Shutdown – Đóng cửa, tắt đèn… đánh nhau

Câu chuyện thời sự cuối tuần qua không ngoài việc chính phủ Mỹ bị đóng cửa một phần và tạm thời (government shutdown) vì không được Quốc Hội chuẩn thuận ngân sách để tiếp tục duy trì các hoạt động, sau khi các nhà lập pháp và hành pháp không tìm được giải pháp chung trong những chính sách quốc gia. Dù không phải lần đầu tiên chính phủ Mỹ bị đóng cửa và vì lý do gì hay trách nhiệm thuộc về ai, điều này xem ra không phải là giải pháp tốt nhất cho nước Mỹ. Để cung cấp thêm thông tin cho quý độc giả, chuyên mục mời các bạn cùng tìm hiểu sơ qua về ngân sách và chi tiêu của nước Mỹ cùng việc đóng cửa chính phủ là như thế nào và ảnh hưởng đến người dân ra sao.

shutdown-dong-cua-tat-den-danh-nhau
Đóng cửa Đài Tưởng Niệm TT Abraham Lincoln – nguồn Reuters Blogs

Nghe việc “đóng cửa”, “tê liệt”, “shutdown” như hiện nay, có lắm người sẽ thắc mắc việc guồng máy chính phủ một khi không còn hoạt động sẽ gây lắm xáo trộn cho quốc gia và đời sống người dân như thế nào. Có lẽ nhân câu chuyện thời sự này chúng ta cũng cùng nhau tìm hiểu thêm sự vận hành của guồng máy quốc gia, sự vận hành và chính sách của chính phủ như thế nào để dẫn đến việc “shutdown” này.

Tương tự như sự vận hành trong thương mại hay gia đình, sự chi tiêu của một chính phủ hay quốc gia nói chung phụ thuộc vào nguồn thu nhập có được. Như nguồn thu nhập chính của chính phủ liên bang Hoa Kỳ hiện nay là đến từ nguồn thuế các loại, như thuế thu nhập, thuế an sinh xã hội, thuế doanh nghiệp cùng các loại thuế mà người dân đóng cho chính phủ. Ngân sách chi tiêu có được từ nguồn thuế thu được này sẽ phân bổ làm hai loại chính: loại ngân sách luật định (mandatory budget) và loại ngân sách tùy định (discretionary budget).

shutdown-dong-cua-tat-den-danh-nhau1
Chủ tịch Hạ viện Paul Ryan (giữa) tham dự một cuộc họp báo với các nhà lãnh đạo đảng Cộng hòa tại Capitol, ngày 18 tháng 1 năm 2018. nguồn reuters.com

Ngân sách luật định chiếm khoảng hai phần ba trong tổng chi tiêu của Mỹ, phần lớn dùng để trả tiền cho các chương trình medicare, medicaid, tiền an sinh xã hội, hưu trí, thất nghiệp… cho người hưu trí hay người lao động và các quyền lợi cho các cựu quân nhân. Một vài chương trình phúc lợi xã hội khác như trợ cấp thực phẩm SNAP- quen được gọi là “food stamp” như trước đây, trợ giúp tiền nhà… cũng nằm trong ngân sách này. Như tên gọi, ngân sách này được thực hiện theo luật định, không phải thông qua quốc hội hàng năm hay quốc hội phải ban hành và áp dụng luật mới nếu muốn áp dụng cho những chương trình mới hay sẵn có. Với ngân sách tùy định, ngân sách chính yếu trong cuộc “shutdown” hiện nay, đòi hỏi phải được quốc hội thông qua. Ðây là ngân sách cho chính phủ sử dụng tùy theo các chính sách và mục đích của mỗi đời Tổng thống và nội các hay đảng phái khác nhau. Có Tổng thống sẽ ưu tiên ngân sách này trong việc phát triển quốc phòng, có nội các nhắm vào vấn đề an sinh, giáo dục, phát triển khoa học kỹ thuật.  Cũng nói thêm rằng nếu việc thu không đủ chi và dẫn đến thâm thủng như lâu nay, chính phủ Hoa Kỳ phải mượn nợ và sử dụng một phần của ngân sách thường niên để trả nợ quốc gia và chiếm một phần đáng kể (6-7%) trong tổng chi của chính phủ Hoa Kỳ hiện nay. Trong tài khoá 2017-2018, Mỹ trả khoảng 315 tỉ tiền lời cho số nợ công vào khoảng 24,200 tỉ đô la, tính ra là vào khoảng 74 ngàn đô la cho mỗi người dân lớn nhỏ vào cuối năm nay (theo số liệu từ Văn Phòng Ngân Sách Chính Phủ). Ðể nhìn vấn đề ngân sách quốc gia một cách gần gũi hơn,  chúng ta có thể so sánh (một cách tương đối) những điều kể trên với ngân sách và chi tiêu trong một gia đình. Thu nhập có được thì phần lớn  dành cho tiền nhà, bảo hiểm, thực phẩm… thiết yếu và bắt buộc, một phần chi tiêu khác là dùng cho việc mua sắm vật dụng, những cuộc du lịch… tùy nghi theo túi tiền và sở thích của mỗi gia đình. Nếu thu không đủ chi thì sinh thâm thủng, phải gạt thẻ, vay mượn và trả tiền lời.

shutdown-dong-cua-tat-den-danh-nhau3
Không chỉ là một sự phiền toái về du lịch. Ảnh: Emmanuel Dunand / Ảnh AFP / Getty

Như đã nói trên, ngân sách chi tiêu tùy định hàng năm cần được Quốc Hội thông qua và điều này đã được sử dụng như một vấn đề chính trị trong việc các dân biểu quốc hội,  thường là Cộng Hoà hay Dân Chủ dùng lá phiếu của mình để thương lượng các chính sách quốc gia không có sự đồng thuận. Khái niệm “đóng cửa chính phủ” – “shutdown” xảy ra khi Tổng thống và Quốc Hội, chủ yếu do các dân biểu đảng đối lập với Tổng thống đương nhiệm,  không đạt được sự đồng thuận trong vấn đề ngân sách hoạt động của chính phủ, dẫn đến việc chính phủ phải ngưng một số  dịch vụ công ích không thiết yếu  và hạn chế các hoạt động của các cơ quan liên bang. Ðây không phải lần đầu tiên chính phủ Hoa Kỳ bị ngưng hoạt động một phần và tạm thời mà đã xảy ra hàng chục lần trước đây trong nhiều đời Tổng thống. Mới nhất là vào năm 2013, dưới thời Tổng thống Obama, khi đảng Dân Chủ chiếm đa số tại Thượng Viện, và Hạ Viện nằm trong tay đảng Cộng Hòa, phía Cộng Hòa buộc muốn thông qua ngân sách năm 2014 phải bỏ đi ngân sách tài trợ cho chương trình bảo hiểm y tế Obamacare. Cuộc tranh chấp này đã dẫn đến việc chính phủ bị “shutdown” 16 ngày. Thỏa thuận chấm dứt việc “shutdown” này cuối cùng được thông qua với tỉ lệ 81/18 tại Thượng Viện, với toàn bộ Thượng Nghị Sĩ đảng Dân Chủ (52 TNS) cùng 29 TNS đảng Cộng Hòa đồng thuận và 18 Thượng Nghị Sĩ bỏ phiếu chống, muốn kéo dài thêm cuộc “shutdown”. Tất nhiên cả hai bên đều đổ lỗi cho nhau và hầu hết người dân được thăm dò đều không đồng ý với việc đóng cửa chính phủ, bất luận lý lẽ hay lỗi thuộc về bên nào. Cuộc “shutdown” lần này xảy ra khi phía Dân Chủ và Tổng thống Trump không đồng thuận trong ngân sách xây bức tường biên giới Mexico và tìm giải pháp chung cho chương trình DACA bảo vệ 800,000 di dân bất hợp pháp đã được cha mẹ dắt vào Mỹ từ khi còn nhỏ, từng được Tổng thống Obama cho phép họ tiếp tục cư trú, học hành và làm việc trên đất Mỹ mà không bị trục xuất. Nội các Trump cho rằng việc xây tường biên giới nhằm ngăn chặn những di dân lậu từ Mexico và phía Dân chủ cho rằng dùng tiền thuế người dân để xây bức tường biên giới là phí phạm và không hiệu quả trong việc ngăn chặn di dân lậu.

shutdown-dong-cua-tat-den-danh-nhau2
Chứng khoán toàn cầu biến động sau khi chính phủ Mỹ đóng cửa – nguồn NewsAdvance.com

Trưa Thứ Hai vừa qua, khi số báo lên khuôn thì Thượng Viện đã bỏ phiếu quyết định chấm dứt cuộc “shutdown” đã kéo sang ngày thứ ba, mở cửa tạm thời cho các hoạt động chính phủ cho đến ngày  8 Tháng Hai tới . Với tỉ lệ 81/18, trong đó có cả hai TNS thuộc đảng Cộng Hòa tiếp tục bỏ phiếu chống lại việc kết thúc cuộc “shutdown”, hứa hẹn về khả năng một cuộc shutdown thứ nhì sẽ lại xảy ra nếu việc giải quyết các bất đồng không theo mong đợi.Như nói trên, việc đóng cửa này chỉ ảnh hưởng đến các dịch vụ và hoạt động không thiết yếu của chính phủ và những nhân viên dân sự làm việc trong guồng máy liên bang sẽ tạm thời bị ngưng việc không ăn lương. Những công viên quốc gia, các bảo tàng viện, sở thú thuộc chính quyền liên bang sẽ tạm thời đóng cửa hay giới hạn hoạt động. Những cơ quan kiểm tra hay cấp giấy phép mang súng, xin sổ thông hành cũng tạm ngưng hoạt động. Trong khi đó, mọi hoạt động trọng yếu của chính phủ như quốc phòng, quân đội, an ninh quốc gia, FBI, CIA, kiểm soát không lưu, bưu điện…  vẫn hoạt động bình thường, cho dù một số nhân viên dân sự trong các cơ quan này có thể bị tạm thời nghỉ việc không ăn lương và một phần nhân viên Sở Thuế Vụ cũng sẽ bị ảnh hưởng. Ảnh hưởng nặng nề và trực tiếp nhất là hoạt động tại Bạch Ốc, khi khoảng hơn 1,000 nhân viên trong số 1,715 nhân viên làm việc tại Bạch Ốc sẽ phải tạm thời nghỉ việc.

Qua các điều kể trên, có thể thấy rằng các cuộc “shutdown” sẽ không ảnh hưởng nặng nề đến hoạt động thường nhật của người dân, ngoài việc cho thấy những bất đồng mang tính đảng phái về một số chính sách giữa giới lập pháp và hành pháp Hoa Kỳ trong các vấn đề quốc gia. Hai bên Cộng Hoà và Dân Chủ đang đóng cửa, tắt đèn để “đánh nhau” và đổ lỗi cho nhau, kéo theo sự binh chống kịch liệt của người ủng hộ hai bên. Những tranh cãi giữa người dân thường với nhau có lẽ chẳng làm thay đổi gì đến quyết định của giới chính trị gia tại Washington, ngoài việc đào sâu sự chia rẽ. Thay vào đó, hãy sử dụng lá phiếu cử tri của mình dành cho những dân biểu đại diện cho các chính sách chúng ta mong muốn. Ðó là tiếng nói hữu hiệu và thiết thực nhất chúng ta có thể làm. Cuộc bầu cử giữa mùa sẽ diễn ra trong năm nay. Hãy dự phần.

ĐYT

SHARE

NO COMMENTS

LEAVE A REPLY