Có những con người sinh ra đã mang số phận như một cuốn tiểu thuyết. Cuộc đời họ đi qua chiến tranh, nghèo khó, thất bại, rồi cuối cùng bước lên đỉnh vinh quang khi tóc đã bạc trắng. Cuộc đời của tài tử điện ảnh Jack Palance là một câu chuyện như vậy.
Ông không sinh ra tại Hollywood. Cũng không lớn lên trong gia đình giàu có hay có quan hệ với giới nghệ thuật. Ông chào đời ngày 18 tháng 2 năm 1919 tại thị trấn mỏ than Lattimer Mines thuộc tiểu bang Pennsylvania, với cái tên rất ít người Mỹ lúc đó đọc đúng được: Volodymyr Palahniuk.
Cha ông, Ivan Palahniuk, là một người di dân từ miền tây nam Ukraine. Mẹ ông, bà Anna, xuất thân từ vùng Lviv. Giống như hàng trăm ngàn người Đông Âu khác đầu thế kỷ XX, họ vượt đại dương đến Hoa Kỳ với hy vọng đổi đời.
Nhưng “giấc mơ Mỹ” của họ bắt đầu từ dưới lòng đất. Ông Ivan làm công nhân khai thác than “anthracite”, loại than đá cứng nổi tiếng của Pennsylvania. Công việc nặng nhọc, nguy hiểm và đầy bụi phổi. Mỗi ngày ông phải xuống hầm sâu hàng trăm mét dưới mặt đất để đục từng vỉa than.
Volodymyr lớn lên giữa tiếng máy khoan, mùi than đá và những khu nhà ổ chuột của công nhân mỏ. Sau này ông kể rằng mình không bao giờ quên được mùi hầm mỏ: mùi đá ẩm, bụi than và sự tĩnh lặng đáng sợ của lòng đất.
Jack Palance – Jack Brazzo – Boxing Over Broadway
Gia đình có 6 người con. Đồng lương ít ỏi khiến mọi thứ đều phải tính toán dè sẻn. Tuổi thơ của cậu bé Volodymyr không có những trò vui xa xỉ. Cậu sớm theo cha xuống mỏ làm việc và hiểu thế nào là lao động cực nhọc.
Nhưng ngay từ nhỏ, cậu đã biết mình không muốn dành cả đời dưới những đường hầm tối tăm ấy. Con đường thoát khỏi số phận xuất hiện từ đôi nắm đấm. Cuối thập niên 1930, Volodymyr bước vào võ đài quyền Anh chuyên nghiệp. Cao hơn 1,90 mét, thân hình lực lưỡng, phản xạ nhanh và ý chí thép, ông nhanh chóng gây chú ý.
Để dễ quảng bá, ông lấy nghệ danh Jack Brazzo.
Theo các hồ sơ quyền Anh còn lưu giữ, ông thắng liên tiếp 15 trận, trong đó có 12 trận hạ đối thủ bằng knock-out. Thành tích ấy đủ để biến anh thợ mỏ thành một tay đấm hạng nặng đầy triển vọng.
Một trận đấu nổi tiếng của ông là cuộc chạm trán với võ sĩ Joe Baksi, người sau này trở thành ứng cử viên vô địch quyền Anh hạng nặng thế giới. Dù không chiến thắng, Jack Brazzo vẫn chứng tỏ mình là đối thủ đáng gờm.
Rồi chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ. Giống hàng triệu thanh niên Mỹ khác, ông khoác quân phục. Jack phục vụ trong lực lượng Không quân Hoa Kỳ. Trong một chuyến bay huấn luyện, chiếc máy bay ném bom ông đang ở gặp tai nạn và bốc cháy dữ dội. Ông sống sót. Nhưng khuôn mặt bị bỏng nặng. Nhiều cuộc giải phẫu tái tạo sau đó đã thay đổi hoàn toàn diện mạo của ông. Chiếc cằm trở nên góc cạnh hơn, gương mặt dữ dằn hơn, ánh mắt sắc lạnh hơn. Thật trớ trêu, chính tai nạn ấy lại tạo nên diện mạo mà Hollywood sau này không thể nào quên.
Sau chiến tranh, Jack theo học tại Stanford University. Ông học báo chí rồi bén duyên với sân khấu. Tại New York, cơ hội lớn bất ngờ đến. Ông được nhận làm diễn viên dự bị cho vai Stanley Kowalski trong vở kịch nổi tiếng A Streetcar Named Desire.
Người giữ vai chính lúc đó là một tài năng trẻ đang lên mang tên Marlon Brando. Một đêm nọ, Brando không thể biểu diễn vì gặp trục trặc. Jack Palance được đẩy ra sân khấu thay thế. Khán giả thích thú. Giới phê bình bất ngờ. Và Hollywood bắt đầu chú ý đến người đàn ông có gương mặt như được tạc bằng đá ấy.
Những năm 1950 đánh dấu bước tiến thần tốc. Ông liên tiếp xuất hiện trong các bộ phim lớn và thường được giao vai phản diện. Không phải kiểu ác nhân gào thét ầm ĩ, mà là những nhân vật lạnh lùng, nguy hiểm và đầy nội tâm.
Năm 1952, ông nhận đề cử Oscar với bộ phim Sudden Fear. Năm 1953, ông lại được đề cử với vai tay súng độc ác trong Shane. Tuy nhiên, tượng vàng Oscar vẫn lảng tránh ông.
Thập niên này qua thập niên khác, Jack Palance vẫn miệt mài làm việc. Ông đóng phim cao bồi, phim chiến tranh, phim hình sự và cả truyền hình.
Ngoài đời, ông là một người có đời sống phong phú đáng kinh ngạc.
Ông nuôi bò trên nông trại riêng. Ông sáng tác thơ. Ông viết kịch. Ông vẽ tranh và triển lãm tác phẩm của mình. Theo nhiều nguồn tư liệu, ông còn nói được 6 thứ tiếng gồm tiếng Anh, Ukraine, Nga, Ý, Tây Ban Nha và Pháp.
Năm 2004, tại một liên hoan phim Nga ở Hollywood, người dẫn chương trình giới thiệu ông là diễn viên gốc Nga. Jack lập tức phản đối. Ông bước xuống sân khấu và tuyên bố rõ ràng:
“Tôi không phải người Nga. Cha mẹ tôi là người Ukraine. Tôi là người Ukraine.”
Trong suốt cuộc đời, ông luôn giữ niềm tự hào về cội nguồn của mình.
Rồi đến năm 1991, vận may cuối cùng cũng gõ cửa. Trong bộ phim hài cao bồi City Slickers, Jack Palance vào vai Curly, một lão cao bồi già cộc cằn nhưng đầy triết lý sống.
Vai diễn tưởng như nhẹ nhàng ấy lại hoàn toàn chinh phục khán giả.
Jack Palance khi nhận giải Oscar – nguồn facebook
Ngày 30 tháng 3 năm 1992, ở tuổi 73, Jack Palance bước lên sân khấu nhận tượng vàng Oscar cho Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất. Đó là phần thưởng đến sau gần 40 năm chờ đợi.
Nhưng điều khiến người ta nhớ mãi không phải bài phát biểu.
Sau khi nhận giải, ông bất ngờ quỳ xuống sàn sân khấu và chống đẩy bằng một tay ngay trước hàng triệu khán giả truyền hình. Cả khán phòng nổ tung trong tiếng vỗ tay.
Một ông già 73 tuổi vừa chứng minh rằng mình vẫn còn khỏe như thời trai trẻ. Đó không phải màn trình diễn được dàn dựng. Đó đơn giản là Jack Palance. Con trai của một thợ mỏ Ukraine. Một võ sĩ quyền Anh. Một cựu chiến binh Thế chiến II. Một thi sĩ. Một họa sĩ. Một cao bồi. Một tài tử điện ảnh.
Ông qua đời ngày 10 tháng 11 năm 2006 tại Santa Barbara, California, hưởng thọ 87 tuổi.
Nhìn lại cuộc đời Jack Palance, người ta thấy một chân lý rất đơn giản: con người có thể đổi tên, đổi nghề, đổi diện mạo, thậm chí đổi cả số phận, nhưng rất khó đổi được cội nguồn.
Từ cậu bé phủ đầy bụi than ở Pennsylvania đến ngôi sao Hollywood được trao Oscar, hành trình ấy kéo dài gần 80 năm. Nhưng ở tận cùng của vinh quang, Jack Palance vẫn là Volodymyr Palahniuk – đứa con của những người di dân Ukraine nghèo khó, mang theo ký ức hầm mỏ và những giá trị gia đình suốt cuộc đời.
Có lẽ đó mới là vai diễn hay nhất mà ông từng thể hiện: được là chính mình, từ đầu cho đến cuối.
DXT
