Super glue (keo siêu dính), thường được biết đến với tên gọi hóa học là cyanoacrylate, là một trong những phát minh tình cờ nhưng lại có ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống hiện đại.
Ít ai biết rằng loại keo này được phát hiện lần đầu vào những năm 1940, trong Thế chiến II, lúc các nhà khoa học Mỹ đang nghiên cứu vật liệu nhựa trong suốt, chịu nhiệt cao để chế tạo kính ngắm của súng (gun sights). Tuy nhiên, vào thời điểm đó, cyanoacrylate lại bị xem là “phiền toái” vì nó dính vào mọi thứ, từ dụng cụ thí nghiệm đến tay của nhà nghiên cứu, nên nhanh chóng bị loại bỏ.
Phải đến đầu thập niên 1950, nhà khoa học Harry Coover và cộng sự mới nhận ra giá trị thực sự của hợp chất này. Khi thử nghiệm trên bề mặt kính, họ phát hiện cyanoacrylate có thể kết dính cực mạnh mà không cần nhiệt, áp lực hay kẹp giữ. Từ đây, keo siêu dính chính thức bước vào giai đoạn phát triển và thương mại hóa.
Cơ chế hoạt động của keo siêu dính cũng chính là yếu tố tạo nên “sức mạnh” của nó. Cyanoacrylate phản ứng rất nhanh với độ ẩm – vốn tồn tại khắp nơi trong không khí và trên bề mặt vật liệu. Khi tiếp xúc với nước hoặc hơi nước, các phân tử keo trải qua phản ứng polymerization (polymer hóa), liên kết với nhau thành chuỗi dài, tạo nên một lớp kết dính rắn chắc chỉ trong vài giây. Đây là lý do keo không dính trong chai kín nhưng lại bám cực nhanh khi tiếp xúc với môi trường bên ngoài.
Một điểm thú vị là sử dụng keo siêu dính đúng cách lại mang tính “ngược đời”: càng ít keo, độ bám càng tốt. Lớp keo mỏng giúp độ ẩm lan đều, kích hoạt phản ứng nhanh và đồng đều hơn. Ngược lại, nếu bôi quá dày, độ ẩm bị giữ lại bên trong sẽ làm chậm tiến trình đông cứng và khiến mối dán yếu đi. Vì vậy, trong công nghiệp, người ta thường dùng đầu bôi siêu nhỏ để kiểm soát lượng keo chính xác.
Không chỉ dừng lại ở sửa chữa thông thường, keo siêu dính còn có những ứng dụng đáng kinh ngạc trong y học. Trong Chiến tranh Việt Nam, các nhân viên y tế đã dùng cyanoacrylate để nhanh chóng cầm máu cho binh lính trên chiến trường. Từ đó, các loại keo y tế chuyên dụng đã ra đời, có độ an toàn cao, linh hoạt và có thể thay thế chỉ khâu trong nhiều trường hợp.
Trong công nghiệp, loại keo này được sử dụng rộng rãi trong sản xuất linh kiện điện tử, lắp ráp xe hơi, gia công gỗ, ngay cả trong âm nhạc khi nghệ sĩ guitar dùng để bảo vệ đầu ngón tay. Đặc biệt, trong khoa học hình sự, hơi keo siêu dính còn được dùng để làm hiện dấu vân tay nhờ phản ứng với dầu trên da.
Tuy nhiên, keo siêu dính không phải là “vạn năng”. Nó hoạt động tốt nhất trên bề mặt nhẵn như kim loại, kính hoặc nhựa, nhưng kém hiệu quả với vật liệu xốp hoặc linh hoạt như vải và giấy. Ngoài ra, mối dán của nó khá giòn, dễ nứt nếu bị uốn cong liên tục. Một cảnh báo quan trọng là tránh để keo tiếp xúc với sợi tự nhiên như bông hoặc len, vì phản ứng có thể sinh nhiệt mạnh, gây khói hoặc thậm chí cháy.
Ngày nay, keo siêu dính đã được cải tiến với nhiều loại khác nhau: dạng gel chống chảy, loại chịu nhiệt, loại đàn hồi hoặc tăng cường cao su cho môi trường rung động.
Từ một phát hiện bị bỏ quên, cyanoacrylate đã trở thành một công cụ hóa học đa năng, góp phần không nhỏ vào cả đời sống thường nhật lẫn những lãnh vực khoa học, công nghệ tiên tiến.
