Năm nay là tròn 50 năm kể từ các trận giao tranh và tái chiếm cổ thành Quảng Trị vào Mùa Hè Đỏ Lửa 1972. Các số liệu được các tài liệu của Mỹ (history.com) dẫn lại cho biết đã có 977 chiến sĩ quân lực VNCH anh dũng hy sinh, so với 8,135 binh lính bị thiệt mạng về phía cộng sản trong một trận chiến khốc liệt và dài nhất trong chiến tranh Việt Nam. Kỳ hai này, mời các bạn đọc lại các diễn biến về những cuộc đụng độ đẫm máu, giành nhau trên từng góc nhà giữa quân lực VNCH và quân Bắc Việt từ Thiếu Tướng hồi hưu John Howard, cựu Thiếu Tá cố vấn thuộc Sư Đoàn Dù VNCH, đăng tải trên trang khảo cứu lịch sử trong tháng Tư 2022 này.

John Howard

Đinh Yên Thảo chuyển dịch

Kỳ 2

Những cuộc giao tranh đẫm máu

Trung tướng Ngô Quang Trưởng cùng các sĩ quan tùy tùng thân tín bay ra Quân đoàn I trong vòng chưa đầy 24 giờ sau lệnh bổ nhiệm từ Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu. Vị tân tư lịnh thể hiện một phong cách riêng khi chuyển Bộ chỉ huy chính của Quân đoàn I từ Ðà Nẵng ra Huế, nơi chỉ là một Sở chỉ huy tiền phương nhỏ do một số sĩ quan và cố vấn Hoa Kỳ chỉ huy nhưng ông vẫn bay về Ðà Nẵng đánh tennis và ăn tối ở nhà.

Tuyến quân tại sông Mỹ Chánh cần được tăng viện. Tướng Trưởng đề nghị Tổng Thống Thiệu cho bổ sung quân số. Ngày 8 tháng 5, Lữ đoàn 2 Nhảy Dù đến tăng viện và củng cố lại tuyến đường duyên hải. Hai tuần sau, Lữ đoàn 3 Nhảy Dù và Bộ chỉ huy Sư đoàn Dù bay đến Huế. Các đơn vị thiện chiến nhất bao gồm Sư đoàn Thủy Quân Lục Chiến, Sư đoàn Dù và Sư đoàn 1 QLVNCH lúc này xem như đã nằm dưới quyền chỉ huy của tướng Trưởng.

Bày binh bố trận tốt cho phép vị tướng trở nên quyết đoán táo bạo hơn. Lữ đoàn 369 của Thủy Quân Lục Chiến VNCH mở màn cuộc tấn công vào hậu cứ Cộng quân ngay phía Nam thị xã Quảng Trị với 2 Tiểu đoàn đổ bộ từ trực thăng. Hai ngày sau, vào ngày 15 tháng 5, Sư đoàn 1 QLVNCH tái chiếm được căn cứ hỏa lực cũ của Mỹ là Bastogne, củng cố phía mạn Tây dẫn vào Huế. Trong khi quân đội VNCH tiếp tục chiến đấu với địch quân thì các cố vấn Mỹ đã điều các cuộc không kích dữ dội đầy hữu hiệu.

Cuộc phản công của Quân đoàn I mang mật danh là Chiến Dịch Lam Sơn 72 nhằm đẩy lùi địch quân qua khỏi khu vực phi quân sự DMZ. Tuy nhiên Tổng Thống Thiệu ra lệnh cho tướng Trưởng tái chiếm cổ thành Quảng Trị, là thành phố tỉnh lỵ duy nhất nằm trong tay địch, trước khi tiến quân xa hơn ra phía Bắc. Thị xã này không có giá trị chiến lược và tướng Trưởng muốn bỏ qua nó vì ông muốn tiêu diệt các đơn vị Cộng quân và chiếm lại các vùng đã mất trước, nhưng lệnh của Tổng thống Thiệu đã buộc các Sư đoàn Dù và Thủy Quân Lục Chiến bước vào một cuộc đụng độ đẫm máu trong nội đô với quân địch.

Xem thêm:   Tái chiếm Quảng Trị trận chiến dài nhất (kỳ cuối)

Một kế hoạch tinh vi nhằm đánh lừa địch quân về thời gian và địa điểm của cuộc tấn công được vạch ra. Ðó là cho “lộ bí mật” về một cuộc nhảy dù và cuộc đổ bộ vào hậu cứ của địch quân. Tuy nhiên, cú lừa này không tạo ra hiệu quả đặc biệt gì vì bộ chỉ huy quân cộng sản trong khu vực đã nhận được thông tin chi tiết về cuộc tấn công thật sự từ một điệp viên của họ cài vào trong Ban Tham Mưu Quân đoàn I.

Ngày 15 tháng 7, Trung tướng Ngô Quang Trưởng, thăm Bộ chỉ huy Hải quân phía bắc Huế, nơi trưng bày vũ khí tịch thu được của cộng quân. (AP / Jacques Tonnaire)

Chiến dịch Lam Sơn 72 bắt đầu vào ngày 28 tháng 6 khi Thuỷ Quân Lục Chiến và lính Dù mở cuộc tấn công trong đêm qua sông Mỹ Chánh. Mặc dù kế hoạch đã bị lộ, họ cũng gặp sự kháng cự giới hạn từ địch quân. Các sĩ quan cao cấp đầy tự tin của QLVNCH hy vọng sẽ tái chiếm được cổ thành Quảng Trị trong 9 ngày nhưng thực tế đã đi rất xa hơn dự tính này.

Cuộc tấn công do 2 Tiểu đoàn lính Dù và 2 Tiểu đoàn Thủy Quân Lục Chiến VNCH được hỗ trợ bởi các cuộc oanh kích của B-52, có sự yểm trợ mạnh trên không cùng hỏa lực của Hải Quân Hoa Kỳ đổ bộ vào phía sau tuyến kháng cự chính của địch quân. Dù vậy, sư đoàn Dù cũng phải mất một tuần mới áp sát được vòng ngoài của thị xã. Tốc độ tiến quân chậm đã giúp phía địch quân có được thời gian để củng cố lực lượng trong cổ thành. Ðược xây dựng vào năm 1824, bốn mặt vuông của cổ thành có chiều dài 1,640 feet (khoảng 500 mét) và tất cả đều được bảo vệ bởi một con hào rộng. Những bức tường gạch dày cao gần 30 feet (hơn 9 mét) với một tháp pháo đài ở mỗi góc thành.

Tư lệnh Sư đoàn Dù là Trung tướng Dư Quốc Ðống ra lệnh cho Lữ đoàn 2 Dù, gồm 3 Tiểu đoàn với hơn 2,000 lính Dù, đánh chiếm thị xã. Ðại tá Trần Quốc Lịch cam đoan với tướng Ðống rằng Lữ đoàn của ông sẽ chiếm lại nhanh chóng và đã chuẩn bị rượu champagne để ăn mừng chiến thắng. Dù vậy, Ðại Tá Lịch vẫn cho tấn công khá thận trọng.

Xem thêm:   Bác Sĩ Nguyễn Ý Đức vị lương y cầm bút

Thiếu tá Lê Văn Mễ, một sĩ quan tài ba xuất chúng chỉ huy đơn vị chủ lực của Lữ đoàn là Tiểu đoàn 11 Dù, biết sự thận trọng của Ðại Tá Lịch đã khiến Tiểu đoàn của ông mất phần chủ động. Cố vấn Hoa Kỳ của Thiếu tá Mễ là Ðại úy Gail “Woody” Furrow, nói với một cố vấn khác rằng: “Chúng ta đã có họ đang trên đường bỏ chạy. Chúng ta nên bỏ qua thị xã Quảng Trị đó và tiến thẳng đến DMZ”.

Tư lệnh quân Bắc Việt tại chiến trường này là Trung tướng Trần Văn Quang, biết Tổng Thống Thiệu sẽ cho thực hiện bất cứ điều gì cần thiết để tái chiếm thị xã. Biết là một trận chiến đẫm máu sẽ diễn ra, ông ta đã chuyển một số trung đoàn bộ binh vào trong thành cổ và sử dụng một trung đoàn khác để xây dựng các công sự bên trong thị xã. Súng cối và ống pháo, đặc biệt là pháo hạng nặng 130 ly do Liên Xô chế tạo đã được tái bố trí để hỗ trợ tối đa hỏa lực. Các khẩu pháo 130 ly đã phóng những quả đạn nặng 70 pound đi xa khoảng 17 dặm, vượt xa tầm bắn của các loại pháo 105 và 155 ly của phía VNCH. Pháo binh và súng cối của cộng quân đã gây ra phần lớn thương vong cho lính VNCH.

Chiến sĩ Sư đoàn Dù bắn vào các boong-ke của Cộng quân trong cuộc giao tranh gần trung tâm Quảng Trị vào ngày 16 tháng 7 năm 1972. (AP)

Cuộc tấn công của Lữ đoàn 2 Nhảy Dù bắt đầu vào ngày 10 tháng 7. Hai Tiểu đoàn 6 và 11 tấn công từ phía Nam, trong khi Tiểu đoàn 5 Nhảy Dù thực hiện cuộc tấn công chính từ phía Ðông Bắc. Các Tiểu đoàn 5 và 6 Nhảy Dù, tăng viện vào ngày 25 tháng 6, không đủ túc số chiến đấu do tổn thất từ chiến trường An Lộc kéo dài từ tháng Tư đến giữa tháng Sáu. Ðại úy Earl Isabell, cố vấn của Tiểu đoàn 5, sau đó cho biết: “Chúng tôi được chỉ định là mũi tấn công chính nhưng không được bổ sung thêm quân số. Chúng tôi cần thêm vài đại đội. Các tân binh thì hầu như chưa được huấn luyện còn các chỉ huy dày dặn kinh nghiệm tử nạn tại An Lộc vẫn chưa được thay thế”.

Các Tiểu đoàn 6 và 11 Nhảy Dù đã giành được ưu thế ở vành ngoài thị xã, nhưng quân Bắc Việt đã cầm cự tại mỗi góc nhà. Cuộc giao tranh giành đất được tính từng mét và mỗi tòa nhà chiếm được. Tiểu đoàn 1 của Sư đoàn Thủy Quân Lục Chiến đã mở một cuộc tấn công ở cách thị xã Quảng Trị khoảng một dặm về phía Ðông Bắc vào sáng ngày 11 tháng 7 để ngăn chặn giao thông trên đường 560, song song với sông Thạch Hãn, là tuyến tiếp tế chính của quân cộng sản phòng thủ. Tiểu đoàn được chở trên 34 chiếc trực thăng của Thủy Quân Lục Chiến Mỹ và có 6 chiếc trực thăng tấn công Cobra của Quân đội Hoa Kỳ hộ tống.

Xem thêm:   Rượu thủ công

Cuộc đổ quân được yểm trợ bởi hỏa lực Hải Quân và các cuộc oanh tạc trước của B-52 nhưng vẫn vấp phải sự kháng cự mạnh mẽ. Súng tự động và hỏa tiễn đất đối không SA-7 bắn lên như mưa. Một chiếc CH-53 Sea Stallion và hai chiếc trực thăng CH-46 Sea Knight chở Thủy Quân Lục Chiến bị bắn hạ. Một chiếc trực thăng vô tình hạ cánh gần một chiếc xe tăng T-54 của cộng quân được ngụy trang khá kỹ nhưng chiếc Cobra hộ tống có trang bị phi đạn chống tăng nên đã tiêu diệt được chiếc xe tăng này.

Thiếu tá Nguyễn Ðăng Hòa, Tiểu Ðoàn Trưởng Tiểu đoàn 1 và cố vấn của ông là Ðại úy Thủy Quân Lục Chiến Mỹ Lawrence Livingston đã dẫn đầu các cuộc xung phong vào ngày 11 tháng 7 nhằm phá hủy các công sự của cộng quân đang chặn đường tiến quân lính VNCH. Livingston đã được tặng thưởng Bội Tinh vì sự anh dũng của mình. Trận đánh tiếp diễn trong 3 ngày. Ðến ngày 14 tháng 7, đường 560 đã bị cắt đứt. Quân Bắc Việt phải tìm đường khác thay thế để tiếp tế cho quân phòng thủ của họ tại Quảng Trị.

Tiểu đoàn 5 Nhảy Dù đã thực hiện cuộc tấn công chủ lực vào đêm ngày 11 tháng 7. Hỏa lực pháo binh được bắn trước và 18 cuộc xuất kích của Không quân Hoa Kỳ đã làm yếu hẳn các công sự phòng thủ của tòa thành. Tuy nhiên, quân phòng ngự của địch quân đã chặn được Tiểu đoàn 5 ngay sát chân tường thành. 25 lính bị tử nạn và hơn 100 lính bị thương.

Lệnh cấm Không Quân Mỹ không kích vào bên trong thị xã được ban hành vào ngày 15 tháng 7 vì Tổng Thống Thiệu muốn tái chiếm Quảng Trị mà không cần sự trợ giúp từ Hoa Kỳ. Trước sự phản đối của tướng Trưởng, một vòng tròn tưởng tượng đã được vẽ xung quanh thị xã. Các cuộc không kích của Hoa Kỳ đã bị cấm trong khu vực đó.

Các chiến sĩ VNCH chuẩn bị cho trận đánh quyết định cuối cùng.

(còn tiếp)

Nguồn: historynet.com