Theo thống kê, Việt Nam là một trong những nước đứng đầu thế giới về tỷ lệ người dùng internet và mạng xã hội (MXH). Khảo sát của UNICEF năm 2022 cho thấy, 82% trẻ em Việt Nam từ 12-13 tuổi sử dụng internet hàng ngày, con số này ở tuổi 14-15 là 93%. Còn theo Bộ Lao động Thương binh & Xã hội VN, hiện có hơn 72.7 triệu người sử dụng MXH, chiếm 73.3% dân số, trong đó 7.1% độ tuổi từ 13 – 17 và 9.7% độ tuổi từ 18 – 24, thời gian trẻ em VN sử dụng MXH bình quân 5-7 giờ/ngày.
Xu hướng sử dụng mạng xã hội lên ngôi?
Giữa thời đại 4.0, việc sử dụng MXH đã trở nên phổ biến nhất là với trẻ em. Với những tính năng đa dạng, kết nối cao, độ phủ sóng rộng, các trang MXH như facebook, zalo, tiktok, youtube, instagram, threads, X… đã giúp trẻ em được tiếp cận, khai thác nhiều kiến thức hữu ích phục vụ cho học tập, giải trí cũng như các thông tin một cách nhanh chóng nhất.
Nói về việc sử dụng MXH, em Thành (14 tuổi, học sinh Trường THCS Lê Quý Đôn, Thủ Đức), cho biết: “Trong quá trình học tập, MXH hỗ trợ em rất nhiều trong việc tìm kiếm thông tin, tiếp cận các tài liệu nhanh chóng, trao đổi bài tập với bạn bè cũng thuận tiện. Ngoài ra, sau giờ học căng thẳng em thường lên MXH nghe nhạc, xem video giải trí. Qua đó, giúp em trở lại với việc học tập tốt, hiệu quả hơn”
Em Quang (13 tuổi, học sinh Trường THCS Đống Đa, Bình Thạnh), nói: “Mỗi khi cần tra cứu thông tin, tìm kiếm tài liệu học tập em hay mượn smartphone của mẹ để dùng. Em thấy lợi ích mà điện thoại mang lại cho chúng em rất nhiều, nhất là trong học tập, kết nối với thầy cô…”. Tuy nhiên cả hai em Thành và Quang, dường như không em nào nói về việc vẫn hay dùng smartphone để chơi… game!
Phụ huynh nên hướng dẫn trẻ sử dụng MXH phù hợp
Nên cấm hay không cấm?
Từ đầu tháng 12/2025, báo chí thông tin về việc Chính phủ Úc và Đan Mạch chính thức cấm trẻ dưới 16 tuổi dùng MXH. Một số nước EU như Pháp, Tây Ban Nha, Hy Lạp, Na Uy cũng đang kêu gọi tăng độ tuổi tối thiểu hoặc yêu cầu sự giám sát nghiêm ngặt của phụ huynh. Tại sao những nước này lại đưa ra quyết định có phần “khắt khe” như vậy? Phải chăng họ đã nhìn thấy một cơn sóng ngầm đang âm thầm bào mòn thế hệ tương lai mà nhiều bậc phụ huynh bận rộn vô tình bỏ qua?
Theo một số chuyên gia, có ít nhất 3 mối nguy hại từ MXH tác động ngầm đến tâm trí con trẻ (kể cả người lớn), gồm: Thứ nhất: MXH vốn được thiết kế để tạo ra những liều Dopamine (hormone sung sướng tức thời). Nhưng cái gì nhanh đến thì cũng nhanh đi. Niềm vui từ thế giới ảo ngắn ngủi, khiến trẻ liên tục phải tìm kiếm kích thích mới. Dần dà, trẻ mất đi khả năng kiên nhẫn, mất sự tập trung cần thiết để tư duy hay thực hiện bất cứ việc gì, thiếu nội lực vượt khó trước những áp lực thực tế của cuộc sống.
Thứ hai, MXH nuôi dưỡng “cái tôi ảo”: Đây là nơi “cái tôi ảo” được nuôi dưỡng mạnh mẽ nhất. Trẻ em bắt đầu định giá bản thân qua số lượng like và view. Chúng bắt đầu nuôi dưỡng lòng ham muốn và sự ghen tị, tự ti khi thấy bạn bè trang lứa khoe ảnh đẹp, đồ đạc giá trị, đi chơi nơi sang chảnh… từ đó bắt đầu xây dựng và dễ tin vào thế giới ảo hoặc những thứ hào nhoáng.
Sau cùng: MXH gây ra tình trạng mất cân bằng thân tâm: Trẻ em cần vận động để cơ thể khỏe mạnh và cần sự kết nối trực tiếp (hành động, giọng nói, ánh mắt) nhằm nuôi dưỡng cảm xúc. Việc ngồi hàng giờ trước màn hình khiến năng lượng ứ trệ, thân thể lười biếng, thụ động. Đứa trẻ kiểu này không khác nào một cái cây bị nhốt trong phòng kín, thiếu nắng gió đất trời, dễ mắc phải đủ thứ bệnh tật và trở nên yếu đuối, lệ thuộc.
Trẻ em VN vào MXH trung bình 5-7 giờ/ngày
Người lớn, phụ huynh cần làm gì?
Với ý kiến đề xuất “cấm tuyệt đối”: Việc nghiêm cấm tuyệt đối mang đến nhiều lợi ích như: Giảm thiểu rủi ro tức thì, ngăn chặn con em tiếp xúc với nội dung độc hại, bạo lực, 18+…; Giúp bảo vệ sức khỏe thể chất, tinh thần và tâm lý con em tốt hơn; Giúp chúng tránh bị khai thác bởi các thuật toán gây nghiện, nhất là những nội dung độc hại…
Hành vi cấm tuyệt đối thoạt nhìn có vẻ là giải pháp nhanh và tiện lợi nhất. Nhưng có một sự thật là cái gì bạn càng cấm, trẻ càng tò mò, muốn khám phá. Đây cũng là quy luật tâm lý tự nhiên mà người lớn cũng không dễ thoát khỏi. Vậy nên, việc “cấm” mà không giúp trẻ hiểu biết và ý thức, càng dễ bị phản tác dụng.
Với những ý kiến “không cấm”: Điều này lại càng không nên. Hãy hiểu rằng về bản chất, các công ty công nghệ và MXH vận hành dựa trên “lòng tham”. Họ thiết kế các thuật toán để gây nghiện, kích thích dopamine với mục đích giữ chân người dùng càng lâu càng tốt. Vậy nên, MXH sẽ liên tục thúc đẩy để tạo ra càng nhiều nội dung kích thích, gây chú ý, những drama tạo cảm xúc mạnh, kể cả cảm xúc tiêu cực….
Do vậy thay vì “cấm tuyệt đối” hoặc “không cấm”, một số chuyên gia đề nghị mọi người thử áp dụng phương cách dung hòa hơn bằng cách giới hạn theo độ tuổi và mục đích.
– Trẻ dưới 12 tuổi: Không cho phép dùng mạng xã hội, chỉ dùng ứng dụng học tập và giải trí giới hạn phù hợp.
– Từ 12–15 tuổi: Được dùng, nhưng phụ huynh cần đồng hành, kiểm soát về thời gian, nội dung.
– Trên 16 tuổi: Trẻ bắt đầu có thể tự chịu trách nhiệm, tuy nhiên phụ huynh vẫn cần quan sát và nhắc nhở khi cần thiết.
Một điều quan trọng nữa là trong việc này phụ huynh cần phải làm gương. Cha mẹ không thể vừa cấm đoán con, vừa suốt ngày ngồi dán mắt vào smartphone.
Tóm lại, MXH chỉ là một công cụ, giống như con dao. Con dao dùng nấu ăn hay dùng để gây thương tích đều do người cầm dao quyết định. Vấn đề không nằm nơi con dao mà ở việc chúng ta đã dạy con em cách cầm dao đúng đắn hay chưa?
Cấm tuyệt đối trẻ dùng MXH chỉ khiến chúng thêm tò mò
Bài và hình NS
