“…Chỉ là những câu chuyện vụn vặt được chắp nối qua những mảnh đời dân quê miệt kinh rạch hầu san sẻ cùng bạn trẻ, những người chưa hoặc không có dịp sống gần gũi với dân ruộng về các miền kinh rạch ấy như một nét đặc thù của văn minh Việt bên cạnh một nếp “văn minh miệt vườn” khá sung túc, trù phú…” (Hai Trầu Lương Thư Trung).
Luôn tự nhận mình là một “người nhà quê”, nhưng ai cũng hiểu là cách nói khiêm cung của một học giả, kiến thức quảng bác, như bác sĩ Đỗ Hồng Ngọc trìu mến nhận định “Nó là văn chương miệt vườn. Sau này muốn biết về miền Nam mưa nắng hai mùa ra sao thì phải đọc Sơn Nam và Hai Trầu thôi.”.
Mời bạn cùng chúng tôi dạo chơi cùng mưa nắng miền Nam…
(tiếp theo)
Mùng Ba Tết
Chủ quán mới bày trò cho người làm công biểu diễn bắt rắn hổ đất bằng tay không, rồi quay vòng vòng cho con rắn giận phùng cặp bàn nạo như sắp xung trận. Lúc bấy giờ mới lấy dao kéo cắt mạch máu cho vào chai rượu đế để dân ăn nhậu uống chơi. Còn cái mật rắn cũng được người làm công mổ bụng lấy ra bỏ vô ly rượu có máu rắn dành ưu tiên cho người nào bỏ tiền ra trả bữa tiệc. Họ uống mật rắn, máu rắn để tìm cảm giác lạ mà rồi ở quán này nghe kể lại có hai người bắt rắn biểu diễn như vậy đã bị rắn cắn chết, bỏ vợ bỏ con. Sanh nghề tử nghiệp mà!
Thử hỏi những người dư tiền dư bạc bày trò ăn chơi chết người như vậy không biết lương tâm họ có cắn rứt không? Chuyện uống máu, uống mật rắn hổ nó có từ thời tiền sử rồi, chứ có lạ lùng gì mà bày vẽ cho chết người. Nếu quả thật những thú ăn chơi như vậy mà tăng thêm bổ béo, sống trường thọ, dân ruộng mình có ai chết non chết yểu đâu chú Ba?
Tôi nói vậy bởi vì ở quê mình từ hồi mới khai hoang, bước chân xuống đám rau muống, đám sậy, đám đế nào cùng rắn là rắn. Rắn bò ban đêm ban ngày lúc nhúc ngoài bờ ngoài vườn. Tháng nước lụt rắn vô đầy nhà. Bờ tre, bờ chuối rắn đâu đâu cũng rắn là rắn. Ngày nào cùng ăn thịt rắn. Người nào cùng biết nếm chút máu rắn. Nhưng nếm chơi rồi bỏ chứ có bổ béo gì. Chú còn nhớ anh Năm Sừng, con của bác Tư, nhà ở kế miễu ông Thổ thần, cạnh vàm mương có gốc xoài tượng hông? Một tay bắt rắn chuyên nghiệp mà cũng là một tay uống máu rắn với rượu đế chuyên nghiệp nhưng đâu có bổ béo gì. Anh ấy chết chưa đầy sáu chục tuổi. Mà khi chết trong mình lại mang bá bịnh, nhưng bịnh hệ trọng nhất là bịnh sảng sốt vì ba cái máu rắn với rượu đế hoành hành cho tới chết mới thôi. Thành ra, tìm cách ăn chơi là tìm cái gì thanh cao làm khuây khỏa tâm hồn chứ nếu có tiền đi tìm kỳ đà, cá sấu, rắn hổ mang, hổ đất để tiêu pha thì chẳng khác nào vác củi về rừng, sống đời khai hoang lập làng mở ruộng mấy trăm năm trước, thì đời nay có gì hay ho hơn đời xưa!?! Làm ra đồng tiền đã khó, nhưng biết cách xài đồng tiền cũng khó không thua gì!
Chú Ba sắp nhỏ,
Tôi định viết thêm ít hàng nữa để bàn với chú đời nay ở trên Sài Gòn cũng như lai rai dưới miệt lục tỉnh cái nạn gạt gẫm gả cưới con gái cho Việt kiều, là cái nạn đáng sợ để chú nhắc chừng sắp nhỏ đề phòng bị gạt. Nói vậy tôi không có ý nói thêm, nói quá cho bà con bên này làm gì…Mà cái nạn chính ở đây cũng là do tiền dư bạc thừa cộng thêm tính hảo ngọt của mấy ông già sồn sồn muốn kiếm cỏ non.
Nghe ở miệt Vĩnh Long có ông già 71 tuổi về thăm nhà rồi cũng ham vui, tìm của lạ để đến đỗi bị bùa mê thuốc lú thế nào, khi trở về bển gom góp tiền bạc, bỏ bà giờ đã già mấy mươi năm đầu ấp tay gối về Vĩnh Long sống với con vợ nhỏ bằng cháu nội của mình. Chú thấy chuyện đời thay đổi mà ghê hồn chưa?
Đời bây giờ, ở kinh xáng Bốn Tổng này tôi nghe nói khoa học tiến bộ dữ lắm. Ngồi ở nhà với cái máy “com-pu-tơ” là có thể nói chuyện bằng “i-meo, i-miếc” khắp thế giới. Nghĩ đầu óc con người quả là thánh, là tiên giáng trần. Lời nói bay qua gió, vượt đại dương mang con người đến gần. Nhưng trong cái mới có cái cũ chú Ba à. Mới là mới khoa học hiện đại, cũ là cái cách gạt gẫm cũ.
Số là qua “i-meo, i-miếc”, mấy đứa nhỏ bên này nó lại gạt được mấy đứa khờ bên kia trong tình trường. Như tìm bạn bốn phương ngày xưa trên nhựt trình vậy mà. Thế là những cặp trai gái lại gặp nhau và những lừa gạt cũng được khoác cho cái dáng thơ mộng yêu yêu, thương thương, đến chừng gặp lại nhiều lúc dở khóc dở cười. Bao nhiêu tiền bạc dành dụm như lúa chứa trong bồ đến ngày quăng giống xuống ruộng, thì ôi thôi, ruộng phèn mới chết!!! Phèn ra phèn, giống ra đất ra bùn, còn gì nữa mà mong cầu, than trách sự đời!!! “mua trâu vẽ bóng” là gặp trâu què. Đó cũng là bài học cho người già và cho sắp nhỏ con chú. Liệu mà dạy dỗ nó kẻo bị gạt gẫm nghĩ mà buồn cho con cháu, mà mình cũng rầu lo. Người già mà không được vui là một điều bất hạnh. Phải hông chú Ba???
Chú Ba sắp nhỏ,
Thư viết cho chú ba ngày Tết kỳ này khá dài, tôi suy nghĩ nhiều về chuyện đời ở kinh xáng mình, ở chung quanh chòm xóm và lo cho chú thím cùng sắp nhỏ bên bển. Không biết nói gì hơn, đầu năm tôi và chị Hai chú gởi lời cầu chúc em út cùng con cháu mạnh giỏi, an vui. Mong có ngày anh em mình ngồi lai rai vài xị rượu nếp than, rồi tôi sẽ kể chú nghe biết bao nhiêu là chuyện đời những ngày chú xa nơi này. Vui có mà buồn cũng có. Dĩ nhiên cũng sẽ có những gì đã ghi lại trong sách vở của cha ông mình còn lưu giữ để chú thấy người xưa quả là một kho tàng vô giá, bất tận. Nhân nói vụ này, tôi mới sực nhìn lên tờ lịch có ghi câu nói của ông Alvin Toffler: “Những người mù chữ của thế kỷ XXI không phải là người không biết đọc hay biết viết mà là những kẻ không biết học tập để gạt bỏ kiến thức cũ mà học lại.”
Câu danh ngôn này mới nghe cũng hay hay, nhưng chuyện này cần coi lại và sẽ bàn cho chú trong lá thơ tới, để anh em mình tâm sự cho vui.
Cuối thơ,
Hai Trầu
Lại tranh cúp, nhớ Huyền Vũ
Kinh Xáng Bốn Tổng ngày… tháng 6 năm 2002
Vợ chồng cháu Ngân,
Trước hết chú Hai nhờ hai cháu chuyển lời chú thăm ba cháu cùng gia quyến bên đó mạnh khỏe. Thứ đến, chú thăm vợ chồng hai cháu mạnh giỏi, và cầu chúc hai cháu có một đời sống nơi xứ người yên ổn. Từ hồi hai cháu xuống thăm chú dưới kinh xáng Bốn Tổng này để lên máy bay qua Mỹ, không lúc nào là chú không nhắc với sắp nhỏ trong nhà là anh Ba chị Ba bây rời quê xa rạch xa ngòi là cũng vì phụ tử tình thâm mà mấy mươi năm chia cách ngàn trùng. Công cha như núi, nghĩa mẹ như biển chỉ là những ví von cho vui thôi hai cháu à. Thực tế trong kiếp sống này, công cha nghĩa mẹ không thể đem ra ví với bất cứ công lao to tát nào, hay một vật vô tri vô giác nào dù to như núi, lớn như biển. Núi non trời biển dù có lớn bao nhiêu đi nữa cũng chỉ là núi sông thôi, không làm sống dậy trong lòng mình cái tình thâm thiêng liêng cao cả ấy được. Vậy làm con nên nhớ lấy một điều là có phước mới còn có cha mẹ để mà biết rằng mình khỏi tủi thân tủi phận khi đối mặt với cuộc đời…
Trên đây là cái duyên căn rất gần mà chú muốn chia sẻ với cháu rằng chú biết tại sao vợ chồng hai cháu lại rời quê xa xứ. Riêng ở quê nhà, dù xa cách con cháu, nhưng nhớ lúc đưa hai cháu qua sông, lên xe đò về Sài Gòn, chú có nói “chừng nào chú còn sống là chú còn thương hai cháu”. Lời nói ấy bây giờ vẫn còn lãng đãng trong tâm trí chú vào mỗi độ bóng chiều về, khi một mình chú rảo bước qua những bờ bi nhìn cánh đồng lúa gió lùa. “Ai mang thương nhớ trở về” mà! Câu thơ của thi sĩ tiền chiến sao mà nó lại hợp cảnh hợp tình quá mạng.
Chú nhớ hai cháu, mà cũng thương cho sắp nhỏ còn ở lại cực quá là cực. Cực mà không tìm được chút gì vui ngoài ba cái cay cái đắng của vị rượu bọt đường. Nó cay nó đắng tới cháy cổ họng chứ chẳng phải chuyện giỡn chơi. Thêm vào đó, gần hai mươi ngày nay, dưới quê mình cũng xiểng niểng vì ba cái vụ cá độ đá banh tranh cúp thế giới bên Nhật, bên Đại Hàn. Cái máu cá độ này nó có từ thời kỳ nào, nào ai biết được, chỉ có điều người mê cá độ, dù ít dù nhiều đều có chung cái đặc điểm này là mê đá banh.
Coi đá banh tranh cúp thế giới dưới quê – nguồn trithuctainguyen
Từ mê đá banh, mình mê luôn cầu thủ giỏi, mê luôn đội banh danh tiếng khắp hoàn cầu. Thế rồi mình cứ ôm cứng cái điều mình mê đó để rồi té ngửa ra là chuyện trên sân cỏ không còn là những dòng nước chảy xuôi nữa hai cháu à. Chính vì vậy mà mình mới bật ngửa nhìn đời sao quá nhiều cú sút không trúng khung thành của những đôi chân vàng, chân bạc một thời. Một loạt đội banh danh tiếng bỏ cuộc chơi nửa chừng, cúi mặt nhìn xuống đất bước những bước chân mệt mỏi ra về, không trống không kèn. Mặt đất dường như chỉ dành cho những kẻ chiến bại, những người thất thời nhìn nó để suy gẫm. Ít có ai nhìn mặt đất lúc hát khải hoàn ca. Khi chiến thắng thì cờ tung trống giục. Lúc thua rồi chim chóc chẳng buồn reo.
Hơn hai mươi ngày nay, ở kinh xáng Bốn Tổng mình ì xèo mấy chục trận banh của hai giai đoạn đầu giải túc cầu thế giới đã làm nhiều người té sấp té ngửa vì óc thủ cựu. Cứ Pháp ăn, Á Căn Đình ăn, rồi Ý Đại Lợi ăn, Mễ Tây Cơ ăn… mà rồi ai nấy cũng đành kiếm bờ tre vắng vẻ ngồi cười ra nước mắt một mình. Cầu thủ cũng chỉ là những con người trời phú cho cái tài dắt bóng vào gôn nhưng đâu phú cho cái thời trăm trận trăm ăn. Thành ra, việc đá banh nó có khi có thì chứ không ai bắt đội nào hay là cứ hay hoài, chỉ trừ có phép thần thông.
Hai cháu thân mến,
Xóm ngoài vàm kinh xáng, chú nghe tin con của ông Tám Ba Bần đã bán hai miếng ruộng trên Ba Thê chung cho trận thua vừa rồi của đội banh nước Ý thua Nam Hàn. Một nước nhỏ chia hai giang sơn mà lại tung hoành trên cầu trường với một đội banh đàn anh quả là điều hơi thất lễ. Cái hay của thể thao là không có sự tương nhượng khi hai đội banh ra sân, mà nhất là đang ở giai đoạn một ăn một thua, lại càng căng thẳng. Cách hay nhất là biết ăn và đá ăn. Chỉ có vậy. Dù nhỏ cũng cố đá ăn cho bằng được. Đó là cơ hội của những con người, những vùng đất ngàn năm mới có một lần mở hội thể thao hoàn cầu và Nam Hàn đã làm được trước một đối thủ từng là vô địch thế giới như Ý. Không biết ở ngoài quần đảo ngoài khơi kia, Bắc Hàn có vui vẻ hông. Chắc ngoài mặt dù không phục nhưng tâm phải phục bà con ruột thịt mình vì họ làm nổi một điều mà mình không làm nổi.
Còn cái anh Trung quốc nữa chứ, cái gì cũng nhất. Dân đông nhất, lính đông nhất, và ăn hiếp nước mình cũng nhất. Vậy mà rồi với một tỉ hai trăm triệu dân không kiếm ra được 11 cầu thủ giỏi để đương đầu với một nước chỉ có 3 triệu 600 ngàn dân ở tuốt đâu bên vùng biển Caribê, Cari biếc gì đó có cái tên ngồ ngộ là Cốttarica, đành thua túi bụi. Và rồi còn mang họa đến cho nhà dìu dắt MulTiLôVít phải chia tay với gà nhà, lang bạt kỳ hồ vô định. Sao tên mấy cái ông huấn luyện viên này đọc nghe trẹo bản họng quá hai cháu. Kỳ này, đá banh vào ban ngày, hay xế xế chiều vì giờ giấc ở hai nước Nam Hàn và Nhật không khác với giờ giấc bên mình là bao nhiêu, nên không phải đốt đuốc đốt đèn như hồi mấy lần tổ chức bên Tây, bên Mỹ, thành ra cũng mất hứng. Ở miệt mình đi coi đá banh ban đêm mới vui. Hồi năm nẳm coi đá banh là dịp tụ hội quần thần của các vị thần nông chưn cẳng lắm bùn phèn, dãi nắng dầm mưa, như một cách giải trí. Nhớ lúc đó hai cháu còn ở nhà chú cháu mình nấu cháo cá lóc bỏ tiêu hành thật nhiều ăn giải cảm sao vui quá là vui. Rồi sáng ra đồng, đứa nào cũng nhắc đá banh. Đứa mê Platini, đứa mê Maradona, đứa mê thằng Baggio, rồi bàn trận kế ai ăn ai, tại sao ăn, nét nào hay nét nào yếu, đủ thứ chuyện trên đời, trông mong mau tối thắp đuốc lá dừa đi coi cho đã con mắt.
Ngày nay coi đá banh cũng là những đệ tử của thần nông, nhưng có mang theo bên mình thần men, thần cá độ nữa, nên vui ít buồn lo nhiều. Buồn vì thua thiếu. Lo vì nợ nần ngập mặt ngập mày, bèn tương kế tựu kế nhưng mọi kế đều bí, đành bán ruộng bán vườn giữ chút danh giá nhà nông là thượng sách. Kể cũng là chuyện thường tình. Ham vui một chút lo toan suốt đời là vậy.
(còn tiếp)
