“Những cuộc hóa thân tháng Tư”

Tháng Tư như một dấu hằn, dấu mốc, dấu thất lạc, dấu nhớ, dấu vỡ, dấu khắc khoải, dấu động kinh của 40 năm xưa mà như mới hôm qua. Tháng Tư cũng là khởi điểm của những hành trình hoá thân của bao nhiêu triệu người Việt đã và đang sống ở trong nước cũng như hải ngoại

nhung cuoc hoa than thang tu

Những Cuộc Hóa Thân Tháng Tư (1990) – Sơn dầu trên canvas – 80cm x 100cm

Giống mọi người, Trịnh Cung đã trải nghiệm một cuộc hoá thân khởi đi từ Tháng Tư, năm 1975. Bầu trời ông thở vào thời điểm đó, của miền Nam sau khi thua cuộc, có những tia sáng mong manh và yếu ớt của một buổi chiều chạng vạng. Nó đã ảnh hưởng trực tiếp vào tâm hồn người cầm cọ, lại vướng sự mẫn cảm của một nhà thơ. Ông như người rơi vào vòm đêm rã rượi của Tháng Tư đen, như chìm trôi trong cuộc hôn mê suốt 15 năm dài, cuối cùng tỉnh lại và kịp thoát ra khỏi bóng đêm tuyệt vọng. Ông đã tìm thấy nghệ thuật là cái phao cứu độ đúng như ông đã tự bạch trong vựng tập của cuộc triển lãm cùng các họa sĩ đồng thời như Nguyễn Trung, Đinh Cường, Nguyễn Phước, Nguyên Khai… tại Houston, Hoa Kỳ năm 2012. “Hội họa luôn cứu chuộc tôi khỏi những vấp ngã, những khủng hoảng tưởng chừng không gượng dậy được..”

Sau 15 năm buông cọ ông đã nhận ra rằng sao không biến những đau thương của đời mình thành tác phẩm nghệ thuật, và từ suy nghĩ đó tác phẩm “Những cuộc hóa thân Tháng Tư” ra đời vào năm 1990.

Bây giờ chúng ta thử theo dõi cuộc chuyển hóa của ông và hoàn cảnh đất nước vào năm 1990 trong tác phẩm “Những cuộc hóa thân Tháng Tư”.

nhung cuoc hoa than thang tu1

Từ trái: Hồ Hữu Thủ, Trịnh Cung, Nguyễn Xuân Thiệp, Đinh Cường, Nguyên Khai tại Houston, chiều 27.10.2012 – nguồn http://phovanblog.blogspot.com

Nhìn vào bố cục cân bằng của tranh, chúng ta thấy một lằn ranh màu xanh phân đôi bức tranh làm hai mặt phẳng, hai miền thời gian hay hai thế giới sắc màu rõ rệt. Lằn ranh ấy đồng thời miêu tả dáng cong một người phụ nữ bằng một đường ngực và hông, mở ra một chân trời mát dịu trong màu xanh pha xám lấm chấm xanh ngọc và bạc. Cách pha màu dịu nhẹ này của Trịnh Cung khiến mới nhìn, tôi có cảm tưởng như ông vẽ bằng màu nước chứ không phải sơn dầu trên bố. Lạ lắm cái màu, nửa xanh, nửa xám, nửa lam lại có vẻ trắng bàng bạc mà ông đặt tên là xanh phổ (Prussian Blue) này, theo tôi, nó diễn tả được những nội tâm phức tạp cũng như những cảm tính bất định nơi người phụ nữ.

Phía lằn ranh bên phải gần dưới cùng bức tranh, chúng ta thấy một con chim nhỏ màu bạc đuôi xanh. Phía trên con chim là một vòng tròn to đỏ, Tượng trưng cho mặt trời và trên nữa là một mảnh trăng lưỡi liềm cũng đỏ. Màu xám bạc chung quanh vầng trăng và trong mặt trời nâng đỡ cho màu đỏ, gợi đến một tế bào máu hay giọt máu hồng. Màu đỏ cũng dịu nhẹ hơn nhờ sự hỗ trợ của xám và bạc lan tỏa. Trên nữa là hình một cái đầu ngựa màu nâu đất. Phía trên cùng góc trái là một đầu trâu. Còn dưới thấp trông như hình một con dao gẫy. Chung quanh những hình thể người, thú và vật là những mảng màu trắng bạc (Titanium White), nâu, xám được pha trộn làm nhạt đi, loãng ra để nổi bật lên màu chính là xanh phổ, đỏ và nâu đất.

Nhan đề “Những cuộc hóa thân Tháng Tư” là một dẫn dắt cần thiết cho người xem bước vào ý nghĩa ẩn dụ của bức tranh. Chúng ta hãy đi ngược về quá khứ ở thời điểm Tháng Tư năm 1990, nhìn vào hoàn cảnh Việt Nam thời ấy, sẽ thấy ánh sáng của bức tranh được hiện ra dần. Trung tâm bức tranh là người phụ nữ, cũng là cái trục của cuộc đời xoay quanh. Dáng hình người phụ nữ ấy như ở giữa lằn ranh của hư và thực và rồi bị đẩy trượt vào quá khứ màu xanh xám. Miền quá khứ ấy là những kỷ niệm đẹp đẽ mà con người lỡ để nó tuột khỏi tầm tay, để rồi hoài niệm, tiếc nuối. Bên phải, trái là những mặt nạ trá hình của lũ đầu trâu mặt ngựa hiện diện như hóa thân của kẻ dữ trong một thời đại hỗn mang. Con chim mang ẩn dụ cho số phận nhỏ nhoi của người dân bị thu mình lại. Mặt trời và mặt trăng bị nhuộm đỏ tức cả nước chìm trong màu cờ đỏ của cộng sản. Con dao như vũ khí và sức mạnh của miền Nam đã bị bẻ gẫy. Đó là phía của người thua cuộc.

nhung cuoc hoa than thang tu2

Trịnh Cung tháng 10.2014 tại Dallas – nguồn baotreonline.com

Thoạt nhìn tranh Trịnh Cung tôi nhận ra được những uẩn ức nội tâm đang được ông dùng những màu sắc nhẹ và mềm mại thể hiện. Ông sử dụng các hình tượng chim, người phụ nữ, đầu trâu mặt ngựa để bộc lộ những suy tư từ lâu bị dồn nén. Ông đã dùng nghệ thuật Biểu Hiện. Tuy nhiên, vì sinh ra và lớn lên trong thời thịnh đạt của trường phái lãng mạn, cây cọ của ông thường ảnh hưởng đường nét của nghệ thuật lãng mạn. Thêm nữa, trong con người ông lại có tố chất thi sĩ nên màu sắc và phong cách vẽ của ông ít nhiều ảnh hưởng tính lãng mạn trữ tình của thi ca. Ông không sử dụng màu dày, hay nổi bật dữ dội. Trái lại, cách ông pha màu hay chuyển đổi từ màu này qua màu kia, trông rất mềm mại, nhẹ nhàng và tinh tế. Đã vậy, hình như ông lại muốn vượt thoát ra khỏi ngôn ngữ ẩn dụ của hình thể, để vươn lên một cái gì mới hơn, vô hình thể hơn, trừu tượng hơn. Do đó, những đầu súc vật, dáng người phụ nữ, con dao, đã trở nên mờ nhạt, không rõ rệt, mơ hồ và xa rời Biểu Hiện để bước vào thế giới của nghệ thuật Trừu Tượng. Trạng thái nội tâm của ông khi vẽ bức tranh này hẳn là rất phức tạp, nên ông đã dùng hình thái nghệ thuật Biểu Hiện – Trừu Tượng (Abstract expressionism).

Tóm lại, thông điệp của bức tranh đã nói lên được tâm trạng của Trịnh Cung vào một Tháng Tư và những Tháng Tư sau này. Tâm trạng một người nghệ sĩ tạo hình bất lực trước sự thay đổi hỗn mang của thời cuộc và đất nước. Ông, một con chim nhỏ, một kẻ lưu vong trên chính quê hương mình, không biết làm gì hơn là thu mình lại, và cất tiếng hót vào hư không.

TTT

 

------------------------------------------

Những bài trên báo Trẻ phát hành Thứ Năm ngày 28 tháng 06 năm 2017

(xin lấy báo tại các thân chủ đăng trên báo Trẻ)

  • - Tiền lệ & tiền tệ (Thể Thao) - Bảy Bụi
  • - Man nương (Truyện Ngắn) - Phạm Thị Hoài
  • - Salt Lake City vọng tiếng chuông xưa (Kiến Thức Trẻ) - Đinh Yên Thảo
  • - Chuyện 2 con chó (Duyên Sài Gòn) - Du Uyên
  • - Sau cái chết của Otto Warmbier (Ghi Nhận Trong Tuần) - Vũ Hiến
  • - Người bố đơn thân nuôi con (Giao Tiếp) - Minh Hải
  • - Những trang viết sau đây cũng là để tưởng niệm Đinh Cường, Lê Uyên Phương (Bên Tách Cà Phê) - Tim Nguyễn
  • - Lọc máu nhân tạo (Chuyện Trò Thấy Thuốc) - Nguyễn Ý Đức
  • - Những điều không nên hỏi tiếp viên hàng không (Bạn Có Biết) - Mai Hoàng
  • - Tổng thống “hot” nhất (Bên Lề Chính Trường) - Sĩ Nguyên
  • - Cuba còn ngái ngủ (Thế Giới Dế Mèn) - Trần Lý Lê
  • - Thơ đỗ Trung Quân (Thơ) - Sao Khuê
  • - Mở mang bờ cõi (Theo Dòng Thời Gian) - Sean Bảo
  • - Về miền Tây ăn gỏ bồn bồn (Hương Vị Quê Nhà) - Tạ Phong Tần
  • - Những thay đổi quan trọng trong đơn I-526 mới dành cho chiếu khán đầu tư EB-5 (Di Trú) - Lê Minh Hải
  • - Chợ lớn mới (Việt Nam Ngày Cũ) - Trang Nguyên
  • - Làm sạch không khí trong nhà (Bạn Có Biết) - Hoàng Hương
  • - Haggis - dồi trường xứ scotland (Món Lạ) - Nấm Mèo
  • - Blue Whale Challenge, trò chơi tử thần (Ứng Dụng Thường Ngày) - P324530
  • - Chống nóng (Facebook Có Gì Ngộ) - Du Face
  • - Nhan sắc và giấc ngủ (Trang Phụ Nữ) - Sông Hương
  • - Bà đã đi rồi (Những Bông Hoa Cuộc Sống) - Như Sao
  • - Phân nửa Thủ khoa, Á khoa là học sinh Việt (Cộng Đồng Đây Đó) - Dạ Thảo
  • - Chiều Winnipeg (Tùy Bút) - Đào Nguyên Hải Đăng
  • - Văn cao (70 Năm Tình Ca Việt Nam) - Hoài Nam
  • - Màu hot của hè (Thời Trang) - Điệu Cô Nương
  • - Lễ hội phấn màu (Ký Sự ) - Trịnh Thanh Thủy
  • - Sân cỏ bị úa và vài chỗ cỏ bị chế (Bạn Có Biết) - Xe-Ba-Gác Handyman
  • - Giạt vào bờ (Tạp Ghi) - Trần Mộng Tú
  • - Cửu Long ký sự (Ký Sự) - Hỷ Long
  • - Giảm mỡ bụng tự nhiên (Bạn Có Biết) - Quỳnh Như
  • - Thập niên cũ (Trong Hầm Rượu) - Trần Vũ
  • - Ván bài cuối cùng (Chuyện Vụ Án) - Nam Nhật
  • - Khuynh hướng sống tối giản trong các gia đình trẻ ở Nhật (Thế Giới Quanh Ta) - Dương Hùng
  • - Giá kệ cho bồn rửa (Cái Nhà Của Ta) - Thiên Hương
  • - Đạo diễn Krzysztof Kieslowski (Thế Giới Điện Ảnh) - Song Chi
  • - Bài học Helmut Kohl (Phiếm) - Đoàn Xuân Thu
  • - Tủ sách Tuổi Hoa (Tài Liệu Văn Học) - Nguyễn & Bạn Hữu
  • - Tấm hình bị xé rách (Truyện Ngắn) - Nguyễn Hùng Vỹ
  • - Phao cứu cấp (Sản Phẩm Mới) - Bảo Sơn
  • - 9 Lý do để quen một photographer (Góc Nhiếp Ảnh) - Andy Nguyễn
  • - Ưu đãi (Thơ) - Thy Lan Thảo
  • - Lễ cúng cô hồn tháng Năm Âm (Phóng Sự Việt Nam) - Uyển Ca
  • - Nó rớt rồi sao? (Sổ Tay Thường Dân) - Tưởng Năng Tiến
  • - Mức độ (Câu Lạc Bộ Tiếu Lâm)
  • - Tin thể thao (Thể Thao)
  • - An sinh xã hội (Đời Sống)
  • - Hút thuốc nơi "sở làm" (Chuyện Khó Tin Nhưng Có Thật)
  • - Mỗi tuần 1 con số (Thế Giới)
  • - Nghệ thuật rác (Vui Lạ Khắp Nơi)
Facebook Comments
SHARE