Thiên thạch

Các thiên thạch đi ngang qua chung quanh trái đất diễn ra như “cơm bữa”. Thế nhưng các nhà khoa học thường chú trọng đến những thiên thạch lớn có đường kính vài trăm mét trở lên từ trên trời rơi xuống có sức tàn phá nghiêm trọng cho loài người và thiên nhiên. Năm 2002 một thiên thạch có độ dài chừng trăm mét được đặt tên 2002 MN lao về hướng trái đất, khi còn cách trái đất 120,000 km, các nhà khoa học mới phát hiện ra.  May là thiên thạch này lướt qua không đâm vào trái đất.

thien-thach
Meteor Crater (Hồ Sao băng) tại Arizona đường kính 1.2km, nó được tạo bởi một thiên thạch rơi xuống cách đây 50,000 năm – Nguồn: MeteoriteArizona

Tài liệu vụ rơi thiên thạch vào năm 1908 tại khu vực rừng Taiga miền trung Siberia cho thấy, với đường kính chỉ vài chục mét trước khi thiên thạch còn cách mặt đất 8km nó đã nổ tung. Vụ cháy nổ có cường độ từ 10 đến 15 megatones chất TNT tức mạnh hơn 1000 lần quả bom nguyên tử thả xuống Hiroshima. Người dân sống cách điểm nổ 800km vẫn còn nghe thấy tiếng vang rền, cây cối trên một diện tích 2000km2 đổ rạp như que diêm. May là không có người thương vong. Sau vụ nổ không khí toàn vùng Siberia chứa đầy những hạt bụi li ti ban đêm có thể phát ra thứ ánh sáng nhè nhẹ như lân tinh. Thảm họa thiên thạch năm đó đã làm hoang mang dân chúng, không chỉ ở nước Nga mà còn nhiều nước ở Tây Âu. Thời đó, các nhà khoa học chưa có xác định được mức độ thảm họa khi thiên thạch tiếp cận trái đất.

thien-thach5
Thiên thạch nặng có đường kính 17m nổ trên bầu trời nước Nga hồi năm 2013 ở độ cao 19-24km với sức nổ tương đương 400,000 đến 550,000 tấn TNT – Nguồn: Chelyabinsk

Ðể có một thông tin chính xác hơn nhằm chuẩn bị khi một thiên thạch cắt ngang quỹ đạo trái đất, Hiệp hội Thiên văn học quốc tế đã thiết kế ra một thang đo các cấp độ nguy hiểm với diễn tiến của thiên thạch có hướng lao vào quỹ đạo trái đất bằng một thang đo được đặt tên là Turin lấy từ tên thành phố nằm ở phía Bắc nước Ý, nơi được các nhà khoa học thiên văn trình bày hồi năm 1999 về mức độ nguy cơ của thiên thạch khi họ có trong tay các dữ liệu về trọng lượng, diện tích và vận tốc của nó có thể gây nên thảm hoạ như thế nào đối với trái đất và con người. Họ có thể tính toán quỹ đạo của nó trong nhiều chục năm trước khi nó có thể tiếp cận gần nhất đối với hành tinh con người. Thang Turin được phân chia từ 0 đến 10 độ.

thien-thach4
“Viên sỏi” thiên thạch được vớt dưới biển sau vụ nổ thiên thạch ở Nga hồi năm 2013 – Nguồn: Chelyabinsk

Các nhà thiên văn học đã xác định được có khoảng 2440 thiên thể đang lao vào trái đất. Nhưng rất may 99.9% nằm trong vùng trắng. Tuy nhiên 0.1% thiên thạch còn lại được xếp vào vùng xanh và không có thiên thạch nào nằm trong vùng vàng hoặc cao hơn. Hai thiên thể nằm trong vùng xanh lục mang ký hiệu (2002 LY45 có đường kính 1.5km sẽ chạm phớt qua quỹ đạo trái đất vào năm 2030 và 1997 XR2 có đường kính 230 mét sẽ lướt qua trái đất vào năm 2101). Tuy nhiên việc khó dự đoán cho cách nhà thiên văn là sự xê dịch lộ trình của thiên thạch sẽ làm thay đổi những thông số tính toán cho một cuộc xâm nhập vào quỹ đạo trái đất nhanh hơn. Chẳng hạn thiên thạch mang tên Bennu có đường kính khoảng 487 mét di chuyển quanh mặt trời với vận tốc trung bình 101,000 km/giờ. Ðến nay, các nhà khoa học nhận thấy vị trí của Bennu đã xê dịch 160 km từ năm 1999 khi phát hiện ra nó. Tuy nhiên, khả năng va chạm của nó không đáng kể. Nhưng khi va chạm trái đất nó có thể gây ra vụ nổ mạnh gấp 200 lần quả bom nguyên tử ở Hiroshima. Với sức nổ chỉ bằng 1/5 vụ thiên thạch nổ tại Siberia vào năm 1908. Nhưng nếu thiên thạch Bennu nổ ở trên một thành phố đông dân thì thảm họa khó lường được.


Cấp thang độ 0 còn gọi là vùng trắng, có nghĩa là thiên thạch không có cơ may chạm vào hành tinh chúng ta. Vùng xanh hay độ 1 có xác suất va chạm cực nhỏ, các nhà nghiên cứu cần giám sát chặt chẽ đường đi của nó. Độ 2 đến 4 có màu vàng với xác suất va chạm yếu, từ độ 5 đến độ 7 thuộc vùng cam cảnh báo thiên thạch tiếp cận quỹ đạo trái đất ở mức độ nguy hiểm. Độ 8 nằm trong vùng đỏ nguy cơ thiên thạch lao bổ vào trái đất có thể gây ra thiệt hại tương đương với một trận động đất. Ở độ 9, các tổn hại có nguy cơ biến thành thảm họa tàn phá một khu vực lớn bằng cả thành phố và cuối cùng là độ 10, một sự tàn phá khủng khiếp giống như thời kỳ diệt vong của loài khủng long xưa có thể làm tuyệt diệt hàng loạt các giống loài khác ở mức độ toàn thế giới.


Nhìn chung, công việc tìm hiểu các thiên thạch để dự báo ở các cấp độ chỉ là bước mở đầu có vẻ nhàm chán, khô khan nhưng đó là một giai đoạn cần thiết để dự đoán và chuẩn bị những gì phải làm vào thời gian mà người ta xếp những thiên thạch đó vào mức báo động cam vàng, cam hay đỏ để con người có thời gian di tản khỏi vùng xảy ra thảm họa hoặc con người trên trái đất có thời gian phản ứng, đối phó trực tiếp với nó chẳng hạn làm chệch quỹ đạo bay của nó hay phá hủy nó bằng một quả bom nguyên tử. Nhưng trớ trêu một điều việc làm lệch quỹ đạo bay của một thiên thạch phải mất cả trăm năm hay làm nó tan thành mảnh vụn lại có nguy cơ tạo thêm tiềm năng nguy hiểm khác. Một cơn mưa thiên thể tàn phá trên mặt đất còn ghê gớm hơn.

thien-thach3
Mô phỏng tàu thăm dò Osiris-Rex sẽ tiếp cận thiên thạch Bennu vào tháng 8/2018. Sau đó, lập bản đồ thiên thạch và bay lơ lửng bên trên bề mặt của nó để lấy mẫu một số mẩu vụn trước khi bay trở về Trái Đất – Nguồn: NASA

Cơ quan NASA đã phóng một thiết bị thăm dò lên quỹ đạo thiên thể Bennu để theo dõi mức độ, phân tích dữ liệu về khối đá có nguy cơ đe dọa hành tinh chúng ta trong thế kỷ tới. Theo dự kiến, Osiris-Rex sẽ tiếp cận Bennu vào tháng 8/2018. Sau đó, nó sẽ truyền thông số về trái đất để lập bản đồ quỹ đạo bay và bay lơ lửng trên Bennu để thu thập một số mảnh vụn trước khi trở về Trái đất.

Theo những thu thập thông tin ban đầu, các nhà khoa học đã xác định đến năm 2135, Bennu sẽ bay qua quỹ đạo giữa Trái đất và Mặt trăng, trọng lực từ Trái đất có thể ảnh hưởng tới quỹ đạo của Bennu và làm nó rơi xuống hành tinh. Tuy nhiên, thời gian có thể gây va chạm còn khá xa, trong khi đó ông Paul Chodas, Giám đốc nghiên cứu vật thể bay gần trái đất của NASA cho biết thiên thể mới phát hiện 2013 TX68 có thể tiến gần trái đất vào ngày 28/9/2017 với xác suất va chạm 1/250,000,000. Và sau đó, nó sẽ tiếp cận trái đất vào hai lần nữa vào năm 2046 và 2097. Theo đánh giá chung, nếu thiên thể này có rơi xuống trái đất thì thiệt hại đối với loài người cũng không lớn. Ông Chodas ví dụ về việc một thiên thể có đường kính 30m từng phát nổ trên bầu trời nước Nga vào tháng 2/2013, làm vỡ hàng nghìn cửa kính ở thành phố Chelyabinsk, trước khi rơi xuống một hồ nước đóng băng bên ngoài thị trấn. Sự kiện đó không gây ra bất kỳ thiệt hại đáng kể nào khác. Ðiều khiến các nhà khoa học lo lắng hơn là khả năng nó có thể va chạm với các vệ tinh đang hoạt động trên quỹ đạo quanh trái đất. Ðây là vụ thứ hai trong hơn trăm năm qua thiên thạch rơi trên bầu trời nước Nga.

thien-thach2
Thiên thạch Fukang là một trong những phát hiện thiên thạch vĩ đại nhất thế kỷ 21, nó có thể phát ra ánh sáng – Nguồn: Arizona Meteorite Laboratory

Tuy nhiên, theo báo cáo của Giáo sư Sergei Zamozda của trường Ðại học Chelyabinsk, vụ nổ này đã làm 1,600 người bị thương. Khối thiên thạch bay vào quỹ đạo trái đất bị đốt cháy làm đường kính thiên thể nhỏ lại phân nửa còn 17m, khối lượng khoảng 10,000 đến 70,000 tấn, lao vào khí quyển với vận tốc 64,000km/giờ và phát nổ ở độ cao 19-24km, gây ra đám mưa thiên thạch trên các tỉnh Chelyabinsk, Tyumen, Kyrgan, Sverdlovsk cùng nhiều địa phương ven dãy núi Ural. Vụ nổ có sức tương đương từ 400,000 đến 550,000 tấn TNT. Nếu đó là một thiên thể có đường kính cả ngàn mét, thì thảm họa khó mà tưởng tượng.

Hiện nay, hầu hết những chương trình dò tìm thiên thạch đều do các cơ quan thiên văn và vũ trụ của Mỹ đảm nhiệm mang lại nhiều kết quả. Trong số đó thiết bị quan sát Linear sử dụng hai kính viễn vọng tự động mà trước đây do quân đội Mỹ sử dụng để dò tìm vệ tinh tình báo. Tuy vậy, Linear có một trường kính hạn hẹp và phải cần đến một tháng mới scanner hết cả bầu trời nhìn từ Nam nước Mỹ. Và điều quan trọng là con “mắt thần” này không thể nhìn thấy phần bầu trời ở Nam bán cầu khiến thiên thể có thể bị lọt lưới khi chúng tiến xuống phía Nam. Do vậy đài thiên văn châu Âu ở Chile (viễn vọng kính 1.5m) đang làm nhiệm vụ hỗ trợ trong việc truy quét toàn thể bầu trời để nhanh chóng phát hiện ra thiên thể có khả năng đe dọa trong tương lai cho dù nó còn cách xa hành tinh chúng ta trăm năm đi nữa.

thien-thach1
Linear có một trường kính hạn hẹp và phải cần đến một tháng mới scanner hết cả bầu trời nhìn từ Nam nước Mỹ – Nguồn: NASA

NL – Theo Netflix

------------------------------------------

Những bài trên báo Trẻ phát hành Thứ Năm ngày 30 tháng 11 năm 2016

(xin lấy báo tại các thân chủ đăng trên báo Trẻ)

  • Các đời HLV đội banh Mỹ Quốc (Thể thao) Trần Trí Dũng
  • Tin thể thao (Thể thao)
  • Tàn mộng (Truyện ngắn) Cẩm Giang
  • Chính trị trên bàn tiệc mùa Lễ (Kiến thức trẻ) Đinh Yên Thảo
  • The Head and The Heart (Âm nhạc) Nhã Vy
  • Hy vọng cho ngày mai
  • Cám ơn! (Duyên sài gòn) Du Uyên
  • Nhà độc tài bịp bợm (Ghi nhận trong tuần) Vũ Hiến
  • Lịch sự nơi công cộng (Giao tiếp) Minh Hải
  • Khi trở lại nhà (Tạp ghi) Trần Mộng Tú
  • Whiskey, brandy, vodka, gin (Kiến thức phổ thông) Phượng Nghi
  • Tưởng nhớ gã Beatles trầm lặng (Bên tách cà phê) Tim Nguyễn
  • Yến sào (Chuyện trò thấy thuốc) Nguyễn Ý Đức
  • Sử dụng bằng lái xe (An toàn giao thông)
  • Thưở đó chúng mình (Tạp ghi) Sean Bảo
  • Đường hóa học (Thế giới của dế mèn) Trần Lý Lê
  • Thơ phạm cao hoàng (Thơ)
  • Tưởng niệm nhạc sĩ Anh Bằng Người cuối sân ga (Tạp ghi) Trịnh Thanh Thủy
  • Có nên mua bảo hiểm sức khỏe qua các đại lý ? (Bạn có biết) Dạ Thảo
  • Cơm chiên Dương Châu kiểu Bạc Liêu (Tạp ghi) Tạ Phong Tần
  • Lệ phí đơn của Sở Di Trú tăng trong Mùa Lễ (Di trú) Lê Minh Hải
  • Cơn sốt chim cút Sài Gòn (Tạp ghi) Trang Nguyên
  • Mua hàng online mùa lễ (Bạn có biết) Hoàng Hương
  • Quà tặng mùa lễ (Sổ tay khách hàng) Hạnh Việt
  • Tình bạn thời đi học (Những bông hoa cuộc sống) Như Sao
  • Sơn máy và sơn lăn - sơn dầu và sơn nước (Bạn có biết) Xe-Ba-Gác Handyman
  • Coi chừng ứng dụng giả (Fake APP) (Bạn có biết) Hạnh Việt
  • Đi hát karaoke ở Hà Nội (Facebook có gì ngộ) Daniel Văn
  • Spa tại gia (Trang phụ nữ) Sông Hương
  • Phần chìm của tảng băng (Để gió cuốn đi) Hải-Vân
  • An toàn thực phẩm trong tiệm ăn (phần 2) (Phỏng vấn) Hương Võ
  • Cuba của Fidel (Tạp ghi) Mạnh Kim
  • Minimalism Phong cách tối giản (Thời trang) Điệu Cô Nương
  • Thế giới qua ống kính
  • Một vòng chợ hoa nước Mỹ (Phóng sự) Ngọc Linh
  • Cử tri viện Electoral College (Tạp ghi) Ianbui
  • An toàn nhà cửa khi du lịch mùa lễ (Bạn có biết) Quỳnh Như
  • Mr. Thất bại (Chuyện không đâu) Hồng Nguyên Hoàng
  • Mỗi tuần 1 con số
  • Đi bộ 9,000km gây quỹ giúp đỡ trẻ lang thang (Thế giới quanh ta) Dương Hùng
  • Bàn tiệc mùa Thu (Cái nhà của ta) Thiên Hương
  • Fantastic Beasts and Where to Find Them (Thế giới điện ảnh) Movie Phan
  • Olalacare (Chuyện Khó Tin Có Nhưng Thật)
  • Nên làm gì với vé máy bay sau chuyến bay? (Ứng dụng thường ngày) P324530
  • Những người đàn bà tôi gặp trên cầu (Truyện ngắn) Nguyễn Quang Tấn
  • Tìm em bé H.mong (Tạp ghi) Uyển Ca
  • Diễn hành lễ Tạ Ơn (Vui lạ khắp nơi)
  • Ipad - người bạn đường của tôi (Góc nhiếp anh) Andy Nguyễn
  • Thảo Trường: Bỡn cợt với cả những điều nghiêm chỉnh (Tài liệu văn học) Nguyễn & Bạn Hữu
  • Xe taxi tự động (Sản phẩm mới) Bảo Sơn
  • “Ô hô! Fidel Castro!” (Phiếm) Đoàn Xuân Thu
  • Đêm havana & ngày hà nội (Sổ tay thường dân) Tưởng Năng Tiến
  • Những thảo dược phụ trợ không nên dùng (Y tế và đời sống) Triệu Minh
  • Đồng chí Vi Quốc Thanh trong viện trợ Việt Nam (Trong hầm rượu) Trần Vũ
  • Người tốt (Câu lạc bộ tiếu lâm) N/A
  • El Nino và Canh Cua Rau Đay (Chuyện đời thường) Huy Phương
  • Vé số dạo (Tạp ghi) Nguyễn Sinh
  • Bánh xèo bánh chuối chiên (Tạp ghi) Hỷ Long
  • Ác mộng đêm Halloween (Chuyện vụ án) Nam Nhật
Facebook Comments
SHARE