Tin trên mạng cho biết: Buổi Ra Mắt Các Tuyển Tập Thơ, Truyện, Nhạc, Phê Bình Văn Học của Ngu Yên sẽ được tổ chức tại Little Sài Gòn vào chiều Chủ Nhật, 23 tháng 8, lúc 3:30 giờ chiều tại Coffee Factory.
Về chương trình Ra Mắt Sách, Vũ Tiến mở đầu giới thiệu tập truyện Làng Sơn Dầu.
VŨ TIẾN viết:
Làng Sơn Dầu là tuyển tập gồm mười một truyện ngắn của nhà văn Ngu Yên. Đầu tiên điều khiến người đọc phải dừng lại là cách các câu chuyện đều khởi đi từ một chi tiết rất đời thường, một bữa cơm, một tiếng đàn, một con cóc trong mưa, một cánh cửa khép hờ, để rồi từ tốn hé mở đằng sau lớp vỏ hiện thực ấy một cõi khác, nơi ranh giới giữa người sống và người đã khuất trở nên mong manh, nơi ký ức không chịu nằm yên mà cứ chực trồi lên đòi được đối diện.
Nhân vật trong “Làng Sơn Dầu” phần lớn là những người Việt xa xứ mang trong mình một khối quá khứ chưa từng được giải quyết trọn vẹn. Có người phụ nữ mất trí nhớ sống lặng lẽ trong căn nhà kéo kín rèm, trò chuyện cùng một chậu dạ quỳnh, mang trong lòng một ý muốn “giết” mơ hồ chưa thành hình. Có người đàn ông trở về quê cũ sau ba mươi lăm năm biền biệt, gặp lại người bạn thuở thiếu thời ngay giữa nghĩa địa, bên một dòng sông đã cạn nước từ lâu, chỉ còn lũ chuột chảy qua thay cho dòng chảy. Có người đàn ông bước qua khung một bức tranh sơn dầu để trở về đúng ngôi làng tuổi thơ của mình, nơi thời gian dường như đã đợi sẵn để nối lại đoạn đứt gãy bốn mươi năm trước.
Điều làm nên bản sắc riêng của Ngu Yên trong tập truyện này là giọng văn trầm tĩnh, đôi khi gần như lạnh, nhưng lại thấm đẫm một nỗi thương xót âm thầm dành cho những phận người mang theo cả đời một bàn tay đã tuột khỏi tay mình, một lời chưa kịp nói ra, một cái chết chưa kịp khóc trọn vẹn. Tác giả không vội vã đẩy câu chuyện vào cao trào, mà để cho yếu tố kỳ ảo len lỏi vào hiện thực một cách chậm rãi, gần như không báo trước, khiến người đọc, cũng như chính nhân vật, nhiều khi không còn phân biệt được đâu là ranh giới giữa điều có thật và điều được tưởng tượng ra.
Câu chuyện mở ra tại một buổi triển lãm tranh của các họa sĩ Việt tổ chức ngay tại trung tâm văn hóa ở Houston. Nhân vật chính, Trương, một người đàn ông làm nghề kế toán đã ngoài bốn mươi, rời Việt Nam từ năm mười sáu tuổi vào đúng thời điểm định mệnh của đất nước, đi xem triển lãm chỉ vì chiều lòng vợ, một người làm nghề môi giới nghệ thuật vẫn thường phàn nàn rằng chồng mình sống quá khô khan với những con số. Đây là một khởi đầu rất đỗi bình thường, gần như tẻ nhạt, đúng với phong cách Ngu Yên vẫn ưa dùng: để cho điều phi thường len lỏi vào từ một khung cảnh chẳng có gì đặc biệt.
Nhưng rồi, ở căn phòng cuối cùng của khu triển lãm, Trương dừng chân trước một bức tranh vẽ một ngôi làng miền Trung, không đề tên tác giả, chỉ có một chữ ký nguệch ngoạc ở góc tranh. Điều khiến anh không thể rời mắt không phải là kỹ thuật hội họa, mà là một cảm giác rất lạ lùng níu kéo: bức tranh ấy, nhìn càng lâu, càng như đang chuyển động. Những sợi rơm trên mái nhà, những vân gỗ trên cánh cổng, khi nhìn thẳng vào thì sắc nét lạ thường, nhưng chỉ cần liếc đi rồi quay lại, mọi thứ dường như đã dịch chuyển, như một lớp sương mỏng vừa lướt qua ký ức.
Đây chính là chỗ tài năng dựng cảnh của Ngu Yên bộc lộ rõ nhất. Tác giả không vội vàng tuyên bố ngay rằng có điều kỳ lạ đang xảy ra, mà để người đọc, cùng với Trương, dần dần nghi ngờ chính giác quan của mình trước, sau đó mới xác nhận: đúng, bức tranh này khác thường thật. Cái bóng người mờ nhạt đứng nơi góc xa của bức tranh, mỗi lần Trương ngoảnh lại nhìn, dường như đã xê dịch gần hơn một chút.
Rồi cơn giông kéo đến, cả tòa nhà mất điện, và giữa bóng tối mịt mùng, Trương tìm lối thoát qua một cánh cửa gỗ cũ kỹ, loại cửa không ai để ý đến cho đến khi cần dùng. Cánh cửa ấy không mở ra hành lang hay bãi đậu xe của trung tâm văn hóa, mà mở thẳng ra một buổi chiều nắng gió của chính ngôi làng anh đã rời xa suốt bốn mươi năm.
Đây là khoảnh khắc chuyển cảnh đẹp nhất truyện: không có nghi thức phép thuật rườm rà, không lời giải thích khoa học hay siêu nhiên nào được đưa ra. Mọi thứ xảy đến tự nhiên, gần như thản nhiên, đúng như chính cách tác giả mô tả cả cuộc đời của Trương vẫn luôn “mở theo chiều ngang”, ổn định, ít khi đào sâu, cho đến khi bức tranh này bắt anh phải đào xuống và đào rộng ra chiều kích khác của chính mình.
Vì Sao Truyện Này Đáng Đọc Trước Tiên
Điều khiến “Làng Sơn Dầu” trở thành một lựa chọn đầy thuyết phục để giới thiệu trước công chúng nằm ở ba điểm.
– Thứ nhất, đây là một biến thể rất tinh tế của mô-típ “bức tranh sống” vốn quen thuộc trong văn chương kỳ ảo thế giới, nhưng Ngu Yên đã Việt hóa nó bằng những chi tiết cực kỳ đặc trưng: màu đất hung pha cát trắng chỉ riêng vùng duyên hải miền Trung mới có, hàng cây thầu đâu đổ bóng mỏng manh, giếng đá ong rêu phong, con chó vàng nằm phơi bụng vô tư dưới nắng. Đây không phải một khung cảnh kỳ ảo chung chung, mà là một mảnh ký ức được khắc họa với độ chính xác gần như một dấu vân tay địa lý, khiến bất kỳ độc giả Việt nào, dù chưa từng đặt chân đến Bình Định, cũng cảm nhận được sức nặng của sự thân thuộc ấy.
– Thứ hai, truyện xử lý rất khéo chủ đề người tha hương và mối quan hệ với quê nhà đã mất, một chủ đề vốn dễ rơi vào sự sến súa, than vãn nếu thiếu bàn tay điều tiết khéo léo. Ở đây, Ngu Yên chọn một nhân vật hoàn toàn không lãng mạn, một kế toán viên sống bằng con số và lý luận, người từng thú nhận với chính mình rằng suốt bốn mươi năm qua đã tập cách không nhìn vào những bức tranh vẽ về Việt Nam, không phải vì đau đớn, mà vì không biết mình sẽ thấy gì và liệu có đủ sức giữ lại điều mình thấy hay không. Chính sự dè dặt, khô khan ấy của nhân vật lại làm nổi bật hơn cường độ cảm xúc bị dồn nén phía sau, khiến khoảnh khắc anh bước qua cánh cửa vào lại ngôi làng xưa trở nên có sức nặng gấp bội.
– Thứ ba, và có lẽ là điều nhạy nhất, truyện gợi mở một nghịch lý về bản chất của ký ức và sự trở về: khi Trương thực sự đứng giữa con đường làng, mọi cảnh vật đều đúng như anh nhớ, đúng như trong tranh, nhưng âm thanh lại hoàn toàn sai lệch. Một ngôi làng Việt Nam đúng nghĩa phải luôn ồn ào theo cách rất riêng của nó, tiếng chó sủa, tiếng gà gáy, tiếng gọi nhau qua hàng rào chè tàu. Nhưng ở đây, tất cả đều im lặng một cách bất thường. Chi tiết này, tưởng như nhỏ, lại chính là hạt nhân triết lý của cả truyện: liệu điều Trương đang bước vào có thực sự là ngôi làng cũ, hay chỉ là một phiên bản ký ức được phục dựng lại, đầy đủ hình hài nhưng thiếu vắng chính linh hồn sống động của nó? Đây là câu hỏi mà Ngu Yên khéo léo không trả lời ngay, để dành cho phần còn lại của câu chuyện, và để độc giả tự mình bước tiếp cùng Trương vào sự im lặng đầy bất trắc ấy.
Lời Kết
Chọn “Làng Sơn Dầu” để giới thiệu trong buổi ra mắt sách không chỉ vì đây là truyện mang tên cả tập, mà vì nó tóm gọn trọn vẹn nghệ thuật kể chuyện đặc trưng của Ngu Yên: bắt đầu từ một chi tiết đời thường đến mức tầm thường, để rồi từng bước, không hề vội vã, mở ra một cánh cửa bước sang cõi khác, nơi quá khứ, ký ức, và nỗi hoài nhớ của người xa xứ được vẽ nên bằng một thứ hiện thực kỳ ảo vừa quen vừa lạ. Đây chính là chất liệu mà một buổi ra mắt sách tại California, giữa cộng đồng người Việt hải ngoại, hẳn sẽ tìm thấy sự đồng cảm sâu sắc. VŨ TIẾN
Chúng ta tạm dừng ở đây. Để chờ Ngày Ra Mắt 5 tác phẩm của Ngu Yên ở Coffee Factory –vào Chủ Nhật 23 tháng 8 lúc 3:30. Chắc chắn sẽ hào ứng sôi động và đầy cảm xúc.
N&BH
