Ngày ông nội sang Mỹ, ông mang theo 2 chiếc va-li.

Một chiếc đựng quần áo. Chiếc còn lại đựng sách, mấy cuốn từ điển, một tập thơ cũ và những lá thư đã ngả vàng.

Ông sống ở Mỹ hơn 20 năm, nhưng tiếng Anh không khá lên bao nhiêu. Ông có thể nói những câu cần thiết ở ngân hàng, bệnh viện, bưu điện. Khi người ta nói nhanh, ông thường mỉm cười, gật đầu, tỏ vẻ đã nghe. Với những việc cần giải thích nhiều, ông phải nhờ đến con trai.

Trong nhà, ông chỉ nói tiếng Việt với vợ, với con trai, với cô con dâu người Việt.

Và với đứa cháu nội sinh ra ở Mỹ. Đứa bé tên Daniel. Ông gọi nó là Đan.

Khi Đan còn nhỏ, ông nội thường gọi nó đến phòng khách, chỉ vào từng thứ.

– Đây là cái bàn.

– Bàn.

– Cái ghế.

– Ghế.

– Cái quạt.

– Fan.

Ông lắc đầu.

– Quạt.

Đan cười, chạy đi.

Bảo Huân

Vài năm sau, Đan đã hiểu được những câu tiếng Việt đơn giản. Những buổi tối, ông nội kể cho nó nghe chuyện con cá hóa rồng, chuyện người tiều phu gặp tiên, chuyện cậu bé làng Gióng lớn nhanh như thổi. Ông kể chậm, thỉnh thoảng dừng lại giải thích những từ Đan không hiểu.

Đan thích nghe, dù không hiểu hết.

Có lần, đến đoạn Thánh Gióng cưỡi ngựa sắt bay lên trời, nó ngắt lời:

– Why did he leave?

Ông nội ngừng kể.

– Vì đánh giặc xong rồi.

– But why didn’t he come home?

Ông suy nghĩ một lúc.

– Chắc là… không cần về nhà nữa.

Đan gật đầu.

Cha Đan sinh ra ở Việt Nam, sang Mỹ năm 17 tuổi. Anh nhớ tiếng rao hàng buổi sáng, những cơn mưa tháng 6, căn nhà cũ có cây khế trước sân. Những hình ảnh ấy thỉnh thoảng trở về khi anh lái xe một mình.

Ở nhà, anh nói tiếng Việt với cha mẹ, tiếng Anh với vợ con. Anh từng nghĩ con mình lớn lên sẽ tự nhiên biết tiếng Việt, giống như anh ngày trước, chẳng cần ai dạy.

Nhưng Đan lớn lên trong một thế giới khác.

Nó học bằng tiếng Anh, xem phim bằng tiếng Anh, đọc sách bằng tiếng Anh. Bạn bè, trường học, những trò chơi trên máy tính đều dùng thứ tiếng ấy.

Tiếng Việt chỉ xuất hiện trong những lần nói chuyện với ông bà, những buổi gặp họ hàng, hay ở các quán ăn, khu chợ người Việt.

Đôi khi, cha hỏi:

– Con ăn cơm chưa?

Đan trả lời:

– I’m not hungry.

– Ba hỏi con ăn cơm chưa.

– I said I’m not hungry.

Anh đổi sang tiếng Anh:

– Okay. You can eat later.

Bà nội mất vào một ngày mùa đông.

Những ngày cuối đời, bà thường nằm trên giường, gọi Đan đến ngồi bên cạnh. Bà hỏi chuyện trường lớp, bạn bè. Đan trả lời bằng những câu tiếng Anh ngắn. Bà không hiểu hết, nhưng vẫn gật đầu.

Có những lúc bà kể chuyện ngày xưa. Đan chỉ nghe được vài từ quen thuộc: mẹ, nhà, mưa, chợ. Nó thường nhìn sang ông nội, chờ ông giải thích.

Sau đám tang, căn nhà yên tĩnh hơn. Chiếc ghế của bà để trống bên cạnh ông.

Một hôm, Đan đi học về, thấy ông đang cầm tấm ảnh cũ. Trong ảnh, bà nội còn trẻ, đứng trước căn nhà có giàn hoa giấy.

– Who is that? – Đan hỏi.

– Bà nội con.

– I know. But where was this?

Ông nói tên một con đường ở Huế.

Ông kể về căn nhà, khu vườn và những người hàng xóm. Có người đã mất, có người đi xa. Đan ngồi nghe, thỉnh thoảng hỏi bằng tiếng Anh. Ông trả lời bằng tiếng Việt, chậm rãi, như thể đang tìm cách đưa những chuyện cũ đến gần nó hơn.

Xem thêm:   Vàng Hời

Một lúc sau, ông đặt tấm ảnh xuống.

– Con có muốn về Việt Nam không?

– Maybe.

Ông mỉm cười, gật đầu.

Vài năm sau, ông nội vào ở viện dưỡng lão.

Cha Đan tìm một nơi có nhân viên nói được tiếng Việt, nhưng không phải lúc nào cũng có người trực. Phần lớn thời gian, ông nội vẫn phải dùng tiếng Anh khi cần nhờ vả.

Rồi ông bắt đầu quên những câu tiếng Anh mình đã học.

I need some water.

Can you help me?

I want to go outside.

Ông ghi những câu ấy vào một cuốn sổ, bên cạnh là nghĩa tiếng Việt. Có lúc, ông quên cả những câu mình đã ghi. Ông biết mình muốn nói gì, nhưng những chữ cần dùng nhất định không chịu xuất hiện.

Những lúc ấy, ông thường im lặng.

Đan đến thăm ông vào cuối tuần. Nó đã 16 tuổi, cao hơn cha, giọng nói bắt đầu trầm xuống.

Hai ông cháu ngồi cạnh cửa sổ.

– School okay? – ông hỏi.

– Good.

– Bạn bè?

– They’re fine.

Ông gật đầu. Một lúc sau, ông hỏi:

– Con còn nhớ chuyện ông kể ngày xưa không?

– What story?

– Chuyện cậu bé cưỡi ngựa sắt.

Đan ngẩng lên.

– Thánh Gióng.

Ông nhìn nó, vẻ ngạc nhiên.

– Con còn nhớ à?

– You told me so many times.

Ông cười rồi kể lại câu chuyện. Lần này, Đan không ngắt lời. Nó ngồi nghe, thỉnh thoảng hỏi nghĩa một từ.

Đến đoạn Thánh Gióng bay lên trời, ông dừng lại.

– Con biết tại sao ông ấy không trở về không?

Đan lắc đầu.

Ông nhìn ra ngoài cửa sổ.

– Ông cũng không biết.

Đan định hỏi thêm, nhưng rồi thôi.

Ngoài cửa sổ, một chiếc lá rơi xuống bãi cỏ.

Ông nội mất vào năm Đan 19 tuổi.

Sau đám tang, cha Đan mang về một thùng sách, chiếc đồng hồ cũ và cuốn sổ học tiếng Anh của ông. Một thời gian sau, khi dọn chiếc va-li ngày trước, anh tìm thấy tập thơ cũ.

Bìa sách đã bong. Nhiều trang có những dòng chữ viết bằng bút chì.

Tối hôm ấy, anh mang tập thơ ra phòng khách, đặt lên bàn.

Đan đi ngang qua, dừng lại.

– What’s this?

– Thơ của ông nội.

– Poetry?

– Ừ.

Đan cầm sách, mở ngẫu nhiên một trang. Nó nhìn những câu thơ in bằng kiểu chữ cũ, dừng lại ở vài từ chưa từng thấy.

– Con đọc được không? – cha nó hỏi.

Đan lắc đầu.

– Not really.

Anh chỉ vào một chữ trong câu thơ.

– Chữ này con biết. Nhớ.

– Remember.

– Ừ. Nhưng ở đây, nó còn có nghĩa khác.

Anh ngừng lại, nghĩ một lúc.

– Là khi con không còn gặp được một người, nhưng vẫn nghĩ về người đó. Hoặc khi con nghĩ về một nơi mình đã từng sống.

Đan nhìn chữ ấy.

– Like miss someone?

– Ừ. Gần như vậy.

Nó cúi xuống trang sách, đọc lại từ ấy, chậm rãi:

– Nhớ.

Năm Đan 23 tuổi, cha đưa cả nhà về Việt Nam.

Họ ở Huế vài ngày trước khi đi thăm họ hàng nơi khác. Một buổi sáng, Đan đi bộ một mình, mua cà phê rồi ngồi bên vỉa hè.

Người bán hàng hỏi:

– Uống chi nữa không con?

Đan không hiểu. Người bán hàng chỉ vào ly cà phê, nhắc lại, chậm hơn.

Lần này, nó nhận ra chữ chi.

Nó đã từng nghe chữ ấy trong giọng ông nội, từ rất lâu rồi.

Xem thêm:   Trận "TNT"

Đan lắc đầu.

Chiều hôm ấy, nó theo cha đến thăm căn nhà cũ của gia đình.

Ngôi nhà đã được sửa lại. Giàn hoa giấy không còn. Trước sân có một chiếc xe máy và mấy chậu cây.

Một người phụ nữ lạ ra mở cửa. Cha Đan giải thích mình là con của người chủ cũ. Họ được mời vào nhà uống nước.

Mọi người nói chuyện bằng tiếng Việt. Đan hiểu những câu ngắn, nhưng khi câu chuyện chuyển sang chuyện ngày xưa, nó gần như không theo kịp.

Cha nó cười nhiều hơn bình thường. Anh nhắc tên những người đã mất, những người đi xa. Có lúc, anh nói một câu khiến mọi người cùng cười, rồi quay sang dịch cho con nghe.

Trên đường về, Đan hỏi:

– Ba còn nhớ nhiều chuyện ở đây không?

– Cũng còn.

– Ba có kể cho con nghe không?

Anh quay sang nhìn nó.

– Khi nào con muốn nghe thì ba kể.

Đan gật đầu.

Trở về Mỹ, Đan ghi danh một lớp tiếng Việt ở trường đại học.

Buổi học đầu tiên có 12 người. Giáo viên phát cho mỗi người một tờ giấy, yêu cầu viết vài câu giới thiệu bản thân.

Đan viết tên, tuổi, nơi ở.

Đến dòng cuối cùng, nó dừng lại khá lâu.

Nó muốn viết rằng ông nội từng kể chuyện cho nó nghe. Rằng có những câu chuyện nó vẫn nhớ, nhưng không thể kể lại bằng tiếng Việt.

Cuối cùng, nó viết:

Tôi đang học tiếng Việt vì tôi không muốn quên.

Nó nhìn câu vừa viết. Rồi lấy bút gạch chữ quên, thay bằng chữ hiểu.

Tôi đang học tiếng Việt vì tôi muốn hiểu.

Một năm sau, Đan về thăm cha mẹ vào dịp Tết.

Trong bữa cơm, cha nó hỏi bằng tiếng Việt:

– Con ăn thêm không?

Đan nhìn đĩa thịt kho.

– Dạ, con ăn thêm một chút.

Cha nó ngẩng lên, rồi gắp thêm thức ăn vào bát con.

Câu chuyện trên bàn ăn diễn ra chậm hơn mọi lần. Đan nghe không kịp thì nhờ mẹ nói lại. Có lúc nó phải chen tiếng Anh vào giữa câu.

Sau bữa ăn, nó giúp cha rửa chén.

– Cái này tiếng Việt gọi là gì, ba?

Nó chỉ vào chiếc rây.

Cha nó trả lời.

Rồi đến cái vá, chiếc khăn lau bếp. Có từ Đan đã biết nhưng quên mất. Có từ nghe quen mà không nhớ nghĩa.

Rửa xong, hai cha con đứng bên bồn rửa, nhìn những giọt nước còn đọng trên thành inox.

Đan hỏi:

– Ba, ngày xưa ông nội có biết tiếng Anh không?

– Có biết một chút.

– Nhưng ông không thích nói?

Cha nó suy nghĩ.

– Không phải không thích. Có những điều ông nói bằng tiếng Việt dễ hơn.

– Điều gì vậy ba?

Anh nhìn con một lúc.

– Ba cũng không biết.

Đan im lặng. Rồi nó hỏi:

– Ba kể cho con nghe chuyện ngày xưa đi. Hồi ba còn ở Việt Nam ấy.

– Chuyện gì?

– Chuyện nào cũng được.

Cha nó kéo ghế ngồi xuống.

Anh kể về căn nhà có giàn hoa giấy. Về những buổi sáng đi học qua con đường đất. Về người bạn thân đã mất liên lạc từ ngày anh sang Mỹ. Về một lần trốn học đi xem đá banh, bị cha đánh đòn.

Anh kể bằng tiếng Việt.

Đan nghe, thỉnh thoảng hỏi lại một từ. Có những chỗ nó không hiểu, cha nó tìm cách giải thích. Có chỗ anh ngừng lại, cười, rồi nói:

– Để hôm khác ba kể tiếp.

Đêm đã khuya khi câu chuyện kết thúc.

Trước khi đi ngủ, Đan lấy cuốn sổ học tiếng Việt ra, ghi lại những từ mới:

Xem thêm:   Cô gái ở lầu 5

Giàn hoa giấy.

Trốn học.

Đánh đòn.

Đường đất.

Nó viết thêm một từ cuối cùng.

Ngày xưa.

Nhiều năm sau, cha Đan bắt đầu quên một số từ tiếng Việt.

Anh vẫn nói chuyện, vẫn gọi điện cho họ hàng. Nhưng đôi khi, giữa một câu, anh dừng lại. Anh biết mình muốn nói gì, chỉ có từ cần tìm là không xuất hiện.

Đan đã trưởng thành. Nó nói tiếng Việt khá hơn trước, dù vẫn có những chỗ phát âm chưa đúng. Mỗi lần về thăm cha, nó đều dành thời gian ngồi nghe những câu chuyện cũ.

Một buổi tối, hai cha con ngồi ngoài hiên.

Cha nó đang kể về ông nội. Đến giữa câu chuyện, anh bỗng ngừng lại.

– Hồi đó, ông thường nói với ba một câu…

Anh nhíu mày, cố nhớ.

Đan chờ.

Một lúc lâu, cha nó lắc đầu.

– Ba quên mất rồi.

– Câu tiếng Việt hả ba?

– Ừ.

Gió thổi qua hàng cây. Từ trong nhà vọng ra tiếng tivi.

Cha nó nhìn xuống hai bàn tay.

– Lạ thật. Ba nhớ rõ ông nói câu ấy. Nhớ cả giọng của ông. Nhưng không nhớ được câu nói.

Đan không biết an ủi cha thế nào. Nó chỉ ngồi yên.

Một lúc sau, nó hỏi:

– Ba kể cho con nghe những chuyện khác được không?

Cha nó ngẩng lên.

– Chuyện gì?

– Những chuyện ba còn nhớ.

Anh nhìn con, rồi bắt đầu kể.

Có những đoạn Đan đã nghe nhiều lần. Có những cái tên nó chưa từng nghe. Thỉnh thoảng, cha nó quên một chi tiết, dừng lại suy nghĩ rồi kể tiếp.

Ngoài sân, một chiếc lá rơi xuống nền gạch.

Vào ngày giỗ ông nội, Đan tự tay nấu một nồi chè đậu xanh.

Nó gọi điện hỏi mẹ cách nấu, ghi công thức vào điện thoại rồi làm theo từng bước. Chè hơi ngọt. Đậu hơi nhừ. Nhưng cha nó ăn 2 chén.

Sau bữa cơm, Đan thắp nhang, đứng trước bàn thờ một lúc.

Nó không biết phải khấn những gì bằng tiếng Việt.

Cuối cùng, nó nói:

– Ông ơi, con vẫn nhớ chuyện Thánh Gióng.

Nó ngừng lại, rồi nói tiếp:

– Con đang học tiếng Việt. Con sẽ học tiếp.

Khói nhang bay lên, mỏng dần trong không khí.

Đan ra phòng khách. Trên bàn có cuốn từ điển tiếng Việt ông nội để lại.

Nó kéo ghế ngồi xuống, mở sách ở trang đầu tiên.

Có những từ nó biết. Có những từ nó chưa từng nghe. Có những từ nó hiểu nghĩa nhưng chưa biết dùng trong câu nào.

Nó lấy bút đánh dấu một từ.

Rồi một từ nữa.

Năm tháng tiếp tục trôi.

Đan lập gia đình. Những đứa con của anh sinh ra ở Mỹ.

Anh nói tiếng Việt với chúng, dù phần lớn thời gian chúng trả lời bằng tiếng Anh. Khi còn nhỏ, chúng thường ngồi nghe anh kể chuyện Thánh Gióng, chuyện con cá hóa rồng, chuyện người tiều phu gặp tiên.

Một hôm, đứa con gái hỏi:

– Why did he leave?

Đan ngừng lại.

Anh nhớ đến ông nội, căn phòng có chiếc ghế trống.

Anh bắt đầu kể bằng tiếng Anh, thỉnh thoảng chen vào vài từ tiếng Việt. Có chỗ anh phải dừng lại tìm từ. Có chỗ anh không biết giải thích thế nào, đành hẹn hôm khác kể tiếp.

Con bé ngồi nghe, thỉnh thoảng hỏi lại.

Trên bàn, cuốn sách tiếng Việt nằm cạnh quyển truyện tiếng Anh của con bé.

Khi câu chuyện kết thúc, nó kéo tay áo cha.

– Dad, can you finish the story tomorrow?

Đan nhìn con.

– Ừ.

Anh tắt đèn phòng khách.

NV