Tình yêu trong văn học Đông-Tây

Có thể khẳng định mà không sợ sai lầm khi nói rằng, tình yêu là chủ đề quan trọng hàng đầu trong văn học thế giới qua mọi thời đại. Toàn bộ bản trường thi “Paradise Lost – Thiên Ðường Ðã Mất” của John Milton sẽ chán như cơm nếp nhão, nếu người đọc không chú ý đến mối quan hệ giữa Adam và Eva. Cũng như tiểu thuyết “Hồng Lâu Mộng,” nếu không có hai nhân vật Lâm Ðại Ngọc và Giả Bảo Ngọc làm trung tâm thu hút sự chú ý của độc giả, chắc chẳng ai đủ kiên nhẫn đọc hết trọn bộ tác phẩm kinh điển này. Cũng không hề có ai nhớ Petrarca, thi sĩ hàng đầu của Ý Ðại Lợi, từng làm thơ biện minh cho tôn giáo, trong khi cả thế giới đều thuộc lòng những bài Sonnet trữ tình của ông. Huyền thoại về Quốc Vương Arthur trong Văn Học Anh Quốc sở dĩ bền bỉ, bởi vì không ai quên được mối tình bi thảm của ông và Hoàng Hậu Guinevere, từ khi có sự xuất hiện của Hiệp Sĩ Lancelot. Ông Sophocles, nhà biên kịch vĩ đại nhất trong Văn Học Hy Lạp cổ đại, đã nói về ái tình trong bi kịch “Antigone.” Tình yêu ngang hàng với những quy luật lớn ngự trị trên thế giới. Nữ thần Ái Tình không cần chiến đấu cũng bắt người ta phải quy phục và làm theo ý của nàng.

Ca ngợi tình yêu cuồng nhiệt nhất, ngoài Văn Học Tây Ban Nha, phải kể đến các nhà thơ thời Phục Hưng – Renaissance ở Ý Ðại Lợi.

Triết gia Schopenhauer xem tình yêu là biểu hiện cho ý chí sống mù quáng nhất, mãnh liệt nhất trong cõi người ta. Nhưng thật khổ cho cả thi sĩ lẫn triết gia thuở xưa, nếu như họ được sống vào cuối thế kỷ 20 và đầu thế kỷ 21 này, để chứng kiến sự sụp đổ thảm hại của các ý tưởng xinh đẹp, làm nền tảng cho thi ca và triết lý từ bao nhiêu đời. Cùng với những giá trị truyền thống khác, tình yêu – hiểu theo nghĩa lãng mạn cổ điển – bắt nguồn từ Văn Học Trung Cổ, cũng phải đội nón ra đi, hoặc sống vất va vất vưởng như kẻ hành khất cuồng si, trong tâm hồn của những người lãng mạn cuối cùng trên hành tinh Trái Ðất.

Herbert Marcuse trong “Eros And Civilization – Tính Dục Và Văn Minh” chứng minh rằng: Tình yêu, trong văn minh Phương Tây, được thực hiện như năng lực tính dục bị ức chế mục đích trước những điều cấm kỵ trong xã hội, và tình yêu bị phụ thuộc vào quyền hôn nhân duy nhất. Hãy theo dõi dấu vết của tình yêu trong sự phát triển của tiểu thuyết tại Hoa Kỳ. Mãi đến thời của Francis Scott Key Fitzgerald, tình yêu vẫn là một loại tình cảm được tôn trọng và chăm sóc. Tình yêu, đối với Fitzgerald, luôn xoay quanh niềm ao ước và sự tuyệt vọng. Nhưng đến khi Ernest Miller Hemingway xuất hiện, tình yêu theo kiểu Fitzgerald thật sự vĩnh biệt thế giới Văn Chương Mỹ.

tinh-yeu-trong-van-hoc-dong-tay1

Trong Văn Chương Pháp cũng vậy. Gustave Flaubert với “Madame Bovary,” và Stendal với “Le Rouge Et Le Noir – Ðỏ Và Ðen” đều không dám coi thường ái tình. Nhưng đến Albert Camus thì chẳng còn gì; tình yêu chỉ là một cảm xúc như bao cảm xúc khác, có điều kích thích hơn một chút, thế thôi.

Văn học Phương Tây đã tán thán về tình yêu như vậy. Còn Văn Học Phương Ðông thì sao?

Những chuyện tình Phương Ðông thông thường dư đầy nước mắt. Ngoài “Hồng Lâu Mộng,” nổi tiếng vì nước mắt của Lâm Ðại Ngọc, độc giả Việt Nam cũng có thể nhận thấy nước mắt, sự sầu muộn trải dài trong“Ðoạn Trường Tân Thanh” của Nguyễn Du. Khi viết “Kim Vân Kiều” Thanh Tâm Tài Nhân tuyên bố: “Trong thiên truyện này, Chữ Tình là một Ðại Kinh – sợi dây lớn xuyên suốt theo chiều dọc; Chữ Khổ là một Ðại Vĩ – sợi dây lớn xuyên suốt theo chiều ngang.” Riêng Nguyễn Du nói thẳng: “Tu là cõi phúc, tình là dây oan.”  Xuân Diệu lại nhận định: “Yêu là chết ở trong lòng một ít.”

Tiểu thuyết tình lãng mạn đầu tiên ở Việt Nam là “Tố Tâm” của Song An Hoàng Ngọc Phách, cũng không thoát khỏi định luật “Yêu thì khổ!” Tình yêu được các nhà văn Việt Nam mô tả bằng nhiều sắc thái đa dạng.“Cung Oán Ngâm Khúc” của Ôn Như Hầu Nguyễn Gia Thiều viết về tình yêu cô độc của người cung nữ, nghiêng bình phấn mốc chờ đợi đấng quân vương không bao giờ đến. “Chinh Phụ Ngâm” của Ðặng Trần Côn và Ðoàn Thị Ðiểm là tình yêu mê sảng. Người chinh phụ bị căng ra giữa hai thái cực: Lo sợ và hy vọng, tình trong giấc mộng muôn vàn cũng không. “Truyện Thúy Kiều” là tình yêu hoài niệm, nhớ nhung, xa cách. Tai họa của Thúy Kiều chính là ký ức của nàng, về mối tình bất diệt đầu đời: “Hồn còn mang nặng lời thề. Nát thân bồ liễu đền nghì trúc mai.”

Người Phương Tây nhận định: Tình yêu là sự đam mê, cuồng nhiệt, mù quáng, được tượng trưng bằng mũi tên của Thần Cupid, con trai Thần Venus. Tình yêu giữa Tristan và Yseult. Tình yêu của Samson đối với Delilah. Tình yêu của Quốc Vương Solomon đối với Hoàng Hậu Sheba. Tình yêu của Romeo và Juliet. Ngay cả nước Anh trầm lặng đầy sương mù, cũng sáng tạo ra được một chuyện tình đầy giông bão: “Wuthering Heights – Ðỉnh Gió Hú.” Thần chết bay lượn trên đầu của đôi tình nhân, ngay từ khi bốn mắt khát vọng nhìn nhau. Nhưng tình yêu mạnh hơn sự chết. Những người yêu nhau sẵn sàng trả giá cho khát vọng của họ. Quasimodo, chàng gù của Victor Hugo, vẫn ôm ghì xác chết của nàng Esmeralda khi đi vào cõi vĩnh hằng.

tinh-yeu-trong-van-hoc-dong-tay
Romeo and Juliet – nguồn PBS

Người Phương Ðông cũng chấp nhận cái chết, vì đó là tột đỉnh của bi kịch tình yêu. Nhưng lòng nhân đạo và tính đa cảm, khiến họ không muốn thần chết là kẻ chiến thắng cuối cùng. Họ muốn rằng cuộc sống hay định mệnh, phải đền bù cho sự cay nghiệt này. Thúy Kiều phải gặp lại Kim Trọng để “tình nhân lại gặp tình nhân, hoa xưa ong cũ mấy phân chung tình.” Hạnh phúc dù chỉ là sự hứa hẹn, cũng sẽ đến sau những ngày tháng phong trần đau khổ. Nguyễn Du khẳng định: “Trời còn để đó hôm nay / Tan sương đầu ngõ vén mây giữa trời.” “Chinh Phụ Ngâm” cũng chấm dứt trong niềm hy vọng: “Câu vui đối với câu sầu / Rượu mời cùng kể trước sau mọi lời.” Ngay cả nàng cung nữ của Ôn Như Hầu cũng gắng gượng: “Phòng khi động đến cửu trùng / Giữ sao cho được má hồng như xưa.” Quang Dũng thì mơ mộng: “Bao giờ ta gặp em lần nữa. Ngày ấy thanh bình chắc nở hoa. Ðã hết sắc mùa chinh chiến cũ. Em có bao giờ em nhớ ta?”

Chính niềm tin tưởng vào một ngày mai được ca hát bên nhau, mà trong những lời thề thốt của các cặp tình nhân Phương Ðông luôn luôn có câu “thệ hải minh sơn,” thậm chí mối tình có thể kéo dài đến kiếp sau. Như Thúy Kiều với Kim Trọng: “Tái sinh chưa dứt hương thề.” Hạnh phúc trong tình yêu, cuối cùng phải là “trên trời nguyện làm chim liền cánh, dưới đất nguyện làm cây liền cành.” Hay cho dẫu vạn dặm xa xăm, vẫn được “cùng nhau nhìn trăng sáng.” Ðó mới là ý nguyện trong tình yêu của người Phương Ðông.

tinh-yeu-trong-van-hoc-dong-tay2
Hồng Lâu Mộng – nguồn sina.com.cn

HV – 2:50am Thứ Hai ngày 14 tháng 11 năm 2016

------------------------------------------

Những bài trên báo Trẻ phát hành Thứ Tư ngày 27 tháng 04 năm 2017

(xin lấy báo tại các thân chủ đăng trên báo Trẻ)

  • Sức mạnh của phái yếu (Thể Thao) - Trần Trí Dũng
  • Bên dòng sông cạn (Truyện Ngắn) - Việt Phương
  • Độc lập - tự do - hạnh phúc (Kiến Thức Trẻ) - Đinh Yên Thảo
  • Có những tình yêu (Duyên Sài Gòn) - Du Uyên
  • Hồi hộp bầu cử Pháp (Ghi Nhận Trong Tuần) - Vũ Hiến
  • Dạy con ứng xử khi bị ức hiếp trong trường học (Giao Tiếp) - Minh Hải
  • Có phải do Mỹ phá (Tạp Ghi) - Đinh Tiến Đạo
  • Dạ Lan ơi, những năm nào chiến tranh đã quên… (Bên Tách Cà Phê) - Tim Nguyễn
  • Sỏi mật (Chuyện Trò Với Thầy Thuốc) - BS Nguyễn Ý Đức
  • Về một con người rất lớn Nguyễn Thị Hạnh Nhơn (Thế Giới Của Dế Mèn) - Trần Lý Lê
  • Thơ lâm hảo dũng (Thơ) - Sao Khuê
  • Khi tàn chinh chiến (Theo Dòng Thời Gian) - Sean Bảo
  • Biển mai còn có cá cơm? (Hương Vị Quê Nhà) - Tạ Phong Tần
  • Chiếu khán cấp tại Việt Nam năm 2016 (Hỏi Đáp Di Trú) - Lê Minh Hải
  • Ký ức khu chợ Cũ Sài Gòn (Tạp Bút) - Trang Nguyên
  • Để luôn tràn đầy năng lượng (Bạn Có Biết) - Hoàng Hương
  • Rượu Soju- Sake xứ Hàn! (Món Lạ) - Nấm Mèo
  • Hoa Kỳ phát sóng truyền hình 4K (Ứng Dụng Thường Ngày) - P324530
  • Những câu hỏi thường gặp (Chiếc Xe Của Bạn) - Trịnh Kiều Phong
  • Một đất nước thống nhứt vẫn có thể có 2 vua! (Facebook Có Gì Ngộ) - Du Face
  • Chăm sóc da cổ (Trang Phụ Nữ) - Sông Hương
  • Món quà từ chiến trường (Bông Hoa Cuộc Sống) - Như Sao
  • Việt kong (Lề Chéo) - Phạm Thị Hoài
  • Về xứ Bắc (Cõi Riêng) - Đặng Mỹ Hạnh
  • Fendi Policromia độc bản của đồng hồ nữ (Thời Trang) - Điệu Cô Nương
  • Trở lại đảo Galang (Ký Sự) - Gió Đồng Nội
  • “Chị hạnh nhơn!” (Chuyện Đời Thường) - Huy Phương
  • Nguyễn Đại Giang và Phan Nhật Nam (Tạp Ghi) - Thanh Thư
  • Nôi ru ngủ (Sản Phẩm Mới) - Bảo Sơn
  • Ngày ta bỏ núi (Trong Hầm Rượu) - Vương Mộng Long
  • Mua vé máy bay rẻ (Bạn Có Biết) - Quỳnh Như
  • Sau lưng và trước mặt (Tùy Bút 30 Tháng 4) - Ban Mai
  • Phòng bếp nhỏ (Cái Nhà Của Ta) - Thiên Hương
  • Sushi Việt ở Oslo (Phóng Sự) - Song Chi
  • Bé trai 8 tuổi lái xe chở em gái 4 tuổi đi ăn mcdonald (Thế Giới Quanh Ta) - Dương Hùng
  • Từ Ba Tri tới Cabra! (Phiếm) - Đoàn Xuân Thu
  • ĐỌC VĂN VÕ ĐÌNH - Về nhà (Tài Liệu Văn Học) - Nguyễn & Bạn Hữu
  • Nhật ký của Phương (Truyện Ngắn) - Mai Phương
  • Con trâu hay máy cày? (Phỏng Vấn) - Hỷ Long
  • Sony hòng đoạt ‘vô địch đệ nhất’ với A9 (Góc Nhiếp Ảnh) - Andy Nguyễn
  • Cánh cửa của thành công (Tạp Ghi) - Mạnh Kim
  • Chuyện hậu Đồng Tâm trong bóng đêm & rắn rết (Sổ Tay Thường Dân) - Tưởng Năng Tiến
  • Les Miz nghe chăng tiếng hát (Something Anything) - Ian Bùi
  • Tin thể thao (Thể Thao)
  • Câu hỏi thi bằng viết (An Toàn Giao Thông)
  • Cờ đảng (Chuyện Khó Tin Có Thật)
  • Tết lào (Vui Lạ Khắp Nơi)
  • Thay đổi (Câu Lạc Bộ Tiếu Lâm)
Facebook Comments
SHARE