Đã 32 năm trôi qua kể từ vụ thảm sát Thiên An Môn. Bao nhiêu linh hồn còn kêu than trong bóng chiều tà, bao nhiêu dòng lệ, bao nhiêu bài thơ được viết ra.

Nhớ ngày nào Nguyễn đã viết và có thơ:

Thiên An Môn, từ sau năm 1989, đã trở thành vùng đất thiêng gợi nhớ. Ðây là nơi lảng vảng những hồn ma của quá khứ. Ðây là nơi khách từ năm châu đứng lặng nhìn hoàng hôn mà còn nghe vang vọng tiếng kêu gào đau đớn và phẫn nộ của hàng ngàn sinh viên bị đàn áp trong sự biến xảy ra vào tháng 6 năm 1989. Mường tượng thấy những ánh lửa trong đêm, những mái đầu gục vào nhau trong giấc ngủ mơ, những mối tình nở vội dưới ánh trăng trên quảng trường. Rồi bỗng sấm sét cuồng phong dấy lên, người chết phơi thây trên gạch đá.

Bây giờ là tháng 6. Tháng 6, trời nhiều mây trắng. Mây năm xưa đã phiêu du trở về… Và nhớ lại Chiều qua Thiên An Môn đã viết ngày nào. Vậy xin chép tặng người những câu thơ lưu lãng:

Chiều qua Thiên An Môn

nghe tiếng dội từ gỗ đá

từ một mặt trời lặn tắt

 

chiều qua Thiên An Môn

chợt nghĩ tới em

trên đại lộ Trường An ngày ấy

chúng ta nắm tay nhau

đứng lặng. nép vào góc phố

rầm rập những chiến xa

giẫm nát thân người

và súng nổ

vầng trăng. run rẩy. trên cao

 

Chiều qua Thiên An Môn

gọi tên những người yêu nhau

thất lạc

giờ đây. anh đứng một mình

giữa phố Tàu. ở San Francisco

chợt nghe một tiếng kèn ma

và anh biết

không còn. không còn gì nữa

Chiều qua Thiên An Môn…

Đắp tượng Nữ Thần Tự Do ở Thiên An Môn. Ảnh: Stuart Franklin

Tháng Sáu. Có những bài thơ viết và nhắc đến biến cố lịch sử Thiên An Môn, một vết đen còn in hằn trong lương tâm nhân loại. Một thi sĩ, đã tham dự trong biến cố ấy, nhắc lại tháng Sáu với những âm vọng xót xa, những cảm giác gờn gợn nỗi đau trong xương trong tủy. Một thi sĩ bây giờ đang sống cuộc đời lưu vong ở Hoa Kỳ nhưng luôn luôn hướng vọng về quê nhà và luôn tưởng nhớ đến những bạn đồng chí đã cùng tham gia đêm tranh đấu cho nhân quyền và đã bị gục ngã, bị bắn chết, bị thủ tiêu sau đêm kinh hoàng đau thương ấy.

Xem thêm:   Tựu trường đó lòng tôi vừa bắt gặp*

Chúng ta muốn nhắc đến Bei Dao và Bài thơ “Tháng Sáu” của thi sĩ.

“Gió trong tai nhắc tháng Sáu

tháng của sổ đen tôi đã trượt qua

thời khắc ấy

ghi chú cung cách để nói giã từ

thở dài trong từng con chữ

ghi chú những giải thích:

những nụ hoa nhựa trường cửu

ở nỗi chết bên trái bờ

xi măng quảng trường trải dài

từ hàng chữ viết đến…”

Trong bài thơ “Requiem” (Chiêu Hồn) ông đã vinh danh những người đã gục ngã cho tự do ở Thiên An Môn.

“Không phải sự sống mà là nỗi chết.

Dưới bầu trời tím ngắt của ngày tận thế.

Ði thành toán.

Thống khổ dẫn đường về đằng trước thống khổ

Tận cùng của căm hờn là nỗi hờn căm

Mùa Xuân khô hạn trôi qua

Ðại họa căng ra không đứt

Con đường trở về có khi là phải biệt xứ

Không phải thượng đế mà là trẻ thơ

Giữa âm thanh đe dọa của nón sắt

Nói lời nguyện cầu

Những hiền mẫu nuôi dưỡng ánh sáng

Bóng tối lại làm họ đứt hơi

Ðá tảng lộn nhào, kim đồng hồ quay ngược

Mặt trời hình méo bầu dục hoàn toàn ngự trị.

Không phải thân xác các bạn mà linh hồn các bạn

Thế nào cũng chung nhau ngày sinh nhật mỗi năm…

Bài thơ có tiếng nói trầm thống của những đớn đau cố gắng dồn chặt vào ký ức. Nói về cái chết, với những người đồng hành, để tưởng niệm những hy sinh cho tự do dân chủ.

Như vậy đó. Từ biến cố ThiênAn Môn đến nay là 32 năm, năm nào cũng có những người làm thơ, viết văn để tưởng niệm tới  hàng ngàn người biểu tình đã bị tàn sát trong đêm 4 tháng 6 năm 1989. Vâng. Không phải chỉ có một mình Bei Dao mà còn nhiều thi sĩ khác. Tháng Sáu năm 2004, mười lăm năm sau biến cố Thiên An Môn thi sĩ Shi Tao, trở thành một tù nhân với cái tội là đăng lên Internet bài thơ kỷ niệm Thiên An Môn. Bài thơ June -Tháng Sáu- được Nguyễn Mạnh Trinh dịch đăng trên Viet Herald.  Nguyễn tìm thấy bản tiếng Anh trên trang web penpoemrelay.org.

Xem thêm:   Từ mây trên trời… đến người mặt đất

My whole life

Will never get past “June”

June, when my heart died

When my poetry died

When my lover

Died in romance’s pool of blood

 

June, the scorching sun burns open my skin

Revealing the true nature of my wound

June, the fish swims out of the bloođred sea

Toward another place to hibernate

June, the earth shifts, the rivers fall silent

Piled up letters unable to be delivered to the dead

Dựa một phần vào bản dịch của Nguyễn Mạnh Trinh, Nguyễn viết lại bài thơ này như sau:

Cả đời tôi

sẽ không bao giờ vượt qua được. cái bóng của tháng sáu

tháng sáu. ôi tháng sáu.  khi trái tim tôi ngừng đập

khi thơ tôi tắt thở

khi người yêu tôi

chết trong vũng máu của cơn mơ

tháng sáu. mặt trời thiêu đốt. mở toang làn da tôi

phô bày sự thật của vết thương tôi

tháng sáu. con cá bơi ra khỏi mặt biển màu đỏ. của máu

trôi về phía giấc đông miên

tháng sáu, mặt đất này cũng trôi dạt, và những dòng sông lặng tiếng

giờ đây . hàng ngàn. hàng ngàn lá thư xếp đống

không thể nào chuyển tới tay những người đã chết.

Xin nhắc lại: Shi Tao bị bắt giam vì đã làm thơ kỷ niệm 15 năm Hồng Quân Trung Hoa đàn áp và tàn sát những người biểu tình ở quảng trường Thiên An Môn. Chính quyền kết án ông 10 năm tù. Việc bắt giữ này cho thấy chế độ Cộng Sản Trung Hoa muốn “bẻ cánh những con chim trời”, kiểm soát hệ thống Internet. Ðã có tới 42 ký giả bị bắt trong năm 2004, mà hơn phân nửa là những người sử dụng Internet để chống chế độ. Chính quyền ra lệnh cho tất cả các ký giả trong nước tuyệt đối không được đề cập hoặc nhắc nhở đến ngày “4 tháng 6 năm 1989.”

Xem thêm:   Tiếng dế và ánh trăng

Sự thật thì nhà cầm quyền Cộng Sản ở Trung Quốc sợ chữ của nhà thơ Shi Tao. Cũng như nhà cầm quyền CSVN đã sợ chữ của nhà thơ Trần Dần trước đây. Mà chữ bài thơ Tháng Sáu của Shi Tao quả đã làm xúc động trái tim và khích động tư duy con người. Những từ như ‘trái tim ngưng đập, thơ tắt thở, chết trong vũng máu của cơn mơ, mở toang làn da, sự thật của vết thương, những lá thư không tới tay người chết’ khiến trái tim ta thắt lại, trí óc bàng hoàng… Ta nghĩ tới cái chết của hàng trăm hàng ngàn những người trẻ tuổi đầy lý tưởng, mơ mộng, tình yêu. Và như nhà thơ Trung Quốc Yang Lian hiện sống lưu vong ở Luân Ðôn đã chỉ ra: từ cái tôi ở khổ thơ đầu, ý nghĩa của bài thơ đã mở rộng tới những người yêu nhau đã chết trên vũng máu đào đầy lãng mạn (chữ romance). Từ hiện thực, những câu thơ đi vào siêu thực với hình ảnh cuối cùng như từ đôi mắt của một hồn ma: những lá thư chất đống không thể giao tới tay những người chết. Xúc động đến lặng người.

Chiều qua Thiên An Môn… Tháng Sáu. Ôi. tháng sáu.  khi trái tim tôi ngừng đập / khi thơ tôi tắt thở / khi người yêu tôi / chết trong vũng máu của cơn mơ… Tháng Sáu. Những khuôn mặt ngày xưa giờ đã chìm khuất trong thời gian. Thế nhưng Thiên An Môn vẫn là đất thiêng. Bởi nơi đây lịch sử đã đi qua và còn âm vang.

Ôi. Thiên An Môn. Tháng Sáu và thơ về Thiên An Môn vẫn sống mãi.

TN – Tổng hợp