Tình trạng khẩn cấp – Kỳ 1

Tháng 11 năm 2015, Pháp tuyên bố tình trạng khẩn cấp để đối phó với cuộc tấn công tại Paris của một nhóm thuộc ISIS. Và mới đây, một số tiểu bang miền đông bắc nước Mỹ, kể cả Washington DC, đã tuyên bố tình trạng khẩn cấp có hiệu lực từ ngày 22 tháng 1 năm nay vì bão tuyết và băng giá. Vậy tình trạng khẩn cấp là gì, và tương quan với luật pháp ra sao?

emergency32

Một chính phủ hoặc một bộ phận của chính phủ (như cấp thành phố, cấp tiểu bang) có thể tuyên bố rằng khu vực họ quản trị được đặt trong tình trạng khẩn cấp. Vậy là chính phủ có thể hoãn thi hành hoặc thay đổi một số chức năng của ngành hành pháp, tư pháp và lập pháp trong một khoảng thời gian. Công dân được cảnh báo phải thay đổi nếp sống thường ngày cho phù hợp, còn cơ quan chính quyền được lệnh phải thực thi các kế hoạch khẩn cấp.

Tình trạng khẩn cấp có thể được chính quyền tuyên bố trong thời gian có thảm họa do thiên nhiên hoặc con người gây ra, trong thời gian có bất ổn, hoặc tiếp theo sau cuộc tuyên chiến hoặc tình trạng xung đột vũ trang trong nước hoặc quốc tế.

Tương quan với luật quốc tế

Theo luật quốc tế, quyền và tự do có thể bị đình chỉ trong tình trạng khẩn cấp, chẳng hạn, chính phủ có thể bắt giữ người không cần xét xử. Tất cả các quyền bị đình chỉ được liệt kê trong Hiệp ước Quốc tế về Quyền Chính trị và Dân sự (International Covenant for Civil and Political Rights – ICCPR). Các quyền không thể giảm được ghi trong Điều 4 của ICCPR là: quyền không bị tước đoạt tự do một cách độc đoán và quyền không bị tra tấn hoặc hành hạ.

Tại Hoa Kỳ

Tình trạng khẩn cấp cũng được sử dụng làm cớ để đình hoãn các quyền hạn và tự do được bảo đảm do hiến pháp hoặc luật pháp căn bản của một nước. Thủ tục và tính cách hợp pháp của tình trạng khẩn cấp thay đổi tùy theo từng quốc gia; dưới đây chỉ đề cập đến Hoa Kỳ.

Hiến pháp Hoa Kỳ quy định rõ rệt một số quyền hạn trong tình trạng khẩn cấp:

– Quốc hội có thể cho phép chính phủ động viên để thi hành luật, ngăn chặn cuộc nổi dậy, hoặc đẩy lùi cuộc xâm lăng.

– Quốc hội có thể cho phép chính phủ  đình hoãn cứu xét pháp lệnh “habeas corpus” (theo đó người bị bắt có thể đòi hỏi không được giam cầm trái phép) trong trường hợp có phiến loạn hoặc xâm phạm đến an ninh công cộng.

– Có thể kết tội mà không cần đến phát biểu của hội thẩm (presentment) hoặc cáo trạng của đại bồi thẩm đoàn (grand jury indictment) ở các trường hợp xảy ra “trong quân đội trong thời gian chiến tranh hoặc có an nguy công cộng”.

– Chính quyền tiểu bang có thể tham chiến mà không cần Quốc hội chuẩn thuận nếu “thực sự bị xâm lăng, hoặc có nguy cơ rõ rệt không thể trì hoãn.”

Ngoài những sự việc đó, nhiều điều khoản của luật hiện hành trong các phạm vi tài phán khác nhau, chỉ có hiệu lực khi có tình trạng khẩn cấp. Luật Quốc gia về tình trạng khẩn cấp (National Emergencies Act) quy định về tiến trình này ở cấp bậc liên bang. Luật đòi hỏi Tổng thống phải xác định rõ rệt các điều khoản đem ra thi hành, và duyệt xét lại bản tuyên bố hàng năm để tránh tình trạng khẩn cấp có tính cách chuyên quyền độc đoán và vô thời hạn. Trong những trường hợp như thế chính phủ phải tiếp tục hành động trong giới hạn quy định do luật và hiến pháp.

– Một thống đốc tiểu bang hoặc một thị trưởng địa phương có thể tuyên bố tình trạng khẩn cấp trong phạm vi quyền hạn của mình. Điều này thường xảy ra tại cấp tiểu bang để đối phó với các thiên tai. Cơ quan Điều hành Tình trạng Khẩn cấp Liên bang (Federal Emergency Management Agency – FEMA) duy trì một hệ thống các tài vật, nhân sự và huấn luyện để đáp ứng với các tình huống đó. Chẳng hạn, ngày 10 tháng 12 năm 2015 Thống đốc tiểu bang Washington tuyên bố tình trạng khẩn cấp do lụt và đất chuồi vì mưa nhiều.

– Luật Quốc tế về Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp (International Emergency Economic Powers Ac) cho phép chính phủ đóng băng các tài khoản, hạn chế giao thương và tịch thu tài sản để đối phó một “mối đe dọa bất thường và đặc biệt” với Hoa Kỳ xuất phát từ bên ngoài. Tính đến năm 2015, đã có hơn 30 tình trạng khẩn cấp dưới đạo luật IEEPA vẫn còn hiệu lực, liên quan đến nhiều chủ thể, mà cũ nhất là tuyên bố năm 1979 liên quan đến chính phủ Iran.

– Thí dụ điển hình về tình trạng khẩn cấp toàn quốc tại Hoa Kỳ là để đối phó với cuộc tấn công ngày 11 tháng 9 năm 2001, nay vẫn còn hiệu lực. Tình trạng này đình hoãn một số điều khoản luật giới hạn về quân số và thời gian thi hành nghĩa vụ quân sự.

PN

------------------------------------------

Những bài trên báo Trẻ phát hành Thứ Tư ngày 07 tháng 12 năm 2016

(xin lấy báo tại các thân chủ đăng trên báo Trẻ)

  • - Từ giải trí đến chính trường (Thể thao) Trần Trí Dũng
  • - Tập thể dục (Truyện ngắn) Hồ Đắc Vũ
  • - Quà cho con cái ngày lễ (Kiến thức trẻ) Đinh Yên Thảo
  • - Hạnh phúc một tang gia (Duyên sài gòn) Du Uyên
  • - Donald Trump và đồng minh Đông Á (Ghi nhận trong tuần) Vũ Hiến
  • - Lịch sự nơi công cộng (Giao tiếp) Minh Hải
  • - Bob Dylan & Giải Nobel văn chương 2016 (Tản mạn bên tách cà phê) Tim Nguyễn
  • - Mụn lẹo (Chuyện trò thấy thuốc) Nguyễn Ý Đức
  • - Bị phạt vì lái xe quá tốc độ (Luật pháp) Wilson Hưng Vũ
  • - Tin vịt (Thế giới của dế mèn) Trần Lý Lê
  • - Tìm hiểu về Medicare phần A, B, C và D (Bạn có biết) Dạ Thảo
  • - Norah John quay lại với dương cầm (Âm nhạc) Nhã Vy
  • - Một thử nghiệm nhạc Jazz vào văn hóa Việt (Phỏng vấn) Thanh Thư
  • - Cơm rang nước mắm (Tạp ghi) Tạ Phong Tần
  • - Chiếu Khán có sẵn, ngày ưu tiên và chuyển diện sớm (Di trú) Lê Minh Hải
  • - Nhớ về trận cháy cầu ông lãnh (Tạp ghi) Trang Nguyên
  • - Mua quà Giáng sinh (Bạn có biết) Hoàng Hương
  • - Mua hàng mùa lễ (Sổ tay khách hàng) Hạnh Việt
  • - Ngôi nhà thờ đổ nát của Cha (Những bông hoa cuộc sống) Như Sao
  • - Bộ phận oxygen sensor (Chiếc xe của bạn) Trịnh Kiều Phong
  • - Xe hơi và xe máy điện (Bạn có biết) Mai Hoàng
  • - Các cháu ngoan học vẽ chân dung bác nhé! (Facebook có gì ngộ) Daniel Văn
  • - Giải rượu (Trang phụ nữ) Sông Hương
  • - Tình yêu trong văn học Đông-Tây (Để gió cuốn đi) Hải-Vân
  • - Những điều cần biết về định giá nhà đất (Tạp ghi) Hương Võ
  • - Trà xanh, trà đen (Kiến thức phổ thông) Phượng Nghi
  • - Holidays & ăn diện (Thời trang) Điệu Cô Nương
  • - Vật tổ của các bộ tộc châu Phi (Nhìn ra thế giới) Ngọc Linh
  • - Ông già và chủ nghĩa xã hội huyền ảo (Lề chéo) Phạm Thị Hoài
  • - Đặt mua vé máy bay qua Google (Bạn có biết) Quỳnh Như
  • - Chú ý, trên taxi có sách! (Thế giới quanh ta) Dương Hùng
  • - Giáng sinh (Cái nhà của ta) Thiên Hương
  • - Thủ đô giáng sinh của Texas (Phóng sự) Andy Nguyễn
  • - 3 điều cần biết về việc bảo vệ hệ thống nối mạng không dây (Ứng dụng thường ngày) P324530
  • - Một thoáng với cái đẹp (Truyện ngắn) Nguyễn Hùng Vỹ Dịch
  • - Xông đất hậu hiện đại (Tạp ghi) Uyển Ca
  • - Lên đèn Noel (Vui lạ khắp nơi)
  • - Có nên dùng watermark? (Góc nhiếp anh) Andy Nguyễn
  • - Nắng hàng cau (Tài liệu văn học) Khuất Đẩu
  • - Băng dán theo dõi sức khỏe (Sản phẩm mới) Bảo Sơn
  • - Rượu và thơ! (Phiếm) Đoàn Xuân Thu
  • - Đại hội kiều bào địa đạo Củ Chi & em Lê Văn Tám (Sổ tay thường dân) Tưởng Năng Tiến
  • - Đồng chí Vi Quốc Thanh trong viện trợ Việt Nam đấu tranh chống Pháp (Trong hầm rượu) Trần Vũ
  • - Bị bệnh trong mùa lễ (Y tế và đời sống) Triệu Minh
  • - Mùa Đông không nhà (Chuyện đời thường) Huy Phương
  • - Thăm trân châu cảng (Tạp ghi) Việt Phương
  • - Đồng Đăng có phố Kỳ Lừa (Tạp ghi) Hỷ Long
  • - Tình chàng ý thiếp (Đời sống) Ngân Bình
  • - An sinh xã hội (Đời sống) Angie Hồ Quang
  • - Thơ phùng khắc bắc (Thơ)
  • - Y rằng (Câu lạc bộ tiếu lâm)
  • - Tin thể thao (Thể thao)
  • - Đổi bằng lái xe (An toàn giao thông)
  • - Hai lần (Chuyện khó tin nhưng có thật)
  • - Thế giới qua ống kính (Tin tức)
  • - Mỗi tuần 1 con số (Tin tức)
Facebook Comments
SHARE