Hữu Loan người đi bộ ngược chiều

Hữu Loan và thời đại của mình

Hữu Loan nổi tiếng với những bài thơ Tình Thủ Đô, Màu Tím Hoa Sim, Đèo Cả… Ông sinh năm 1916 và mất năm 2010. Quê  làng Vân Hoàn, xã Nga Lĩnh, huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Kháng chiến chống Pháp, Hữu Loan tham gia quân đội Nhân dân Việt Nam, phục vụ trong Đại đoàn 304. Sau năm 1954, ông làm việc tại Báo Văn nghệ trong một thời gian. Trong thời gian1956-1957, ông tham gia Phong trào Nhân Văn-Giai Phẩm do nhà văn Phan Khôi chủ trương. Ông sáng tác những tác phẩm lên án thẳng thắn và quyết liệt đến những tiêu cực của các cán bộ cộng sản nịnh hót, đố kỵ, ám hại nhau… như tác phẩm Cũng những thằng nịnh hót và truyện ngắn Lộn sòng . Trong tác phẩm của mình, ông coi mình là nạn nhân của xã hội cộng sản và phê phán xã hội này một cách kịch liệt.

Sau khi phong trào Nhân Văn Giai Phẩm bị dập tắt vào năm 1958, nhà thơ Hữu Loan phải vào trại cải tạo, tiếp đó bị giam lỏng tại địa phương suốt nhiều chục năm không được góp tiếng nói hay tác phẩm với đời. Ông kiên cường chịu đựng nghèo khó mà không hề cúi đầu trước thế lực của những người trước đây là đồng chí nhưng nhìn ông với đôi mắt thù hằn lẫn ngờ vực. Ông sống bằng nghề làm ruộng, đánh cá, thồ đá… Cuối đời Hữu Loan về sống tại quê nhà và qua đời ở đây năm 2010, hưởng thọ 95 tuổi.

Nguyễn Thụy Kha
Nguyễn Thụy Kha

Sau đây, chúng tôi xin giới thiệu bài viết của Nguyễn Thụy Kha về nhà thơ Hữu Loan. Là nhà thơ nhưng Hữu Loan đứng bật dậy không khoan nhượng với chế độ. Nói theo cách nói của Nguyễn Thụy Kha thì Hữu Loan là người đi bộ ngược chiều. Chiều của dòng chảy thuần tính xã hội chủ nghĩa, chiều của a dua hay im lặng. Chiều của muôn vàn cái ác cái xấu nay đã trở thành bình thường và được nhiều người dửng dưng chấp nhận.

Nguyễn và bạn hữu

 

Hữu Loan người đi bộ ngược chiều

Thống nhất đất nước, tôi trở về Hà Nội. Qua tiếp xúc với Ðặng Ðình Hưng, Phùng Quán, Hoàng Cầm, Lê Ðạt, Trần Dần… và nhất là Văn Cao, tôi mới biết được khí phách của “người đi bộ ngược chiều” này. Văn Cao kể rằng sau vụ “Nhân văn Giai phẩm”, Hữu Loan có quyết định giống như Nguyên Hồng là về quê. Nguyên Hồng về ấp Cầu Ðen là để viết tiếp những dự định tiểu thuyết của mình. Còn Hữu Loan thì đoạn tuyệt hẳn với nghề viết. Ông sắm xe đạp đi thồ đá ở Nga Sơn (Thanh Hoá quê ông).

Nhà thơ Hữu Loan
Nhà thơ Hữu Loan

Ðêm trước khi về quê, Hữu Loan và Văn Cao đã đi bên nhau trắng đêm quanh hồ Thuyền Quang. Bao nhiêu nỗi niềm, bao nhiêu tâm sự, họ đã trút sang nhau cạn kiệt đến thanh thản. Ðêm ấy đã gợi cho Văn Cao viết bài thơ “Cạn”: “Những tiếng gà lên/ Rụng hết, những ngôi sao cuối/ Tiếng kêu ở trong tôi/ Có xót xa có cả vui mừng/ Tiếng kêu của một khúc thép đỏ/ Trong chậu nước…”

Mùa thu 1987 là mùa thu Hữu Loan ra Hà Nội. Chính mùa thu ấy, tôi mới thực kiến diện “người đi bộ ngược chiều”. Hữu Loan vui mừng với thời đổi mới bằng việc mang ra một tập thơ mang tên “Màu tím hoa sim” với những bài thơ lừng danh một thời như “Ðèo cả”, “Hoa lúa”, “Những làng ta đi qua”, “Nguyễn Sơn”, “Quách Xuân Kỳ”… Những cuộc rượu đầm đìa nước mắt của cố nhân gặp cố nhân. Những ngày ấy, khi ông ở nhà tôi, khi ông ở nhà anh Chu Thành (tức Tú Sót). Anh em hàn huyên bao chuyện không dứt. Hữu Loan cũng là một “tiên tửu”. Càng say, ông càng vuốt những sợi râu cước oai phong và đọc vang Ðường thi. Ông có lối dịch thơ Ðường cũng khác người. Ông ngông đến mức không biết giữa ông với tiên sinh Tản Ðà, ai hơn ai kém. Chất chứa trong lòng bao nhiêu ẩn ức, vậy mà tiếng cười Hữu Loan vẫn trong vang, sảng khoái. Tiếng cười của người thồ đá.

Nhà thơ Hữu Loan và vợ
Nhà thơ Hữu Loan và vợ

Có một đêm uống rượu khá say ở nhà ông Chu Thành, tôi dìu ông ra vỉa hè đường Bà Triệu và sau đó đi bộ về Hàng Bông. Vừa đi tôi vừa ngẫu hứng từng câu thơ trong cuộc “đi bộ ngược chiều” đó: Khoác vai nhau đi/ngược đường Bà Triệu/Người ba mươi năm trước/người hôm nay/Không khoảng cách/Anh thầm thì sợ lạc/như từng lạc/Khiến tôi đang say/chợt tỉnh/rồi lại say/Nếu là ôtô/Là môtô/Là xe đạp/sẽ bị tuýt còi ngay/Nhưng ngược chiều là hai người đi bộ/Những bước chân chẳng nói được gì về tốc độ/Trong đầu họ những tứ thơ vụt bay/Hai người/hai thế hệ/cách nhau ba mươi năm/vẫn đang cùng sóng đôi/Ði ngược chiều đường Bà Triệu/Trong đêm ai dõi nhìn có hiểu/Họ sẽ cùng đi tới sáng bằng lối này/Ngỡ ông say không nghe, vậy mà hết bài thơ, ông nắm chặt tay tôi. Không nói/ Lại bước tiếp.

Cứ thế, ông đã là “người đi bộ ngược chiều” cho đến hôm nay khi bước vào tuổi 95. Giống như mẹ tôi khi mất, ông đã sống thọ theo cách nói của hôm nay là “đá bù giờ sau phút”, đã ngừng hành trình của “người đi bộ ngược chiều”, tạc lại đời một khí phách Hữu Loan.

NTK

Người viết được gặp và ngồi uống rượu với Hữu Loan một lần sau năm 1982 tại nhà Hà Thượng Nhân gần khu Nhà Thờ Ba Chuông. Cuộc họp mặt có Thanh Tâm Tuyền, Tô Thùy Yên, Nguyễn Trung Dũng. Sau đây là một bài thơ viết cho Hữu Loan.

 

Kẻ sĩ nga sơn

sáng. quẩy níp lên nương

canh gà. treo. điếm cỏ

chuôi cày. bóng. mặt trăng

đất vun. sóng sông mã

 

kẻ sĩ. miền nga sơn

một túp lều. xiêu xó

chờ cơn giông. đọc thơ

điếu cày. reo. tiếng đục

lửa bếp tàn. sương khuya

 

thơ bay. đồi hoa gạo

ối đỏ. đầy quán không

xứ xứ. hồn u khốc

ngày kêu. ngoài bãi sông

 

cát bồi. mây núi sụt

nước cuốn phăng mấy làng

trời một vùng châu thổ

đêm. nghe tiếng hổ. gầm

 

gió mùa. về châu thổ

nhà trống tuếch. trống toang

dậy bóng đoàn thu sản

che khuất một vầng trăng

 

sông mã. trôi. sông mã

nguồn cao. sóng réo gầm

 

người túa ra sân ga

người lang thang. phố chợ

thân gầy. áo rách tươm

khất đồng tiền của quỷ

mẹ bán con làng bên

mai này con hết khổ

chó nhà ai đi hoang

nửa đêm về cào cửa

đời siết mấy dây oan

 

tóc râu. như lão tử

trùm lên bóng trâu xanh

mài bút. viết bi ký

rau dưa. khổ. thánh hiền

 

sông mã. trôi. sông mã

xa rồi. trời phương nam

trông vầng trăng châu thổ

còn nghe. sóng biếc. gầm

NXT – 1988 

------------------------------------------

Những bài trên báo Trẻ phát hành Thứ Năm ngày 17 tháng 08 năm 2017

(xin lấy báo tại các thân chủ đăng trên báo Trẻ)

  • - Thi xe lội sình (Thể Thao) - Trần Trí Dũng
  • - Hồn cây xương lá (Truyện Ngắn) - Lưu Na
  • - Đập thủy điện Grand Coulee Dam (Kiến Thức Trẻ) - Đinh Yên Thảo
  • - Nói chuyện "cắt... Đầu"! (Duyên Sài Gòn) - Du Uyên
  • - Khẩu chiến (Ghi Nhận Trong Tuần) - Vũ Hiến
  • - Ứng xử với bạn bè (Giao Tiếp) - Minh Hải
  • - Một thời hippie (Bên Tách Cà Phê) - Tim Nguyễn
  • - Kết quả thử máu (Chuyện Trò Thấy Thuốc) - Nguyễn Ý Đức
  • - Tổng thống Mỹ nghỉ phép (Bên Lề Chính Trường) - Sĩ Nguyên
  • - Giải lướt sóng (Tạp Ghi) - Thanh Thư
  • - Thơ thành tôn (Thơ) - Sao Khuê
  • - Thuỡ đi mây về gió (Theo Dòng Thời Gian) - Sean Bảo
  • - Canh tôm chua cay (Hương Vị Quê Nhà) - Tạ Phong Tần
  • - Những hồ sơ ngược đãi người hôn phối (Di Trú) - Lê Minh Hải
  • - Chợ ở gò vấp (Việt Nam Ngày Cũ) - Trang Nguyên
  • - Bảo trì xe hơi (Tạp Ghi) - Hoàng Hương
  • - Feijoada à Brasileira (Món Lạ) - Nấm Mèo
  • - Xin giải thích về các kỹ thuật VR, AR, MR (Ứng Dụng Thường Ngày) - P324530
  • - Con gái mang thai có được đi theo hồ sơ bảo lãnh F-3 của ba mẹ không? (Hỏi Đáp Visa) - Huy Tôn
  • - Cộng Sản chỉ tốt khi đã chết!!. (Facebook Có Gì Ngộ) - Du Face
  • - Diện đồ cho Black tie event (Trang Phụ Nữ) - Sông Hương
  • - Người đàn ông với cái hũ đựng tro cốt của vợ (Những Bông Hoa Cuộc Sống) - Như Sao
  • - Chuyện bên lề Ngày Thánh Mẫu lần thứ 40 năm 2017 (Phỏng Vấn) - Đặng Hiếu Sinh
  • - Nhật thực (Kiến Thức Phổ Thông) - Phượng Nghi
  • - Mốt của năm (Thời Trang) - Điệu Cô Nương
  • - Đinh Tiến Đạo họa sĩ tranh tường (Tạp Ghi) - Phóng Viên Trẻ
  • - Chuyện lạc xoong (Cõi Riêng) - Đặng Mỹ Hạnh
  • - Sự bùng nổ hột xoàn phòng lab (Tạp Ghi) - Mạnh Kim
  • - Bão thép (Trong Hầm Rượu) - Trần Vũ
  • - Bạo hành gia đình, nạn nhân & bị cáo (Góc Hoàng Hoa) - Ls. Anh Thư
  • - Thận trọng trong việc hưởng phúc lợi an sinh xã hội (Bạn Có Biết) - Quỳnh Như
  • - Phông ngoài trời (Cái Nhà Của Ta) - Thiên Hương
  • - Baby driver (Thế Giới Điện Ảnh) - Song Chi
  • - Buổi họp mặt (Phiếm) - Đoàn Xuân Thu
  • - Vĩnh biệt nhà văn Dương Nghiễm Mậu (Tài Liệu Văn Học) - Nguyễn & Bạn Hữu
  • - 6 bí quyết chụp ảnh thức ăn (Góc Nhiếp Ảnh) - Andy Nguyễn
  • - Glen cambell (Something And Anything) - Ian Bui
  • - Đại Nhạc Hội Cám Ơn Anh Người Thương Binh VNCH kỳ 11 tại San Jose (Tạp Ghi) - Huy Phương
  • - Chuyện tướng Lịch đi Tây & đám Quân Phiệt Việt (Sổ Tay Thường Dân) - Tưởng Năng Tiến
  • - Bé trai 5 tuổi cứu sống mẹ (Thế Giới Quanh Ta) - Dương Hùng
  • - Lanh (Câu Lạc Bộ Tiếu Lâm) -
  • - Trong, đục ao nhà (Chuyện Đời Thường) - Huy Phương
  • - Chăm sóc sức khỏe cho trẻ em trước ngày tựu trường (Bạn Có Biết) - Mai Hoàng
  • - Tin thể thao (Thể Thao)
  • - Phong thủy thời hiện đại (Phong Thủy)
  • - Lướt sóng (Vui Lạ Khắp Nơi)
  • - Cách mạng dù (Chuyện Khó Tin Nhưng Có Thật)

NO COMMENTS