Tiếng gà, tiếng gà trưa

Năm con gà. Trên trang báo, thấy toàn gà. Ở đâu cũng kể chuyện gà. Mới đây, Nguyễn đọc được một bài viết của Vũ Đức Sao Biển nói về nỗi nhớ tiếng gà trưa, lòng chợt xúc động nhớ lại một bài viết đã lâu. Bèn đem kể lại ở đây xem như một món quà gởi đến bạn bè.

Xem phim Mê Thảo, Nguyễn tôi tình cờ nghe được một tiếng gà vọng lại từ thôn xa. Một tiếng gà eo óc gáy trong tĩnh mịch của một buổi trưa nắng ui ui có cây hoa gạo in bóng đen điu lên nền trời, thả rơi những cánh hoa đỏ ối. Thảng thốt, trong lòng mình nghe như có tiếng ngân của một dây đàn đứt. Và rồi u hồn chợt trở lại bến xưa.

Tiếng gà, ôi tiếng gà như trong tiền kiếp……

Nhà văn Võ Phiến có viết một tạp bút rất hay, tựa đề là Gà Gáy Trong Thơ, đăng trên tạp chí Việt ngày nào của Nguyễn Hưng Quốc*. Trong bài văn, Võ Phiến khởi đi từ việc phân tích những tình cảm dấy lên trong lòng người do tiếng gà gáy trưa, rồi bàn phiếm về mối liên hệ thân thiết giữa người và chó, lợn, gà, mèo, vịt… qua thời gian dài dằng dặc, từ thời đồ đá mới đến bây giờ. Nhân đà cảm hứng, Võ Phiến nhắc tới chuyện gà đi đưa đám người chết, dựa vào hai câu do bác sĩ Trần Ngọc Ninh trích dẫn theo một khúc hát cổ của người Mường:

Ði sau cùng là những con của

Chó, mèo, gà vịt của người đã chết

Rồi Võ Phiến viết: “Bạn thắc mắc về hai tiếng ‘con của’? – Ðã có bác sĩ Trần giải thích: Con của là ‘gia súc’ (sic), các con vật nuôi trong nhà.

“Hai nghìn năm trước, người Mường người Việt chưa tách lìa xa mấy. Trong đám ma Việt cổ không chừng cũng có thể có cảnh tương tự chăng? Hãy mường tượng hình dáng mấy con gà bịn rịn trong số những gia súc đi sau cùng: Khối tang quyến đông đảo gồm đám có vú đã đi trước, đến lượt gà, những thân thuộc có cánh – bịn rịn mà lạc loài, ngơ ngác, chân đeo cựa nhọn đầu đội mào đỏ – chúng trịnh trọng lơ ngơ giữa không khí lễ nghi tang chế vừa thê lương vừa đầy bí hiểm. Ôi, những con gà đưa ma! trông “thương” quá!”

Một đoạn văn đầy cảm xúc. Rồi Võ Phiến than phiền ở Mỹ không nhìn thấy bóng con gà trống chỉ có những con gà giả ở tiệm Tàu, tiệm Thái, mua về trẻ con chẳng thèm để ý. Trong bài văn, Võ Phiến có trích thơ tả tiếng gà gáy, của Huy Cận, Lưu Trọng Lư, Chế Lan Viên.  Toàn những nhà thơ tiền chiến. Câu của Huy Cận (Nửa chiều gà lạ gáy bên đê) và câu của Lưu Trọng Lư (Xao xác gà trưa gáy não nùng) thì hay, câu của Chế Lan Viên (Nhớ chao ôi nhớ! Trời xanh thế / Gà lại dồn thêm tiếng gáy trưa!) cũng tạm gọi là hay.  Kẻ này lẩn thẩn tự hỏi, vậy ra suốt hai mươi năm Văn Học Miền Nam và mấy chục năm Văn Học Hải Ngoại, không lượm được một câu thơ nào tả tiếng gà gáy sáng, gáy trưa hay gáy vào lúc đêm khuya sao? Nhà thơ Trần Dần, theo trí nhớ của kẻ này, cũng đã một lần nói tới “những canh gà báo trượt rạng đông”. Tô Thùy Yên, một lần trở lại gian nhà cỏ bên sông, đã viết: Ta dậy khi gà truyền nhiễm gáy / Chân mây rách đỏ vết thương dài… Và kẻ này, khi ở trại tù Việt Cộng Thanh Chương, Nghệ Tĩnh đã có lần xót xa: lán cỏ.giường tre. cơn mê đã mỏi / đợi một tiếng gà mòn giấc canh khuya… Khi sang xứ người, một buổi trưa ở San Diego, nhớ bạn ở quê nhà và nhớ tiếng gà da diết: ở đây trưa vàng nắng / hồn mơ một tiếng gà… Và nhà thơ Khánh Hà ở Oslo, Na Uy, cũng viết: Ba mươi năm nghe lại tiếng gà / Giữa trưa  eo óc tự làng xa / mùi hoa sứ nồng nàn gió biển / Tưởng như cơn gió tự quê nhà…  

Gần đây, trong cuộc bàn phiếm về tiếng gà  ở Việt Nam, ở Pháp, ở Mỹ, ở Na Uy, chủ nhân Chiếc Cốc Lửa huyền thoại có đưa ra luận điểm của các cô sinh viên đủ quốc tịch, rằng tiếng gà ở mỗi nước một khác. Ôi chao, chỉ tiếng người là khác thôi chứ tiếng gà, theo Nguyễn nghĩ, ở đâu cũng âm thanh ấy. Nhân nói tới tiếng gà ở Mỹ, kẻ này nhớ tới một câu chuyện đăng trên tờ Dallas Morning News cũng đã lâu rồi. Câu chuyện nói về một con gà trống và tiếng gáy của nó, như sau: Một người đàn ông sống độc thân, cô đơn, bèn nuôi một con gà trống để nó gáy chơi ngày ngày. Thét rồi ông đâm thương con gà trống và ghiền tiếng gáy của nó. Nhưng có một người không ưa: bà hàng xóm. Tiếng gáy của nó làm bà mất ngủ. Bà bèn sang yêu cầu người đàn ông giết con gà ấy đi. Bị ông từ chối, bà đi thưa. Cảnh sát tới xem xét, thấy hai nhà cách nhau khá xa, không có gì phạm luật, vậy không can thiệp. Bà hàng xóm không biết giải quyết cách nào để không còn nghe tiếng gà gáy nữa. Bà lại sang nói chuyện với người đàn ông, bảo ông ta đem con gà đi giải phẫu thanh quản, để nó gáy không ra tiếng nữa, phí tổn bao nhiêu bà chịu hết. Khổ quá, bà không hiểu tiếng gà nó quen thuộc, thân yêu như thế nào đối với người đàn ông cô độc. Ðời nào ông chịu nghe bà. Ðề nghị biếu ông thêm một ngàn đô nữa để ông làm tắt tiếng gáy của con gà, vậy mà bà hàng xóm vẫn chỉ nhận được một tiếng “no” tròn trịa. Bí quá, bà hỏi nhà báo vấn kế. Nhà báo thì bao giờ cũng dễ thương, đầy thông cảm và tình người, nên khuyên bà về lấy bông gòn hay cái gì đó bịt tai lại khi đi ngủ. Hoặc dọn nhà đi nơi khác. Ngoài ra không cách gì làm tắt được tiếng gà gáy.

Riêng kẻ viết những dòng này, cũng như nhà văn Võ Phiến cũng như mọi người đàn ông Việt Nam lớn tuổi khác bất đắc dĩ phải lìa xa cố quận, vẫn thấy tiếng gà trưa là đầy cảm xúc. Sang Mỹ, không có nó, nhiều khi thấy nhớ, như đã nói ở trên. Tiếng gà, nhất là tiếng gà trưa, đã thuộc về một vùng thổ ngơi trên địa lý và trong tâm tưởng. Nó đã ở cùng với ấu thơ ta và sẽ không bao giờ tắt tiếng, cho tới ngày về với đất.

TN

*In lại trong Võ Phiến Tuyển Tập. NXB Người Việt 2006

------------------------------------------

Những bài trên báo Trẻ phát hành Thứ Tư ngày 15 tháng 2 năm 2017

(xin lấy báo tại các thân chủ đăng trên báo Trẻ)

  • Lực sĩ tắm hơi (Thể Thao) - Trần Trí Dũng
  • Chọn vợ hiền (Truyện Ngắn) - Ng. T. Thanh Dương
  • Pháp quyền trong xã hội dân chủ (Kiến Thức Trẻ) - Đinh Yên Thảo
  • Phóng thích hay thích phóng (Duyên Sài Gòn) - Du Uyên
  • Hoa Kỳ & trục Đông Á (Ghi Nhận Trong Tuần) - Vũ Hiến
  • Văn hóa ứng xử ở Nhật (Giao Tiếp) - Minh Hải
  • An sinh xã hội (Đời Sống) - Angie Hồ Quang
  • Những mẩu chuyện tình yêu cho mùa Valentine (Bên Tách Cà Phê) - Tim Nguyễn
  • Vệ sinh về giấc ngủ (Chuyện Trò Thấy Thuốc) - Nguyễn Ý Đức
  • Chuyện 3 bà (Bên Lề Chính Trường) - Si Nguyên
  • Chuyện mấy cái vỏ chai (Thế Giới Của Dế Mèn) - Trần Lý Lê
  • Thơ Võ Quốc Linh (Thơ) - Thận Nhiên
  • Những người rừng huyền thoại (Tùy Bút) - Sean Bảo
  • Cá ngừ kho khóm (Hương Vị Quê Nhà) - Tạ Phong Tần
  • Luật mới năm 2017 và những tội có thể bị trục xuất (Di Trú) - Lê Minh Hải
  • Xi-nê Sài Gòn (Tạp Ghi) - Trang Nguyên
  • Giữ gìn đá Marble (Bạn Có Biết) - Hoàng Hương
  • Cúc vàng (Những Bông Hoa Cuộc Sống) - Như Sao
  • Cánh cửa gỗ bị phai màu (Bạn Có Biết) - Xe-Ba-Gác Handyman
  • Khám sức khỏe tổng quát thường niên gồm có những gì ? (Bạn Có Biết) - Mai Hoàng
  • Ta đi phó hội (Facebook Có Gì Ngộ) - Daniel Văn
  • Làm đẹp da với mật ong (Trang Phụ Nữ) - Sông Hương
  • Valentine (Để Gió Cuốn Đi) - Hải Vân
  • Về việc “Xin giúp đỡ Phu nhân cố Chuẩn tướng Lê Văn Hưng” (Mục Đặc Biệt) - Trẻ
  • Tuổi 40+ (Thời Trang) - Điệu Cô Nương
  • Huntsvill "thủ đô" của án tử hình (Phóng Sự) - Ngọc Linh
  • Bốn truyện cực ngắn của Marco Denevi (Truyện Ngắn) - Phan Quỳnh Trâm
  • Nói “I love you” Không dễ! (Góc Hoàng Hoa) - Hoàng Hoa Anh Thư
  • Ung thư thực quản và dạ dày (Sản Phẩm Mới) - Bảo Sơn
  • Cần biết cho mùa thuế 2017 (Bạn Có Biết) - Quỳnh Như
  • Triển lãm kỹ thuật phim hoạt họa (Phóng Sự) - Andy Nguyen
  • Google Home và Amazon Echo (Ứng Dụng Thường Ngày) - P324530
  • Vườn treo (Cái Nhà Của Ta) - Thiên Hương
  • Moonlight (Thế Giới Điện Ảnh) - Song Chi
  • GIỚI thiệu TÙY BÚT VÕ PHIẾN: Trưa nào cũng bay (Tài Liệu Văn Học) - Nguyễn & Bạn Hữu
  • Năm Dậu, chuyện Gà (Kiến Thức Phổ Thông) - Phượng Nghi
  • Chiếc ghế (Truyện Ngắn) - Hoshi Shinichi
  • Chó cứu chủ (Thế Giới Quanh Ta) - Dương Hùng
  • Chụp tĩnh vật ở nhà (Góc Nhiếp Ảnh) - Andy Nguyễn
  • Jeju có gì lạ (Phóng Sự) - Linh Uyên
  • Tháng giêng thơm trong tóc (Thơ) - Trần Mộng Tú
  • Háo danh! (Phiếm) - Đoàn Xuân Thu
  • Ba o hà tĩnh (Sổ Tay Thường Dân) - Tưởng Năng Tiến
  • Đồng chí Vi Quốc Thanh trong viện trợ Việt Nam đấu tranh chống Pháp (Trong Hầm Rượu) - Trần Vũ
  • IQ của một số Tổng Thống Mỹ (Bạn Có Biết) - Mai Hoàng
  • Yêu anh (Thơ) - Thủy Ngọc
  • Tình chàng ý thiếp (Đời Sống) - Ngân Bình
  • Đại nhạc hội “cám ơn anh người thương binh vnch” kỳ xi (Chuyện Đời Thường) - Huy Phuong
  • Con tin (Chuyện Vụ Án )
  • Tin thể thao (Thể Thao)
  • Dấu hiệu giao thông (An Toàn Giao Thông)
  • Thế giới qua ống kính (Thế Giới)
  • Mỗi tuần 1 con số (Thế Giới)
  • Sàn nhà ba chiều (Vui Lạ Khắp Nơi)
  • Mỗi năm một lần (Chuyện Khó Tin Nhưng Có Thật)
  • Lời thật (Câu Lạc Bộ Tiếu Lâm)
Facebook Comments
SHARE