Thành cổ Trà Kiệu

Ngày ấu thơ, mỗi lần chở tôi bằng xe máy theo con đường dọc sông Thu Bồn, mẹ vẫn thường dừng tại các địa danh như Câu Lâu, Trà Kiệu, Mỹ Sơn, Vĩnh Trinh, Giao Thủy… và dẫn tôi đi xem, chụp ảnh di tích lịch sử nơi này.

tra kieu10

Những kỷ niệm đẹp nhất về Trà Kiệu gắn liền với tôi từ năm mười bốn tuổi. Lần đó tôi mới sắm được chiếc máy ảnh, tôi đi chơi Noel ở Trà Kiệu cùng mẹ. Cho đến lúc ấy tôi vẫn chưa biết gì về đạo Thiên Chúa cũng như ngôi nhà thờ xứ Đạo đẹp nhất Quảng Nam này, nhưng tôi đã yêu Trà Kiệu gắn liền với tình yêu một thành cổ hoang phế, kinh đô Sư Tử của Vương Quốc Chiêm Thành, yêu Thiên Y A Na qua các trang cổ tích Chàm.      

tra kieu1

Bản đồ khai quật khảo cổ vùng Trà Kiệu thời Pháp – nguồn vi. wikipedia.org 

      
Địa danh Trà Kiệu gắn liền với di chỉ Simhapura – kinh thành Sư Tử của vương quốc Chiêm Thành. Là vùng phế đô gồm một phần xã Duy Trung, Duy Sơn giáp với các vùng sông bãi (các sông Thu Bồn, sông Bà Rén), đồi núi (các núi Chiêm Sơn, Tào Sơn, Hòn Bằng, đồi Bửu Châu). Simhapura ra đời vào khoảng cuối thế kỷ thứ IV, ngày nay chỉ còn những chân móng tường thành sụp đổ.

tra kieu8

Đài thờ Trà Kiệu – nguồn vi. wikipedia.org

 Năm 1927 nhà khảo cổ học J. Y. Claeys của Trường Viễn Đông Bác Cổ Hà Nội đã mở cuộc khai quật đầu tiên ở vùng đất này. Kết quả khai quật cho thấy các dấu vết của những tháp đền thờ ba vị thần Brahma, Siva và Vishnu của đạo Bà La Môn cùng nhiều tượng sư tử và thú vật khác. Về nghệ thuật điêu khắc đá của Simhapura cổ xưa có thể tìm thấy vang bóng của dĩ vãng vàng son qua những hiện vật được trưng bày ở phòng chính giữa của Bảo tàng Chàm Đà Nẵng và rải rác trong khuôn viên nhà thờ Trà Kiệu.

tra kieu7

Di tích tường thành cổ Trà Kiệu – nguồn vi. wikipedia.org

Trong quần thể thành cổ, đền tháp Chàm có rất nhiều đài thờ mà tiêu biểu là đài thờ Trà Kiệu. Đây là một đài thờ Chàm duy nhất còn lại tương đối nguyên vẹn với phần bệ vuông ở dưới và bệ yoni tròn ở trên. Cấu tạo của bệ yoni với hai thớt tròn đối xứng qua hai lớp cánh sen và một chiếc linga ba tầng đặt trong lòng tiêu biểu của yoni-linga trong văn hóa cổ Ấn Độ đã được người Chàm tiếp thu. Đài thờ Trà Kiệu có hình khối vuông lớn, còn thêm phù điêu 12 vũ nữ Apsara đứng múa trước đài sen, bên cạnh những phù điêu minh họa những sự tích trong các sử thi Ấn Độ.

tra kieu5

tra kieu6

Vài tượng cổ tại khuôn viên nhà thờ Trà Kiệu – ảnh tác giả

Đài thờ Trà Kiệu đã trở thành kiệt tác của nghệ thuật điêu khắc cổ xưa. Cũng qua những di chỉ tìm được trong các cuộc khai quật, có thể hình dung được vẻ đẹp kỳ lạ của các đền đài, cung điện, thành quách… đã làm cho kinh đô Trà Kiệu dù chỉ còn trong huyền thoại thêm hấp dẫn, càng gợi niềm tiếc nuối buổi hoàng kim của dân tộc Chiêm Thành.

tra kieu3

Vũ nữ Trà Kiệu – nguồn dienbatnblog.blogspot.com

Tôi yêu bốn chữ “kinh đô sư tử” một hình ảnh rất quen thuộc trong các quốc gia chịu ảnh hưởng nền văn minh Ấn Độ, thành phố sư tử của nhiều tiểu quốc rải rác khắp Đông Nam Á. Những Simhapura lịch sử đã biến mất theo năm tháng. Ngày nay những dãy tường thành được tìm thấy, những di tích ngàn năm yên ngủ được khơi nhớ, nhưng kinh thành Sư Tử không còn nữa, chỉ còn trong tôi một hoài niệm Simhapura đã tiêu trầm.

Thổ mẫu người Chàm là Thánh Mẫu Thiên Y A Na (Nữ thần Poh Nagar) từ trời xuống thế gian, nhập vào khúc cây trôi trên biển. Có người đàn ông vớt được, cưới làm vợ và khai sinh ra người Chàm. Xứ Chàm từng chịu sự đô hộ của Tàu, vào khoảng năm 190 sau CN, khi nhà Hán suy yếu, người Chàm đã nổi lên khởi nghĩa thành công, dựng nên quốc gia độc lập sử Tàu gọi là nước Lâm Ấp (Xứ Rừng Núi). Người Chàm còn được gọi là người Hời, sau 75 gọi là người Chăm. Từ khi người Chàm lập quốc, Lâm Ấp là quốc gia có chủ quyền với những vị vua nổi tiếng mà tên tuổi còn lưu truyền như Khu Liên, Phạm Dật, Chế Mân. Nước Lâm Ấp trải dài từ đèo Hải Vân đến đèo Cù Mông và khi lớn mạnh quốc hiệu đổi là Chiêm Thành, biên cương mở rộng từ Quảng Bình đến Bình Thuận.

tra kieu2

Thánh địa Mỹ Sơn – nguồn minhtrang.me

Từ thế kỷ XV về trước Quảng Nam là vùng đất trung tâm của người Chàm. Dù người Việt thôn tính đất Chiêm Thành họ vẫn có cảm tình với tín ngưỡng, tôn giáo bản địa và tôn thờ Thánh Mẫu Thiên Y A Na, vì thế Bà Thu Bồn Quảng Nam hay Thiên Y A Na vẫn được dân quanh vùng sùng bái.

Dân Chiêm Thành có Phật giáo làm quốc giáo đồng thời chịu ảnh hưởng sâu sắc Ấn Độ giáo. Tất cả các đền thờ ở kinh đô Trà Kiệu đều thờ thần Siva và Visnu là hai chư thần bảo hộ Vương triều. Trong các cuộc Nam Tiến đầu tiên người Việt đã định cư ở Trà Kiệu, lương dân người Việt và người Chàm chung sống thuận hòa qua nhiều đời. Nhưng từ năm 1628 hai dòng tộc Công giáo lớn người Việt là Lê Văn và Nguyễn Viết đã phát triển cơ nghiệp trên đất Trà Kiệu sau khi người Chiêm Thành bỏ Trà Kiệu nói riêng (Quảng Nam nói chung) vào Bình Định rồi Bình Thuận tái lập vương quốc tại đây. Cuối thế kỷ XVII, Thống binh, chưởng cơ Tả thành hầu Nguyễn Hữu Cảnh đem quân bình định, dùng chính sách ôn hòa, giúp đỡ và dạy người Chiêm Thành canh tác đất đai, dần dần sát nhập hết phần đất của Chiêm Thành vào Việt Nam. Chiêm Thành bị xóa tên trên bản đồ từ đấy.

tra kieu4

Nhà Thờ Núi (đền Thánh Mẫu Trà Kiệu)

Làng Công giáo Trà Kiệu được thành lập từ những ngày đầu những nhà truyền giáo châu Âu đến Việt Nam. Trên nền trung tâm kinh đô Sư Tử gian giữa ngôi giáo đường theo lối kiến trúc các nhà thờ Châu Âu thế kỷ 17. Kế bên giáo đường là tu viện, nhà trưng bày và nhà thờ Đức Mẹ. Hai ngôi nhà thờ tráng lệ và cổ kính dân quanh vùng vẫn gọi là Nhà Thờ Lớn và  Nhà Thờ Núi (đền Thánh Mẫu Trà Kiệu) làm nên Giáo xứ Trà Kiệu.

Ngày nay Trà Kiệu định hình một làng Công giáo lớn, những nơi thu hút khách hành hương trong và ngoài nước, là những dãy thành lũy, tháp Chàm, bảo tàng Chàm, cố đô Chiêm Thành.

tra kieu9

Tác giả trên đường lên Nhà Thờ Núi (đền Thánh Mẫu Trà Kiệu)

LTT


------------------------------------------

Những bài trên báo Trẻ phát hành Thứ Tư ngày 22 tháng 3 năm 2017

(xin lấy báo tại các thân chủ đăng trên báo Trẻ)

  • Lực sĩ xấu xí (Thể Thao) - Trần Trí Dũng
  • Duyên thừa (Truyện Ngắn) - Ng. T. Thanh Dương
  • Ngày số pi (Kiến Thức Trẻ) - Đinh Yên Thảo
  • Lá thư xúc động của cậu bé trộm chuông gió (Thế Giới Quanh Ta) - Dương Hùng
  • Ôi thật bất ngờ (Duyên Sài Gòn) - Du Uyên
  • Hoa Kỳ sẽ luộc Bắc Hàn (Ghi Nhận Trong Tuần) - Vũ Hiến
  • An sinh xã hội (Đời Sống) - Angie Hồ Quang
  • Người Đức dạy con (Giao Tiếp) - Minh Hải
  • Đọc hồi ký vượt tù vượt biển của nhà văn Huỳnh Công Ánh (Giới Thiệu Sách) - Việt Phương
  • Tháng ba có chút nắng ấm chim bay về nhiều (Bên Tách Cà Phê) - Tim Nguyễn
  • Sốt là gì? (Chuyện Trò Thấy Thuốc) - Nguyễn Ý Đức
  • Chuyện chó chưa… (c)hết (Bên Lề Chính Trường) - Sĩ Nguyên
  • Chuyện một chiếc cầu (Thế Giới Của Dế Mèn) - Trần Lý Lê
  • Thơ nguyễn thị hải (Thơ) - Sao Khuê
  • Saloon cao bồi (Tạp Ghi) - Sean Bảo
  • Bánh bột lọc Huế ơi! (Hương Vị Quê Nhà) - Tạ Phong Tần
  • Nợ thuế trên $50,000 Mỹ Kim có thể bị tịch thu passport (Di Trú) - Lê Minh Hải
  • Xem bói-bốc quẻ Sài Gòn xưa (Tạp Ghi) - Trang Nguyên
  • Tự làm nước xả mềm vải (Bạn Có Biết) - Hoàng Hương
  • Bánh mì Philly cheesesteak (Món Lạ) - Nấm Mèo
  • Nhân ngày hạnh phúc (Tạp Ghi) - Nguyễn Âu Hồng
  •  Hệ thống thắng abs và lợi ích của nó (Chiếc Xe Của Bạn) - Trịnh Kiều Phong
  • Mua chim phóng sanh (Facebook Có Gì Ngộ) - Daniel Văn
  • Phòng da chảy xệ khi giảm cân (Trang Phụ Nữ) - Sông Hương
  • Trên bến tàu (Những Bông Hoa Cuộc Sống) - Như Sao
  • Sao kim (Để Gió Cuốn Đi) - Hải-Vân
  • Lại chuyện người Trung Quốc (Tạp Ghi) - Lê Thu Thùy
  • Athleisure thời trang thể thao (Thời Trang) - Điệu Cô Nương
  • Moon Flower và chuyến hải hành 2017 (Ký Sự) - Ngọc Linh
  • Thảm trạng di dân (Chuyện Đời Thường) - Huy Phương
  • Em còn đi nữa! (Phóng Sự Việt Nam) - Hỷ Long
  • Xem phim miễn phí trên mạng (Bạn Có Biết) - Quỳnh Như
  • Santorini vầng sáng thiên đường (Phóng Sự) - Trịnh Thanh Thủy
  • Vườn Nhật Bản (Cái Nhà Của Ta) - Thiên Hương
  • Logan (Thế Giới Điện Ảnh) - Song Chi
  • Đọc 'y sĩ tiền tuyến' của Trang Châu (Tài Liệu Văn Học) - Nguyễn & Bạn Hữu
  • Dị ứng phụ nữ (Truyện Ngắn) - Hoàng Long
  • Những công việc lương trên $100,000 (Bạn Có Biết) - Mai Hoàng
  • 5 bí quyết làm bạn tiến bộ ngay lập tức (Góc Nhiếp Ảnh) - Andy Nguyễn
  • Lễ bà mùa sông cạn (Phóng Sự) - Uyển Ca
  • Cá nhà táng! (Phiếm) - Đoàn Xuân Thu
  • Lòng người qua một cành hoa (Sổ Tay Thường Dân) - Tưởng Năng Tiến
  • Bản năng Nhà Văn trong xã hội đồng phục (Trong Hầm Rượu) - Trần Vũ
  • Let It Be câu trả lời rồi sẽ đến (Something Anything) - Ian Bùi
  • Tin thể thao (Thể Thao)
  • Trung thành (Câu Lạc Bộ Tiếu Lâm)
  • Mỗi tuần 1 con số (Thế Giới)
  • Ngày hội Saint Patrick (Vui Lạ Khắp Nơi)
  • Khu vực sửa chữa đường (An Toàn Giao Thông)
  • Nghỉ chó (Chuyện Khó Tin Nhưng Có Thật)
Facebook Comments
SHARE