Khối phố Trung Tạm, phường Hải Châu, TP. Đà Nẵng trước 1975, sau chợ Cồn và ngay bên đường Hùng Vương, nhìn xéo qua phía chợ, có nhiều gia đình chuyên làm dép su (dép lốp) bán. Họ sinh sống ổn định nhờ vào những cái lốp xe hơi hỏng, banh ta-lông. Nơi đây từng một thời sôi động, người mua, kẻ bán nhộn nhịp…

Một số nhà mua bán và gia công các mặt hàng cao su
“Làng nghề” giữa lòng thành phố
Ðến đây, nhớ lại hơn 60 năm trước, thỉnh thoảng tôi có qua lại khu vực này, phía sau chợ Cồn. Nhiều khi đi trên thanh ray xe lửa, trật lên trật xuống, ra đến cầu Vồng, leo dốc lên đường Thống Nhất…đến trường. Cầu Vồng san phẳng, đường rầy được bóc gỡ năm 1994 để mở đường… “60 năm cuộc đời” đã qua biết bao… dâu bể!
Nhiều bà con khu vực Trung Tạm này sống bằng nghề làm dép su trước năm 1975. Lốp xe, ruột xe nhà binh, xe tải ba lua bỏ đi được tận dụng. Họ phá lốp, tách phần cao su ra khỏi lớp bố kẽm, đẽo đế, cắt quai. Âm thanh cả khu vực ồn ã. Có một số thợ lành nghề sống nhờ làm dép su nuôi sống gia đình như các ông Từ Nha, Đàn, Phụng, Lập… đã mất. Lúc ấy có người trở nên khá giả đã vội chuyển nghề… Nhưng con cháu họ cũng bám lấy nghề, có lẽ vì đam mê.
Anh Từ Trường Thổ (63 tuổi) kể với tôi: “Gia đình em từ thị trấn Trung Phước, huyện Nông Sơn, Quảng Nam xuống đây trước năm 1975. Ba mẹ sống bằng nghề làm dép su. Hồi nớ làm cả dép xăng-đan Nam Vang, dép su 4 quai… Sau ’75, làm dép cho bộ đội… Em vừa đi học vừa phụ mẹ với các anh làm việc vặt như cạy, kẻ đế chống trợt, làm quai (ruột lốp xe hơi), dùng cái rút vô quai. Cái rút bằng thép có khi dùng cây sắt tám (8mm) đập dẹp, gấp lại để xỏ quai cho dễ… ”. Con trai, con rể ông Từ Nha tiếp tục nối gót làm nghề. Ông cũng từng đào tạo một số thợ. Sau này họ ra làm riêng hết…

Ông Từ Trường Thổ và tác giả
Thời bao cấp làm dép cho bộ đội, thợ nhận lốp về cắt gọt. Tất cả là lốp phế thải. Về chọn lốp nào còn có thể đắp được thì bán ra ngoài thay vào bằng lốp bể hỏng. Vẫn làm bảo đảm đủ số lượng dép để giao. Có vậy mới có lời, mới đủ ăn…
Cái thời khu vực đường rầy Trung Tạm ngày đêm luôn sôi động. Xe thồ chạy ra chạy vô xóm chở hàng đi giao. Số thì giao hàng vào chợ, số thì giao hàng ra ga chở cho bạn hàng ở Huế, Quảng Ngãi… Cuối thập niên 1980 thì nghề làm dép su ở đây… lung lay. Đến giữa thập niên 1990 thì lay lắt… Sau đó giày dép da, dép xốp, dép nhựa xuất hiện, đẩy dép su vào thế rút lui cầm cự.
Có số người nhạy bén chuyển sang làm dép su kiểu như kẻ tạo hình, logo trên mặt dép, làm dép su như dép Lào xỏ ngón, không có quai… Nhưng rồi vẫn không trụ được! Một số bà con nhập dép su từ các tỉnh phía Bắc vào bán… cầm cự. Có cả dép su đúc của Trung Quốc. Lúc bấy giờ, mang dép su đúc như “thời trang và hơn thế nữa”. Mùa mưa lụt, nhiều người cần dép su đi lại hơn. Nhưng nay thôi hết rồi… không còn ai làm dép su nữa mà đều chuyển sang làm su, gia công…Hai bên đường Phạm Ngũ Lão, hẻm Hùng Vương và ngoài đầu đường có vài ba quầy bán su, dây su cột hàng…

Bà Phúc bên quầy hàng giày, dép su.
Mua bán, gia công các mặt hàng cao su
Đường Phạm Ngũ Lão, hẻm 227 Hùng Vương, phường Hải Châu, TP. Đà Nẵng, dọc đường rầy cũ nay còn một số nhà chuyên làm gia công các mặt hàng cao su như roan, phốt, bạt đệm, bạt lắp tàu thuyền, các loại roan chịu dầu ô tô, mô tô… Con đường chật chội hơn trước tuy có được sắp xếp lại. Trước kia lốp xe hơi, lốp máy cày chất đầy. Có nhà mua về trữ để làm dần. Không có chỗ để xe máy, chất lốp thì gửi nhờ nhà hàng xóm. Tuy nhiên lâu ngày có bà con… ý kiến với phường, quận cần lập lại trật tự, vệ sinh môi trường!
Môi trường bị ô nhiễm do mùi cao su, muỗi mòng nhiều (lốp có nước mưa đọng lại lâu ngày). Mùa nắng nóng nguy cơ hỏa hoạn rình rập… Thế là lốp xe của ai thì quay về nhà nấy! Thế nhưng thay vào lốp xe hơi chiếm chỗ là xe máy dựng san sát trước nhà, đường cũng chật lại. Nhà ai cũng có hai, ba xe máy. Xe máy, người đi bộ san sát, nườm nượp… Có anh “tự hào” khoe rằng mình có ba đời ăn dầm nằm dề với nghề làm dép lốp cao su mà có bịnh hoạn chi mô! Lốp xe có chỗ bị mo, lật ngửa ra, dùng dây thép quấn lại bỏ vào nồi nước to. Nấu nước thiệt sôi cho nó bung thẳng ra để cắt làm dép… “Chụm lửa hai cái lỗ mũi đen thui thui. Rứa mà có chi mô nà!”.

Một số dép su đã cải tiến còn sót lại
Một chị chuyên bán dây cao sụ cột hàng có quầy bên… góp chuyện: “Hồi mới “giải phóng” không có củi, dầu lửa. Tụi tôi nấu nước uống bằng cao su rẻo đó anh!”. Chị lục lọi từ trong bao nhựa ra giới thiệu về một số dép su có cải tiến nhưng…tồn kho. Dép có size lớn dành bán cho khách Tây sang du lịch. Có cả dép su dành cho trẻ em. Đế được dùng dao khứa, khoét các đường rãnh chống trợt. Giá một đôi từ 200 nghìn đến 250 nghìn đồng.
Hoạt động mua bán gia công các mặt hàng cao su nay cũng tạm sống được. Ai may mắn thì ra đường dựng quầy bán. Ai chậm chân thì… cố thủ trong nhà! Bà Dậu (70 tuổi), bán dép su, dây su cột hàng từ năm 1972, khi mới mười mấy tuổi. Bà được coi như… lão làng gắn với lốp xe hơi hỏng. “Nay bán đồ su dành chêm, lót cho xe hơi, ghe tàu… Mua lốp xe hỏng về mình tự chế. Chừ bán chậm hung rồi. Sáng 6 giờ mở quầy, chiều 5 giờ nghỉ. Để mặt bằng lại cho tối người ta bán cà phê, sữa đậu nành. Chia nhau mà sống! Trả bớt lại vỉa hè…Ngày lời được hai, ba trăm là đủ sống. Gặp bạn hàng đặt số lượng nhiều thì mừng hết lớn luôn! Chừ chỉ cần sức khỏe thôi anh!”, bà ta rít một hơi thuốc rồi cười khà khà.

Đường rầy qua khu Trung Tạm trước 1975 (trái) và hiện nay.
Sót lại… người bán dép su
Đó là bà Phụng (65 tuổi), trước đây bà bán xăng lẻ, thuốc lá. Nhưng thấy bán dép su được bèn… chuyển hệ. Bây giờ nhiều kiểu giày, dép su đáp ứng được nhu cầu thị trường. Chỉ có một mình bà Ph. bám nghề bán dép su gần 40 năm ngay đầu hẻm đường Hùng Vương! Quầy bán dép su với vài loại dây su cột hàng.
Thấy nhiều loại giày dép lạ, đẹp tôi hỏi. Bà vui vẻ chia sẻ: “ Hàng này mình đặt tận Sài Gòn, Hà Nội. Mỗi lần hàng trăm đôi giày dép su. Một năm đặt mua 2 lần. Giày dép nhiều kích cỡ từ của trẻ em tới người lớn… Mỗi đôi lời hai, ba chục nghìn chớ có nhiều đâu. Còn bán kèm dây cột hàng nữa. 7 giờ sáng dọn hàng ra, 4 giờ chiều dọn về”.
Hơn 5 năm trước giày dép su, nhập từ các tỉnh về, bán rất chạy. Quầy hàng ở đây cũng 5, 6 người bán. Nhưng rồi ế ẩm một phần, phần nữa là lấn chiếm vỉa hè bị chính quyền nhắc nhở hoài nên thấy không ổn. Họ tự chuyển nghề khác. Quầy hàng rơi rụng gần hết. Nay bà Phụng độc quyền bán buôn tại đây! Khách du lịch từ các nơi đến mua dành làm quà tặng khá đông. Giày dép loại tốt thì hơn 200 nghìn đồng, loại thường thì khoảng 150 nghìn là bán được. Tóm lại là giá nào bán cũng trôi hết. Lời hai ba chục nghìn một đôi, ngày nào bán được 5, 10 đôi là sống ổn. “Con cái chừ có việc làm hết. Không đứa mô theo nghề ni nữa. Em chỉ bán một, hai năm nữa là nghỉ. Tuổi cũng đã cao rồi”, bà Phụng cười buồn, nói.
Đà Nẵng nay không còn thợ làm dép su nữa rồi! Vài năm tới cũng hết người bán dép su. Biết ai còn nhắc đến dép su khu vực Trung Tạm, Hải Châu, Đà Nẵng!

Bà Dậu và tác giả
Bài & ảnh LKD







