỹ di tản hiểu rằng thời điểm khẩn cấp đã đến. Họ nhanh chóng tập trung tại các điểm di tản, lên trực thăng để được di tản. Một bản nhạc Giáng Sinh, vốn gợi nhớ về nhà, về gia đình, trong khoảnh khắc đó trở thành mật hiệu của chuyện sống còn, một tín hiệu chiến lược tinh tế mà không cần lời cảnh báo nào khác.
Bing Crosby ký tặng cho các binh sĩ Mỹ tại Pháp, năm 1944. (Nguồn: CORBIS / Historical / Getty Images)
Việc sử dụng “White Christmas” làm mật hiệu không chỉ là biện pháp quân sự khôn ngoan, mà còn mang ý nghĩa văn hóa sâu sắc. Giai điệu này nối kết các thế hệ Mỹ: từ những binh sĩ Thế Chiến II trên cánh đồng Lorraine đến những người Mỹ và Việt phải rời Sài Gòn trong hỗn loạn. Trong cả hai bối cảnh, “White Christmas” trở thành biểu tượng của quê hương, sự an ủi tinh thần, và niềm hy vọng mỏng manh nhưng bền bỉ.
Đây cũng là minh chứng cho sức mạnh của âm nhạc trong chiến tranh và xã hội. Âm nhạc không chỉ nâng cao tinh thần; nó còn có thể là công cụ chiến lược, truyền thông điệp mật mà vẫn giữ được sự bình tĩnh cho cộng đồng. Sự lựa chọn Crosby là một phần của di sản văn hóa Mỹ, chứng minh rằng nghệ thuật, trong bất kỳ thời đại nào, đều có khả năng ảnh hưởng sâu sắc đến con người, đặc biệt trong hoàn cảnh nguy hiểm của chiến tranh.
Trong lịch sử, Bing Crosby không chỉ là một ca sĩ nổi tiếng, một diễn viên Hollywood, mà còn là người mang hơi thở của quê hương đến với những ai đang xa nhà, từ Châu Âu đến Đông Nam Á, từ Thế Chiến II đến chiến tranh Việt Nam. “White Christmas” không còn chỉ là một bài hát Giáng Sinh; nó là bản nhạc của lòng can đảm thầm lặng, của sự sẻ chia và niềm hy vọng, gắn kết những con người giữa tàn khốc của chiến tranh, và trở thành một phần không thể tách rời của ký ức lịch sử.
Đài Phát thanh Quân lực đã phát đi phát lại bài hát “White Christmas” vào ngày 29 tháng 4 năm 1975. nguồn facebook
Hàng thập kỷ sau, khi nhắc đến khoảnh khắc khó khăn nhất trong sự nghiệp, Crosby vẫn kể lại buổi diễn ở Lorraine, nơi 15.000 người lính khóc nức nở. Nhưng âm nhạc của ông, vượt qua thời gian và không gian, đã một lần nữa cứu mạng người trong Sài Gòn, bằng cách báo hiệu cho họ rời khỏi thành phố sắp thất thủ vào tay CS, giữ an toàn tính mạng trong giây phút cuối cùng.
Như vậy, từ một cánh đồng lạnh lẽo ở Pháp đến những tòa nhà sứ quán Mỹ ở Sài Gòn, Bing Crosby và “White Christmas” đã đi vào lịch sử như biểu tượng của tinh thần nhân bản, âm nhạc chiến lược, và hy vọng cho những con người xa nhà, chứng minh rằng nghệ thuật có thể trở thành một công cụ cứu rỗi trong cả chiến tranh và khủng hoảng xã hội.
“The White Chritsmas” tháng Tư lại về trên quê người viễn xứ.
DXT
