Bằng cấp, chứng chỉ là những văn bản ghi nhận trình độ mỗi người. Với những ai nắm giữ các cương vị lãnh đạo hoặc các vị trí công tác đòi hỏi chuyên môn thì bằng cấp, chứng chỉ phù hợp là quan trọng. Song việc một số người sử dụng bằng cấp giả nổi lên trong thời gian gần đây lại là vấn đề đáng lo ngại.
Ai xài bằng cấp giả?
Trả lời câu hỏi này: Nơi đâu không biết, nhưng ở Việt Nam phải nói là không khó để biết. Có những người sử dụng bằng giả, chứng chỉ giả đơn giản nhằm hành nghề kiếm việc làm nuôi thân, nhưng cũng có nhiều người dùng nó để nhanh chóng thăng quan tiến chức. Ngoài ra, nạn sính bằng cấp cũng xuất phát từ thói sĩ diện hão của nhiều người Việt. Không ít người luôn nghĩ đủ cách, chi đủ tiền để có được tấm bằng đại học hoặc trên đại học nhằm khoe mẽ, ra oai tri thức cùng thiên hạ cũng như thỏa mãn thói háo danh. Dưới đây là một số trường hợp:
Tháng 9-2021, qua kiểm tra, ngành chức năng phát hiện 20 giáo viên đang dạy học tại các trường ở huyện Cư Kuin (Đắk Lắk) sử dụng bằng tốt nghiệp cấp 3 giả đồng thời sử dụng bằng tốt nghiệp cao đẳng, đại học không hợp lệ. Theo đó, để có công việc với thu nhập ổn định, những người này đã nhờ người làm bằng tốt nghiệp cấp 3 giả. Sau đó dùng nó nộp hồ sơ xin lên cấp học cao hơn rồi lấy bằng cấp này xin việc làm. Gần đây hơn, vào tháng 1/2026, từ một bài đăng trên diễn đàn liêm chính khoa học, nhiều người hoài nghi ông Đặng Ngọc Nam (Trưởng bộ môn Khoa Tiếng Anh, Đại học Sư phạm Hà Nội 2) đã sử dụng bằng tiến sĩ giả của trường Đại học Queensland (Australia). Kết quả, khi kiểm tra thông tin trực tiếp từ trường Queensland và tra cứu luận văn tiến sĩ cùng các quyết định cấp bằng, người ta phát hiện không tìm thấy bất cứ thông tin nào về giảng viên trên. Ngoài ra, chữ ký trên bằng tiến sĩ của ông này cũng giả! Trước đó ít lâu, một tổ chức có tên gọi Hiệp hội Chống hàng giả và Bảo vệ thương hiệu Việt Nam (VATAP) đã bổ nhiệm một người có tên Nguyễn Trọng Khanh vào chức vụ Phó Chủ tịch Hội trong khi ông này sử dụng bằng giả tốt nghiệp một trường đại học ngành dược… Rõ ràng, những kẻ sử dụng bằng cấp giả, chứng chỉ giả một khi đã chui sâu, leo cao vào bất cứ cơ quan nào đó cũng là thứ phá hoại chứ chẳng cống hiến được gì. Và đây cũng là lỗ hổng lớn của công tác nhân sự trong bộ máy công quyền Việt Nam
Nhiều dịch vụ làm bằng cấp giả trên mạng
Thật mà giả, giả mà thật!
Chỉ vài thao tác đơn giản với từ khóa “làm giấy tờ giả” trên các công cụ tìm kiếm trên internet, người dùng có thể tiếp cận vô số tài khoản chuyên nhận làm bằng giả, với đủ mức giá tùy theo loại văn bằng và trường đào tạo. Thậm chí có những địa chỉ công khai quảng cáo “nhận làm mọi loại giấy tờ, bằng cấp, chứng chỉ…đúng yêu cầu khách hàng”. Đặc biệt, nhiều tài khoản còn rêu rao nhận làm bằng cấp các trường đại học danh tiếng của nước ngoài (?). Ở góc độ nào đó, bằng cấp giả cũng là một loại hàng hóa, xuất hiện, tồn tại dựa theo cán cân cung – cầu và ngày càng leo thang về phẩm chất ảo. Từ bằng tú tài giả đến bằng cử nhân giả, thạc sĩ giả rồi đến bằng tiến sĩ giả cũng được rao bán không khác gì mớ rau, con cá ngoài chợ.
Bằng cấp giả các loại
Trong số các loại bằng cấp giả, người ta còn chia ra 2 loại riêng biệt gồm “thật mà giả” và “giả mà thật”. Với loại “thật mà giả” nghĩa là bằng cấp nhìn sơ qua tưởng thật nhưng hóa ra… đồ giả. Ngược lại, với loại “giả mà thật” tức người xin cấp bằng chỉ học “giả” nhưng được nhà trường “thật” cấp bằng như trường hợp Trường Đại học Đông Đô (Hà Nội). Theo đó, do nhận thấy nhiều người có nhu cầu cần văn bằng 2 chính quy tiếng Anh, thời gian từ tháng 4-2018 đến 3-2019, Trường này đã duyệt cấp 429 văn bằng 2 và một số chứng nhận giả. Trong đó, có 193 người được cấp bằng không qua tuyển sinh, đào tạo hoặc không đủ điều kiện để cấp bằng; 23 người có tham dự lớp học vài ngày nhưng do trường này thực chất vẫn chưa được cấp phép đào tạo văn bằng 2 nên bằng đã cấp xem như vô giá trị. Với 193 người được cấp bằng giả không qua tuyển sinh, có 67 người đã dùng chúng vào những mục đích khác nhau như làm nghiên cứu sinh, đi học thạc sĩ, kê khai hồ sơ, thi công chức hoặc thi thăng hạng bậc lương. Người ký tên, đóng dấu bên dưới những tấm văn bằng “giả mà thật” không ai khác chính là ông Hiệu trưởng Trường Đại học Đông Đô!
Từ bằng cử nhân tới bằng tiến sĩ (giả)
…. Xoay quanh câu chuyện bằng cấp giả, có thể nói về tâm lý chung của số đông người Việt ngàn đời qua thường mang nặng suy nghĩ chỉ có học hành, bằng cấp cao mới dễ dàng tiến thân. Cho đến thời nay, dù nhiều người vẫn hay nói “phải chọn người tài” và không nên quá lệ thuộc vào bằng cấp, song với những quy định về sử dụng, đề bạt những người giữ chức vụ cao ở VN thì yếu tố bằng cấp xem ra vẫn đứng hàng đầu. Vì vậy cũng không lạ gì khi nhiều người sống chết phải kiếm cho được tấm bằng “có giá trị” bởi theo họ chỉ như thế thì mới có điều kiện tồn tại và phát triển, nhất là ở các cơ quan nhà nước kể cả một số hãng xưởng, doanh nghiệp tư nhân.
Tóm lại, cái gì “giả” cũng đáng sợ, riêng bằng cấp giả còn đáng sợ hơn gấp nhiều lần. Bởi lẽ, một con người dám dùng bằng cấp giả để mưu cầu lợi ích thật của họ, thì họ đã xem thường tất cả mọi chuẩn mực đạo đức và chắc chắn cũng sẵn sàng bán rẻ mọi giá trị khác. Hãy nhớ rằng, thực phẩm giả chỉ gây họa trong một khu vực nhất định và tại một thời điểm nào đó, còn bằng cấp giả sẽ gây họa sâu rộng và rất lâu dài…
Thi tuyển công chức ở VN đều đặt nặng chuyện bằng cấp
Bài và hình NS
