Đoàn Xuân Thu – Từ người thầy giáo đến người cầm bút giữa lòng nước Úc
Phan Bách (SBS Tiếng Việt Úc Châu):
Thưa anh Đoàn Xuân Thu, trước năm 1975 anh làm nghề gì và anh đã bắt đầu viết lách từ thời gian đó chưa?
Đoàn Xuân Thu (ĐXT): Trước năm 1975, tôi là một thầy giáo. Sau đó tôi nhập ngũ và theo học khóa 4/72 Sĩ quan Trừ bị tại Trường Võ bị Bộ binh Thủ Đức.
Sau khi tốt nghiệp, tôi được biệt phái trở về ngành giáo dục. Tôi từng dạy tại trường Trung học Phan Thanh Giản, Cần Thơ, sau đó chuyển về Ty Văn hóa Giáo dục Ba Xuyên, tức Sóc Trăng ngày nay, rồi về dạy tại trường Trung học Tỉnh hạt Kế Sách, thuộc quận Kế Sách, tỉnh Ba Xuyên.
Thời gian đó tôi còn rất trẻ, khoảng 23, 24 tuổi. Tôi cũng đã có viết một số bài cho các báo như Thần Chung Công Luận v.v và những trang dành cho thiếu nhi. Khi ấy, tôi viết vì yêu tiếng Việt, yêu chữ nghĩa, chứ chưa nghĩ nhiều đến chuyện trở thành một người viết chuyên nghiệp.
Phan Bách: Anh đến Úc năm nào và từ lúc nào anh thật sự bước vào “trường văn trận bút”?
ĐXT: Ngày 21 tháng 9, 1995 tôi đặt chân xuống Melbourne. Tính đến nay cũng gần 31 năm.
Sau khi qua Úc, khoảng 6 tháng sau tôi đi học tiếng Anh. Rồi tôi bắt đầu đi làm, từ công việc bảo vệ đến làm trong Southgate precint.
Sau đó tôi chuyển sang làm ca đêm ở nhà chánh phủ (public housing) Công việc ban đêm cho tôi một khoảng thời gian yên tĩnh. Khi ngồi trong văn phòng, có nhiều lúc rảnh rỗi, tôi bắt đầu viết trở lại rồi gửi bài cho báo Việt Luận. Thời đó Việt Luận phát hành hai kỳ mỗi tuần. Một bài viết được trả khoảng 100 đô la Úc. Số tiền đó lúc ấy không phải quá nhỏ. Điều làm tôi vui hơn là bài viết của mình được đăng và có người đọc.Sau đó, tôi còn cộng tác với báo Trẻ Dallas ở Mỹ, Thời Báo ở Canada. Tiền nhuận bút không nhiều, nhưng đối với người cầm bút, niềm vui lớn nhất vẫn là được chia sẻ suy nghĩ của mình với độc giả.
Phan Bách: Những sáng tác của anh thường xoay quanh quê hương, ký ức và những câu chuyện đời sống. Điều gì khiến anh viết?
ĐXT: Viết văn trước hết phải có cảm xúc.
Cảm xúc đến lúc nào thì mình không biết. Có khi nửa đêm chợt nghĩ ra một ý tưởng, mình phải ngồi dậy ghi lại ngay. Nếu để đến sáng hôm sau, đôi khi ý tưởng ấy đã biến mất.
Viết văn không giống làm ruộng. Làm ruộng có mùa vụ, còn viết văn tùy thuộc vào cảm hứng. Khi mình có sự rung động trước một vấn đề nào đó, mình mới có thể viết được.
Phan Bách: Nhiều độc giả nhận xét anh là một cây viết mang đậm văn phong miền Nam, sử dụng nhiều chữ nghĩa và cách diễn đạt rất Nam Bộ, gần với những nhà văn như Bình Nguyên Lộc hay Hồ Biểu Chánh. Anh nghĩ sao về nhận xét này?
ĐXT: Theo tôi, văn chương có hai phần: hình thức và nội dung. Hình thức là chữ mình sử dụng. Nội dung là điều mình muốn gửi gắm.
Tôi sinh ra ở Mỹ Tho. Ba tôi làm Bưu điện nên gia đình từng sống ở nhiều nơi miền Tây như Cái Bè, Rạch Giá, Sài Gòn, Mỹ Tho. Má tôi cũng là người Mỹ Tho. Vì vậy, tiếng nói, cách dùng chữ của vùng đất đó đã trở thành tiếng mẹ đẻ của tôi. Nó đi vào mình một cách tự nhiên. Miền Tây không phải nơi nào cũng giống nhau hoàn toàn. Mỗi vùng có một chút khác biệt, nhưng cái nền văn hóa và ngôn ngữ có sự gần gũi. Tôi nghĩ nhà văn nào cũng vậy. Sơn Nam có cái riêng của Sơn Nam, Bình Nguyên Lộc có cái riêng của Bình Nguyên Lộc, Hồ Biểu Chánh có cái riêng của Hồ Biểu Chánh.
Không phải ai hay hơn ai, mà mỗi người có một bút pháp riêng. Cái đó thuộc về máu thịt của người viết.
Phan Bách: Tiếng Việt thay đổi theo thời gian. Theo anh, sự thay đổi đó có giới hạn nào không?
ĐXT: Tôi nghĩ vấn đề quan trọng nhất là hay hay dở. Ngôn ngữ là sinh ngữ, nó phải phát triển. Khi đời sống thay đổi, chữ nghĩa cũng thay đổi. Ở hải ngoại, người Việt cũng sử dụng những từ mới từ tiếng Anh như “shop”, “birthday”, “wedding”. Nếu những chữ đó đi vào đời sống một cách tự nhiên thì nó trở thành một phần của ngôn ngữ.
Tiếng Anh cũng vậy. Từ điển Oxford mỗi năm đều bổ sung những từ mới vì xã hội luôn thay đổi. Nếu mình quá bảo thủ, quá khép kín thì tiếng Việt sẽ nghèo đi. Theo tôi, chữ nào hay, chữ nào diễn tả đúng đời sống thì mình nên sử dụng.
Phan Bách: Hiện nay anh viết rất nhiều trên Facebook. Vì sao anh chọn mạng xã hội này để chia sẻ sáng tác?
ĐXT: Facebook có nhiều ưu điểm. Điều lớn nhất là nhanh. Ngày xưa muốn đăng báo phải qua nhiều công đoạn. Bây giờ mình viết xong có thể đưa ngay đến độc giả. Nhưng Facebook cũng giúp người viết đọc nhiều hơn. Muốn viết thì phải đọc. Mình đọc tin tức trong nước, quốc tế, chuyện xã hội, văn hóa… rồi từ đó có những đề tài muốn chia sẻ. Điều quan trọng là sự trao đổi. Có người đồng ý, có người phản bác, nhưng nếu trao đổi trong tinh thần tôn trọng thì đó là cách học hỏi lẫn nhau. Tôi rất thích hình ảnh “bông hồng vàng” của nhà văn Paustovsky: người viết giống như người đãi cát tìm vàng, nhặt những hạt vàng nhỏ trong cuộc sống để làm thành một bông hồng tặng cho người mình yêu. Đối với người cầm bút, độc giả chính là người nhận bông hồng đó.
Phan Bách: Anh có dự định gom các bài viết trên Facebook để in thành sách không?
ĐXT: Sách vẫn là một hình thức quan trọng để lưu giữ và phổ biến tác phẩm. Ngày trước những nhà văn như Bình Nguyên Lộc, Sơn Nam, Hoàng Hải Thủy thường đăng báo trước, sau đó gom lại, chỉnh sửa rồi in thành sách. Nhưng hiện nay báo giấy đang thu hẹp, còn báo mạng và mạng xã hội phát triển mạnh hơn. Mục đích cuối cùng của người viết vẫn là đến được với độc giả.
Con người không chỉ cần thức ăn cho cơ thể, mà còn cần đời sống tinh thần cho tâm hồn. Đó là niềm vui của người cầm bút.
Phan Bách: Anh nghĩ sao về tương lai của những cây viết mang văn phong miền Nam? Liệu thế hệ sau có còn giữ được cái hồn miền Nam trong chữ nghĩa?
ĐXT: Thế hệ trẻ sau này chắc chắn sẽ có cách viết khác chúng tôi. Điều đó rất bình thường. Văn chương luôn thay đổi. Đọc Sơn Nam sẽ thấy khác Bình Nguyên Lộc; đọc Bình Nguyên Lộc sẽ thấy khác Hồ Biểu Chánh.Nhà văn không có tuổi. Nhà văn chỉ có tác phẩm.
Có người viết ít nhưng có tác phẩm hay. Có người viết rất nhiều nhưng chưa chắc tất cả đều có giá trị. Cuối cùng, chất lượng tác phẩm mới là điều quyết định.
Phan Bách: Anh vẫn sáng tác mạnh dù đã trải qua nhiều năm cầm bút. Có khi nào anh nghĩ đến chuyện gác bút?
ĐXT: Nhà văn không có tuổi. Viết hay không còn tùy vào cảm xúc. Có lúc mình không viết được gì, nhưng có lúc ý tưởng đến rất nhiều. Nếu sức khỏe còn cho phép thì người viết vẫn muốn tiếp tục.
Tôi nghĩ văn chương không chỉ là nghề, mà còn là nghiệp. Từ một cái nghề, nếu mình yêu nó, nó sẽ trở thành cái nghiệp theo mình suốt đời. Người viết giống như con tằm nhả tơ. Con tằm mặt xấu hoắc, nhưng những sợi tơ nó tạo ra lại óng ánh.
Có bông hoa sớm nở rồi chóng tàn. Có bông hoa phải chờ lâu mới nở bung ra. Văn chương cũng vậy. Khó mà nói trước được.
Phan Bách: Xin cảm ơn nhà văn Đoàn Xuân Thu đã dành thời gian chia sẻ cùng SBS Tiếng Việt.
ĐXT: Tôi cũng xin cảm ơn anh Phan Bách đã cho tôi có dịp tâm tình với anh và với quý vị độc giả, thính giả của SBS. Xin cảm ơn rất nhiều.
