Trong suốt 25 năm qua, cuộc tấn công khủng bố ngày 11 tháng 9 đã phủ một bóng đen dài lên nước Mỹ, làm thay đổi diện mạo chính trị, kinh tế và tâm thức của quốc gia này, và vẫn còn tiếp tục gây dư âm mạnh mẽ trong hiện tại và tương lai.
Cũng giống như cuộc tấn công Trân Châu Cảng năm 1941 đã đẩy Hoa Kỳ tham gia vào Thế chiến II, cuộc tấn công khủng bố cách đây 25 năm đã cướp đi sinh mạng của gần 3,000 người và làm thay đổi cách nhìn nhận của nhiều người Mỹ về vị thế của đất nước trên trường quốc tế cũng như sự an toàn ngay tại quê nhà.
Người chết
Trong những tháng sau vụ tấn công, thông tin về các nạn nhân dần được hé lộ, và quy mô của sự mất mát càng làm sâu sắc thêm nỗi đau buồn và sự phẫn nộ của cả một đất nước.
Trong số những người thiệt mạng, có người trẻ lẫn người già; nam giới và phụ nữ; người mới bắt đầu đi làm và người sắp nghỉ hưu; từ các giám đốc điều hành công ty đến các thư ký; từ những triệu phú giàu có đến người lao động hưởng lương theo giờ.
Họ bắt đầu một ngày mới như bao ngày bình thường khác: vật lộn với dòng xe cộ đông nghẹt trên các đường cao tốc, chen chúc nhau trong những toa tàu điện ngầm chật cứng, ngồi chờ chuyến bay tại các phi trường ở Boston, Newark (New Jersey) và Washington, leo thang máy lên văn phòng ở trên những tầng lầu cao của tòa Tháp Đôi của khu trung tâm thương mại thế giới ở New York, uống vội ly cà phê ngay tại bàn làm việc ở Ngũ Giác Đài, trò chuyện vui vẻ cùng đồng nghiệp và chăm chú nhìn vào màn hình máy tính khi ngày làm việc bắt đầu.
Thế rồi thảm kịch ập đến
Những bức ảnh chụp ghi lại khoảnh khắc lịch sử ấy đã lột tả đầy đủ sự bàng hoàng, nỗi kinh hoàng, tinh thần quả cảm và tình người nảy sinh từ sự kiện ngày 11 tháng 9.
Người sống
Những vết sẹo tinh thần của sự kiện khủng bố ấy hằn sâu trong tâm thức người Mỹ suốt nhiều thập niên, đặc biệt là đối với gia đình của những người bị thiệt mạng cũng như những người may mắn sống sót sau thảm kịch. Nhiều người vẫn thường nhớ lại và kinh ngạc trước những quyết định chớp nhoáng – như bỏ chạy ra khỏi văn phòng hay ở lại – và quyết định đó đã định đoạt ranh giới giữa sự sống và cái chết cho chính họ cùng các đồng nghiệp.
Nhiều gia đình đã phải chật vật khó khăn để tìm cách chấp nhận nỗi đau mất đi người thân trong một thảm họa đầy bạo liệt như vậy.
Gần 3,000 trẻ em đã mất cha mẹ trong cuộc tấn công đẫm máu ngày hôm đó.
Nhiều thành viên trong gia đình đã trải qua những cuộc tranh chấp gay gắt về quyền nuôi dưỡng, phương pháp giáo dục trẻ cũng như việc ai sẽ quản lý số tiền nhận được từ bảo hiểm và các quỹ hỗ trợ nạn nhân.
Nay các trẻ em đó đã trưởng thành, họ chia sẻ về quãng thời gian lớn lên cùng những cơn ác mộng và gánh nặng khi luôn bị nhìn nhận như là nạn nhân của một thảm họa lịch sử. Họ cũng bày tỏ niềm tự hào về sự kiên cường của bản thân và mối gắn kết bền chặt với những người cha hoặc người mẹ còn sống sót của họ.
Phản ứng của Hoa Kỳ
Ngày 11 tháng 9 đánh dấu một cuộc tấn công khủng bố gây chấn động do một nhóm phiến quân Hồi giáo vô chính phủ thực hiện. Để đáp trả, Hoa Kỳ đã phát động một chiến dịch quân sự quy mô lớn: Cuộc chiến chống khủng bố.
Cuộc chiến thực sự bắt đầu vào ngày 20 tháng 3 năm 2003, với các cuộc tấn công tổng lực cả trên không và trên bộ khi quân đội liên quân tiến vào Iraq. Chiến dịch ban đầu đã đạt được mục tiêu tức thì với tốc độ đáng kinh ngạc: chỉ trong vòng ba tuần, thủ đô Baghdad thất thủ và chính quyền của nhà độc tài Saddam Hussein về cơ bản sụp đổ.
Tuy nhiên, không bao lâu sau, cục diện cuộc chiến – cũng như thái độ của người dân Mỹ đối với nó – đã trở nên xấu đi
Các bản tin tràn ngập danh sách những binh lính tử trận tại Afghanistan hoặc Iraq, là những người đang viết tiếp chương mới trong lịch sử của cuộc tấn công ngày 11 tháng 9 năm 2001.
Kết quả là hơn 7,000 quân nhân Hoa Kỳ thiệt mạng và hơn 53,500 người khác bị thương trong hai cuộc chiến ấy.
Vào tháng 5 năm 2011, tin tức được công bố rằng Osama bin Laden, thủ lĩnh al-Qaeda đứng sau cuộc tấn công ngày 11 tháng 9, đã bị tiêu diệt và được thủy táng sau một chiến dịch đặc biệt được thực hiện bởi Lực lượng Đặc nhiệm Hoa Kỳ tại Pakistan.
Nhiều người dân trong nước cảm thấy nhẹ nhõm và dành sự kính trọng sâu sắc cho những người đã thực hiện thành công nhiệm vụ này sau gần một thập niên với những nỗ lực đầy gian nan và thường xuyên gặp bế tắc.
Tuy nhiên, phải đến tháng 8 năm 2021, khoảng một tuần trước ngày kỷ niệm 20 năm sự kiện 11 tháng 9, Hoa Kỳ mới rút quân khỏi Afghanistan. Cuộc rút quân đầy hỗn loạn này đã biến cuộc chiến dài nhất của nước Mỹ thành cuộc rút lui bi thảm nhất.
Những binh sĩ Hoa Kỳ cuối cùng còn đóng tại Iraq, vốn đang giữ các vai trò cố vấn, dự kiến sẽ rời đi trong tháng 9 này.
Tái thiết
Trong những tháng sau vụ tấn công khủng bố, nhiều người dân New York lo ngại rằng khu vực tài chính ở trung tâm thành phố sẽ trở thành một thành phố chết. Tuy nhiên, thực tế lại diễn ra theo chiều hướng ngược lại.
Dân số tại khu vực này đã tăng vọt nhờ các chính sách ưu đãi thuế đặc biệt đã khuyến khích các nhà phát triển và xây dựng biến những tòa nhà văn phòng cũ kỹ thành những khu chung cư. Ngay cả khi các công ty tài chính Phố Wall chuyển văn phòng đến khu Midtown Manhattan hoặc qua tiểu bang New Jersey kế cận, thì các công ty kỹ thuật và nhiều doanh nghiệp khác lại di chuyển đến để trám vào chỗ trống.
Các công ty chịu thiệt hại nặng nề trong vụ tấn công ngày 11 tháng 9, trong đó có Cantor Fitzgerald, đã bị mất 658 nhân viên trong ngày hôm đó, cũng đã vực dậy mạnh mẽ từ đống đổ nát.
Nhiều gia đình nạn nhân và các nhóm vận động, trong đó có những người từng thề sẽ nằm chặn trước đầu xe ủi, đã phản đối việc tái thiết tại khu vực này vì họ coi đây là một nghĩa trang và là vùng đất thiêng liêng.
Tòa nhà One World Trade Center, tòa tháp văn phòng cao 1,776 feet (khoảng 541 mét) được xây dựng thay thế cho Tòa Tháp Đôi, có chi phí xây dựng lên tới $3.8 tỷ, trở thành tòa nhà chọc trời đắt đỏ nhất từng được xây dựng tại Hoa Kỳ tính đến thời điểm đó.
Hiếm có dự án đô thị nào có thể sánh được với Trung tâm Thương mại Thế giới (World Trade Center) mới về quy mô hay tầm nhìn đầy tham vọng. Hơn $20 tỷ từ cả nguồn vốn công và tư nhân đã được đầu tư để kiến tạo nên một khu trung tâm thương mại mới có văn phòng, có cửa hàng bán lẻ và các dịch vụ vận chuyển, và bao gồm cả một đài tưởng niệm và viện bảo tàng liên quan đến sự kiện 11 tháng 9.
Khi công ty American Express bắt đầu khởi công xây dựng trụ sở mới cao 55 tầng vào tháng 7 vừa qua, dự án này đã lấp đầy khu đất phát triển lớn cuối cùng tại Trung tâm Thương mại Thế giới mới, đánh dấu một cột mốc quan trọng sau 25 năm tranh cãi và trì hoãn trong quá trình tái thiết.
Thế hệ tiếp nối
Hơn 95 triệu người Mỹ được sinh ra sau vụ tấn công khủng bố. Thậm chí còn có nhiều người khác khi ấy còn quá nhỏ để có thể ghi nhớ sự kiện này.
Những thế hệ mới đang trưởng thành mà không có bất kỳ ký ức trực tiếp nào về ngày 11 tháng 9 hay một thế giới tồn tại trước thời điểm đó. Trong khi vụ tấn công khủng bố đang dần chuyển từ trải nghiệm thực tế thành một phần của lịch sử nước Mỹ, câu hỏi đặt ra là thế hệ tiếp nối này sẽ hiểu như thế nào về những sự kiện xảy ra trong ngày hôm ấy, và họ nhìn ngày lịch sử này dưới lăng kính nào trong tương lai.
VH
