Tin vịt

Chữ “Tin Vịt” xuất phát từ tên gọi của tạp chí Pháp nổi tiếng Le Canard enchaîné tuổi tác trên trăm năm; đây là tờ báo chế giễu chính quyền Pháp được cư dân Tây yêu chuộng vô cùng. Từ ngày xa xưa, báo chí Âu Châu đã dùng các bản tin “vịt” để chế giễu, dè bỉu một nhân vật nổi tiếng nào đó, hình ảnh một con vịt cổ tròng sợi dây xích, “canard” cũng có nghĩa là tin tức từ “hậu cung”. Báo chí Việt dùng chữ “Tin Vịt” để chỉ những mẩu tin giả, tin không có thật.

Người làm báo thủa xa xưa ấy xem trọng tên tuổi, danh dự, mỗi bản tin đều được kiểm chứng trước khi đăng tải, mỗi sự kiện không chính xác đều được long trọng cải chính hoặc giải nghĩa rõ ràng sau khi kiểm nghiệm. Nhưng ấy là chuyện ngày xưa, ngày của những tờ báo in trên giấy trắng mực đen, thời hoàng kim của những nhà truyền thông đúng đắn.

Thế rồi ngành truyền thông được mở rộng với đài truyền thanh, truyền hình và ngày nay là mạng ảo rầm rộ. Sự đông đúc, cái “nhiều” thường đi đôi với sự ô hợp, thượng vàng hạ cám, tin tức được chuyển tay ngày đêm. Giờ phút nào cũng có một mẩu tin mới xuất hiện, bất kể tin chính xác hay không, việc loan tin “nóng hổi” cấp kỳ khiến bá tánh bớt cẩn trọng, chỉ muốn làm người đầu tiên “phát tán” tin tức. Bạn thử nhìn mà xem, trang mạng nào cũng có bài viết mới xuất hiện liên tục 24/24; chủ nhân chẳng có thời giờ để đọc hoặc kiểm chứng cũng như chẳng muốn nhận trách nhiệm nặng nề ấy. Họ dùng mọi lý do để thoái thác, đây là một trang nhà… tự do, người sử dụng cứ tự tiện ra vào và để lại dấu chân, dấu tay, chủ nhà không chịu trách nhiệm nếu dấu chân, dấu tay kia là một dấu giày đạp trên mặt mũi kẻ thứ ba nào đó.

tin-vit

Tin tức không chính xác [bị] đăng tải vô tội vạ là một vấn nạn cho người đọc, nhất là những người đọc ít thời giờ tìm hiểu, chỉ có thể chọn món “mì ăn liền”. Tin vịt nghiễm nhiên thành sự thật cho đến khi có người đính chính. Loan truyền một mẩu tin vịt dễ dàng bao nhiêu thì đính chính sửa chữa sự sai lạc của mẩu tin ấy khó khăn bấy nhiêu.

Loan tải, truyền tay tin vịt vì bất cẩn đã là việc tắc trách, cố tình loan tải tin vịt để chuyển hướng, đánh lừa dư luận là một sự lường gạt và đề tài này đang được thảo luận rộng rãi nhất là khi tin vịt được xem là có ảnh hưởng sâu đậm đến kết quả cuộc bầu cử vừa qua.

Bản thống kê do ông Craig Silverman ghi chép, dùng số lần các mẩu tin về cuộc bầu cử được loan tải; ông ấy so sánh giữa các bản tin thật xuất phát từ phía truyền thông chính thống (đã kiểm nghiệm) từ báo New York Times hoặc Washington Post so với các bản tin vịt cồ, bịa đặt không biết gốc gác: Qua Facebook, các bản tin liên quan đến cuộc bầu cử được truyền tay, tin thật được chuyển tải 7.3 triệu lần và tin vịt được chuyển tải 8.7 triệu lần! Người ta truyền tay tin giả nhiều hơn tin thật; có thể vì tin giả, tin vịt hấp dẫn và thu hút hơn tin thật?! Con số khổng lồ kể trên cho thấy sự dễ dãi và cả tin của người đọc, đọc xong thấy hấp dẫn quá nên chuyển tin tức đến bạn và bè. Các bản tin hoàn toàn bịa đặt như mẩu tin Giáo Hoàng Francis lên tiếng ủng hộ ông Trump; nhân viên FBI điều tra vụ email của bà Clinton bị giết tại tư gia… được truyền tay ào ạt. Những mẩu tin vịt ấy do ai khởi đầu và với dụng ý gì?

Theo ông Silverman, trong số 20 bản tin vịt, 17 bản tin có lợi cho ông Donald Trump. Ngược lại, giữa các bản tin thật, phần lớn có lợi cho bà Clinton. Bản thống kê của Silverman được chuyển cho ban điều hành của trang nhà Facebook, và ông sếp lớn Zuckerberg vội vàng nói rằng chỉ chú ý đến các bản tin hàng đầu thì việc phân tích hẳn không chính xác (?) vì thân chủ của Facebook sử dụng trang nhà ấy cho hằng ha sa số các tiết mục khác, trao đổi tin tức chỉ là một phần rất nhỏ! Tạm hiểu, Mark Zuckerberg phân trần rằng cửa nhà ông ấy để ngỏ ai vô cũng đặng, vô để trò chuyện, đăng hình ảnh, nghe nhạc xem phim… nhưng truyền thông không phải là mục đích chính của Facebook [nên tin thực hay giả được truyền tay không là chuyện đáng kể?!]

Lời phản biện ấy khiến các nhà xã hội lên tiếng rầm rộ, phần lớn các bản tin xuất hiện trên Facebook là tin vịt được cả chục triệu người đọc rồi truyền tay và triệu người đọc ấy là cử tri Huê Kỳ! Việc Facebook chối bỏ trách nhiệm cung cấp phương tiện để [bá tánh] loan tải tin tức xem ra không ổn?

Trong khi dư luận còn sôi nổi về việc Tweeter, Facebook ảnh hưởng đến cuộc bầu cử tổng thống Huê Kỳ thì chủ nhân Facebook lên tiếng. Lần này, ông ấy công bố rằng Facebook sẽ áp dụng một số phương thức ngăn ngừa việc loan tải tin vịt trên trang nhà, dù chưa hoàn hảo nhưng sẽ tiết giảm được phần lớn những bản tin vịt. Một trong những biện pháp ấy bao gồm việc báo tin từ người đọc, bản tin nào xem ra cần kiểm nghiệm sẽ được [người đọc nghi ngại] báo với Facebook. Chủ nhân Google cũng sẽ áp dụng một số biện pháp tương tự để ngăn ngừa việc truyền tải tin vịt.

Mạng ảo là phương tiện truyền thông vô cùng hữu hiệu. Khi một tấm hình, một khúc phim, một mẩu tin xuất hiện trên mạng ảo là chỉ trong tích tắc, cả ngàn người được thưởng lãm, khen chê, bình phẩm… Mẩu tin nào càng giựt gân càng được chuyển đi cấp kỳ ở một tốc độ chóng mặt, tin giả cũng như tin thật. Ta đọc báo, xem truyền hình và tỏ thái độ, chê trách một nhà báo cẩu thả nhưng khi đọc một bản tin vịt trên mạng ảo thì sao? Chủ nhân của những phương tiện truyền thông có những trách nhiệm nào ngoài việc chế tạo các nhu liệu, bán quảng cáo để kiếm bạc? Chẳng lẽ những bộ óc kỹ thuật tuyệt vời của Silicon Valley chỉ biết chế tạo các “app” mà không cần biết đến ảnh hưởng hay hậu quả xã hội từ đứa con tinh thần? Những tay viết thảo trình điều khiển một chiếc xe không cần tài xế có khi nào nghĩ đến những người lái taxi? Khi xe cộ chạy đầy đường, vận chuyển hàng hóa mà không cần tài xế thì các con người sống bằng nghề lái xe sẽ xoay trở ra sao? Nghiệp đoàn tài xế xe vận tải sẽ biểu tình trước cổng Google? Họ sẽ vận động sau hành lang để thành luật cấm xe không người lái ra đời?

Như mọi sản phẩm và dịch vụ “bán” ra thị trường, hãng sản xuất xe hơi chịu trách nhiệm về sự an toàn của chiếc xe; công ty chế biến thực phẩm chịu trách nhiệm với người tiêu thụ về sự tinh khiết của thực phẩm; hãng thông tấn, đài truyền hình chịu trách nhiệm về bản tin họ loan tải, chẳng lẽ những người dẫn đầu ngành truyền thông trên mạng như Facebook, Tweeter không có một trách nhiệm nào cả?

TLL

------------------------------------------

Những bài trên báo Trẻ phát hành Thứ Tư ngày 27 tháng 04 năm 2017

(xin lấy báo tại các thân chủ đăng trên báo Trẻ)

  • Sức mạnh của phái yếu (Thể Thao) - Trần Trí Dũng
  • Bên dòng sông cạn (Truyện Ngắn) - Việt Phương
  • Độc lập - tự do - hạnh phúc (Kiến Thức Trẻ) - Đinh Yên Thảo
  • Có những tình yêu (Duyên Sài Gòn) - Du Uyên
  • Hồi hộp bầu cử Pháp (Ghi Nhận Trong Tuần) - Vũ Hiến
  • Dạy con ứng xử khi bị ức hiếp trong trường học (Giao Tiếp) - Minh Hải
  • Có phải do Mỹ phá (Tạp Ghi) - Đinh Tiến Đạo
  • Dạ Lan ơi, những năm nào chiến tranh đã quên… (Bên Tách Cà Phê) - Tim Nguyễn
  • Sỏi mật (Chuyện Trò Với Thầy Thuốc) - BS Nguyễn Ý Đức
  • Về một con người rất lớn Nguyễn Thị Hạnh Nhơn (Thế Giới Của Dế Mèn) - Trần Lý Lê
  • Thơ lâm hảo dũng (Thơ) - Sao Khuê
  • Khi tàn chinh chiến (Theo Dòng Thời Gian) - Sean Bảo
  • Biển mai còn có cá cơm? (Hương Vị Quê Nhà) - Tạ Phong Tần
  • Chiếu khán cấp tại Việt Nam năm 2016 (Hỏi Đáp Di Trú) - Lê Minh Hải
  • Ký ức khu chợ Cũ Sài Gòn (Tạp Bút) - Trang Nguyên
  • Để luôn tràn đầy năng lượng (Bạn Có Biết) - Hoàng Hương
  • Rượu Soju- Sake xứ Hàn! (Món Lạ) - Nấm Mèo
  • Hoa Kỳ phát sóng truyền hình 4K (Ứng Dụng Thường Ngày) - P324530
  • Những câu hỏi thường gặp (Chiếc Xe Của Bạn) - Trịnh Kiều Phong
  • Một đất nước thống nhứt vẫn có thể có 2 vua! (Facebook Có Gì Ngộ) - Du Face
  • Chăm sóc da cổ (Trang Phụ Nữ) - Sông Hương
  • Món quà từ chiến trường (Bông Hoa Cuộc Sống) - Như Sao
  • Việt kong (Lề Chéo) - Phạm Thị Hoài
  • Về xứ Bắc (Cõi Riêng) - Đặng Mỹ Hạnh
  • Fendi Policromia độc bản của đồng hồ nữ (Thời Trang) - Điệu Cô Nương
  • Trở lại đảo Galang (Ký Sự) - Gió Đồng Nội
  • “Chị hạnh nhơn!” (Chuyện Đời Thường) - Huy Phương
  • Nguyễn Đại Giang và Phan Nhật Nam (Tạp Ghi) - Thanh Thư
  • Nôi ru ngủ (Sản Phẩm Mới) - Bảo Sơn
  • Ngày ta bỏ núi (Trong Hầm Rượu) - Vương Mộng Long
  • Mua vé máy bay rẻ (Bạn Có Biết) - Quỳnh Như
  • Sau lưng và trước mặt (Tùy Bút 30 Tháng 4) - Ban Mai
  • Phòng bếp nhỏ (Cái Nhà Của Ta) - Thiên Hương
  • Sushi Việt ở Oslo (Phóng Sự) - Song Chi
  • Bé trai 8 tuổi lái xe chở em gái 4 tuổi đi ăn mcdonald (Thế Giới Quanh Ta) - Dương Hùng
  • Từ Ba Tri tới Cabra! (Phiếm) - Đoàn Xuân Thu
  • ĐỌC VĂN VÕ ĐÌNH - Về nhà (Tài Liệu Văn Học) - Nguyễn & Bạn Hữu
  • Nhật ký của Phương (Truyện Ngắn) - Mai Phương
  • Con trâu hay máy cày? (Phỏng Vấn) - Hỷ Long
  • Sony hòng đoạt ‘vô địch đệ nhất’ với A9 (Góc Nhiếp Ảnh) - Andy Nguyễn
  • Cánh cửa của thành công (Tạp Ghi) - Mạnh Kim
  • Chuyện hậu Đồng Tâm trong bóng đêm & rắn rết (Sổ Tay Thường Dân) - Tưởng Năng Tiến
  • Les Miz nghe chăng tiếng hát (Something Anything) - Ian Bùi
  • Tin thể thao (Thể Thao)
  • Câu hỏi thi bằng viết (An Toàn Giao Thông)
  • Cờ đảng (Chuyện Khó Tin Có Thật)
  • Tết lào (Vui Lạ Khắp Nơi)
  • Thay đổi (Câu Lạc Bộ Tiếu Lâm)
Facebook Comments