Những bức tranh trông như thật – Kỳ 1

Hỏi: Có phải khi người ta vẽ thật tinh vi, như thật từng sợi tóc, sợi râu, như vậy mới đúng là nghệ thuật ?

Đáp: Ðúng vậy, nhưng đó là nghệ thuật của thời từ thế kỷ 14 đến cuối thế kỷ 19, tức từ Tiền Phục Hưng cho đến Tân Cổ Ðiển do phần lớn các tài năng hội họa gốc Ý, Hòa Lan, Anh và Tây Ban Nha tạo ra, nó kéo dài khoảng 6 thế kỷ, trước khi Trường phái Ấn Tượng ra đời tại Paris vào đầu thế kỷ 20.

buctranh trongnhuthat 01

The Birth of Venus của Botticelli NGUỒN ITALIANRENAISSANCE.ORG

Những bức tranh trông như thật ấy được gọi chung là tranh vẽ theo lối Cổ điển, hay còn được coi là hội họa Trường quy. Tất nhiên, lối vẽ này vẫn còn tiếp tục được ưa chuộng bởi những họa sĩ thuộc nhiều thế hệ sau các bậc thầy như Leonard de Vinci, Michelangelo, Botticelli, Vermeer, Rambrand, Goya… Việt Nam chúng ta có Ðỗ Quang Em, Trung Quốc có Yen Chi Phey, là những họa sĩ thuộc thế hệ ngày nay của Á châu đang rất thành công với lối vẽ tỉ mỉ, trau chuốt từng chi tiết của mẫu vẽ. Giá tranh của Yen Chi Phey hiện không còn dưới một triệu USD đối với những bức có kích thước trên 2m vuông, riêng Ðỗ Quang Em, người họa sĩ đã được cựu Tổng thống Mỹ, Bill Clinton nhắc tên trong diễn văn đọc tại Hà Nội khi ông đến thăm Việt Nam lần đầu, có giá đến 5-7 chục ngàn USD vào những năm 2000.

Hỏi: Trở lại hội họa cổ điển (trường quy, hàn lâm, hiện thực) dựa trên những nguyên tắc nào?

Đáp: Môn học này, ở những trường mỹ thuật, thường chiếm nhiều giờ học nhất cho mỗi tuần lễ, thời tôi còn theo học ở trường mỹ thuật ở Huế và Sài Gòn, giờ vẽ khỏa thân là 16 giờ/tuần, ai có điểm thầy chấm trên 7 là thuộc loại khá và giỏi. Hồi đó, tôi được học bởi 2 ông thầy giỏi về môn này, Huế có thầy Lê Yên, Sài Gòn có thầy Lê Văn Ðệ. Mỗi ông mỗi tính cách, thầy Lê Yên thì nét vẽ sắc và mạnh, còn thầy Ðệ thì cách vẽ luôn mềm mại, nhẹ nhàng. Từ vẽ bằng bút chì loại 6b cho đến chì than, rồi vẽ bằng mầu nước, sau chuyển qua bột mầu và cuối cùng là vẽ khỏa thân bằng sơn dầu. Sở dĩ, môn vẽ này được cho là quan trọng hơn tất cả các môn học khác của các trường mỹ thuật là vì nó được coi là nền tảng, vẽ người đúng bài bản từ đường nét, hình khối, đậm nhạt, xa gần, bóng tối và ánh sáng, diễn tả thể chất và sau cùng là sự hòa hợp mầu sắc thì người họa   sĩ sẽ vẽ được tất cả các sự vật trong tự nhiên.

Trong 6 thế kỷ ngự trị thế giới mỹ thuật kể từ Thời Phục Hưng, hội họa cổ điển không phải không có sự thay đổi phong cách và chủ đề, tuy nhiên về cơ bản trong nghệ thuật tạo hình không mấy thay đổi, nếu có cũng khó nhận ra đối với người không thực sự giỏi về chuyên môn.

Hỏi: Tại sao vẽ tỉ mỉ, tinh vi… thời trước được cho là nghệ thuật? Và cho đến khi nào thì trào lưu nghệ thuật này hết thời huy hoàng?

Đáp: Vẽ như thật, vẽ như chụp hình… là một sự tuyệt vời, là một điều chỉ có thiên tài mới làm được, vì thế mà người đời xưa thán phục là vẽ như thần. Trước những họa sĩ Phục Hưng, hội họa đã xuất hiện lâu rồi nhưng bị coi là sơ khai, đó là nghệ thuật thời Tiền Sử. Người ta coi tranh hang động là nghệ thuật của loài người chưa văn minh, thiếu học hành, nguệch ngoạc trong lúc nhàn rỗi của những người đi săn, đi mưu sinh. Ðây là một đánh giá nhầm lẫn của những nhà nghiên cứu quá thiên về chủ nghĩa hàn lâm. Không ai dám phủ nhận sự tuyệt vời của nghệ thuật hàn lâm nhưng vì sao ngày nay nó mất ngôi thống trị nền nghệ thuật thế giới? Và oái oăm thay, cái mà nó bị gạt ra bên lề của nghệ thuật suốt 10 thế kỷ đầu của lịch sử nhân loại lại là bài học mở đường cho Nghệ Thuật Hiện Ðại. Thậm chí Picasso đã có lần ca tụng tranh hang động đã làm lu mờ hội họa hiện đại!

buctranh trongnhuthat 01

Một bản vẽ của Leonardo da Vinci NGUỒN WEB.STANFORD.EDU

Trở lại với hội họa cổ điển, thời hoàng kim của nó, sự ra đời của nó hoàn toàn làm cho văn hóa loài người ở châu Âu suốt 6 thế kỷ trước thế kỷ 20 trở nên phong phú, sang trọng và văn minh bậc nhất. Không có nền mỹ thuật này ngày nay thế giới mỹ thuật trên hành tinh này sẽ ra sao? Nền mỹ thuật này không chỉ nằm gọn trong các kiệt tác bởi bàn tay tài hoa của các nghệ sĩ bậc thầy mà nó ảnh hưởng rộng qua các lãnh vực văn hóa khác như tôn giáo, kiến trúc, trang phục, nội thất… trong đó nhà thờ Thiên Chúa Giáo được sự đóng góp rất lớn của mỹ thuật cổ điển. Cũng có thể nhìn nhận rằng tầng lớp tăng lữ Thiên Chúa Giáo đã biết nhìn ra rất sớm sự tuyệt vời của tài năng mỹ thuật ở những nghệ sĩ cổ điển thời trước mà khai thác cho sự phụng dưỡng và quảng bá đức tin trước khi có các cuộc cách mạng chính trị dân chủ và khoa học nổ ra vào thế kỷ 19 -20 kéo theo cuộc cách mạng mỹ thuật hiện đại vào đầu thế kỷ 20.

Vậy, những cuộc cách mạng ấy đã đem đến những điều quan trọng gì mà nền hội họa cổ điển huyền thoại phải thoái vị ngai vương của mình? Ðó là khoa học và chủ nghĩa dân chủ cho châu Âu.

Khi khoa học chưa tỏa sáng và nền đế chế phong kiến toàn trị dưới sự bảo trợ của giáo hội, người nghệ sĩ chỉ có 2 con đường để thi thố tài năng của mình, đó là nhà thờ và cung đình. Cả 2 thế giới này không chấp nhận thứ nghệ thuật đơn giản, đại chúng, mà càng tinh xảo càng khéo tay càng phù hợp với những câu chuyện trong Phúc âm, càng giống càng sang trọng càng phù hợp với vua chúa, quý tộc. Cái mỹ học thời phong kiến phương Tây là hướng về sự hoàn hảo trong tạo hình, sự cân đối trong bố cục, sự hòa hợp trong màu sắc và sự nhịp nhàng trong đường nét. Nói chung là thứ mỹ học của sự tinh xảo, linh thiêng và quý phái và cũng là thứ mỹ học loại trừ chủ nghĩa cá nhân, phi cá tính và phi cả khoa học.

Với khoa học khám phá ra hệ thống màu trong ánh sáng và cả trong bóng râm, quang học đã mở ra cho giới họa sĩ một kiến thức về màu sắc trên sự vật phong phú như thế nào và sự khéo tay không còn là yếu tố duy nhất để hiện thực cái cần vẽ như thời máy ảnh của anh em nhà Lumière phát minh ra máy ảnh. Thậm chí ngày nay, nhiều họa sĩ không phải mất công ngồi tỉa tót từng bàn tay, cánh hoa,… mà họ có quyền dùng máy chụp hình làm thay họ việc tẩn mẩn như các họa sĩ thời cổ điển. Bù lại, họ rảnh tay để dồn cho tư duy sáng tạo. Dường như sự sáng tạo trong nghệ thuật tạo hình cũng được đặt lên hàng đầu kể từ khi người nghệ sĩ được giải phóng khỏi những quy ước hàn lâm và làm chủ cảm xúc nghệ thuật của riêng mình nhờ vào những cuộc cách mạng như đã nêu ở trên.

buctranh trongnhuthat 01

Vẽ khỏa thân là môn học bắt buộc tại các trường mỹ thuật. ẢNH: AFP

TC – Cali, tháng 9, 2015

------------------------------------------

Những bài trên báo Trẻ phát hành Thứ Năm ngày 30 tháng 11 năm 2016

(xin lấy báo tại các thân chủ đăng trên báo Trẻ)

  • Các đời HLV đội banh Mỹ Quốc (Thể thao) Trần Trí Dũng
  • Tin thể thao (Thể thao)
  • Tàn mộng (Truyện ngắn) Cẩm Giang
  • Chính trị trên bàn tiệc mùa Lễ (Kiến thức trẻ) Đinh Yên Thảo
  • The Head and The Heart (Âm nhạc) Nhã Vy
  • Hy vọng cho ngày mai
  • Cám ơn! (Duyên sài gòn) Du Uyên
  • Nhà độc tài bịp bợm (Ghi nhận trong tuần) Vũ Hiến
  • Lịch sự nơi công cộng (Giao tiếp) Minh Hải
  • Khi trở lại nhà (Tạp ghi) Trần Mộng Tú
  • Whiskey, brandy, vodka, gin (Kiến thức phổ thông) Phượng Nghi
  • Tưởng nhớ gã Beatles trầm lặng (Bên tách cà phê) Tim Nguyễn
  • Yến sào (Chuyện trò thấy thuốc) Nguyễn Ý Đức
  • Sử dụng bằng lái xe (An toàn giao thông)
  • Thưở đó chúng mình (Tạp ghi) Sean Bảo
  • Đường hóa học (Thế giới của dế mèn) Trần Lý Lê
  • Thơ phạm cao hoàng (Thơ)
  • Tưởng niệm nhạc sĩ Anh Bằng Người cuối sân ga (Tạp ghi) Trịnh Thanh Thủy
  • Có nên mua bảo hiểm sức khỏe qua các đại lý ? (Bạn có biết) Dạ Thảo
  • Cơm chiên Dương Châu kiểu Bạc Liêu (Tạp ghi) Tạ Phong Tần
  • Lệ phí đơn của Sở Di Trú tăng trong Mùa Lễ (Di trú) Lê Minh Hải
  • Cơn sốt chim cút Sài Gòn (Tạp ghi) Trang Nguyên
  • Mua hàng online mùa lễ (Bạn có biết) Hoàng Hương
  • Quà tặng mùa lễ (Sổ tay khách hàng) Hạnh Việt
  • Tình bạn thời đi học (Những bông hoa cuộc sống) Như Sao
  • Sơn máy và sơn lăn - sơn dầu và sơn nước (Bạn có biết) Xe-Ba-Gác Handyman
  • Coi chừng ứng dụng giả (Fake APP) (Bạn có biết) Hạnh Việt
  • Đi hát karaoke ở Hà Nội (Facebook có gì ngộ) Daniel Văn
  • Spa tại gia (Trang phụ nữ) Sông Hương
  • Phần chìm của tảng băng (Để gió cuốn đi) Hải-Vân
  • An toàn thực phẩm trong tiệm ăn (phần 2) (Phỏng vấn) Hương Võ
  • Cuba của Fidel (Tạp ghi) Mạnh Kim
  • Minimalism Phong cách tối giản (Thời trang) Điệu Cô Nương
  • Thế giới qua ống kính
  • Một vòng chợ hoa nước Mỹ (Phóng sự) Ngọc Linh
  • Cử tri viện Electoral College (Tạp ghi) Ianbui
  • An toàn nhà cửa khi du lịch mùa lễ (Bạn có biết) Quỳnh Như
  • Mr. Thất bại (Chuyện không đâu) Hồng Nguyên Hoàng
  • Mỗi tuần 1 con số
  • Đi bộ 9,000km gây quỹ giúp đỡ trẻ lang thang (Thế giới quanh ta) Dương Hùng
  • Bàn tiệc mùa Thu (Cái nhà của ta) Thiên Hương
  • Fantastic Beasts and Where to Find Them (Thế giới điện ảnh) Movie Phan
  • Olalacare (Chuyện Khó Tin Có Nhưng Thật)
  • Nên làm gì với vé máy bay sau chuyến bay? (Ứng dụng thường ngày) P324530
  • Những người đàn bà tôi gặp trên cầu (Truyện ngắn) Nguyễn Quang Tấn
  • Tìm em bé H.mong (Tạp ghi) Uyển Ca
  • Diễn hành lễ Tạ Ơn (Vui lạ khắp nơi)
  • Ipad - người bạn đường của tôi (Góc nhiếp anh) Andy Nguyễn
  • Thảo Trường: Bỡn cợt với cả những điều nghiêm chỉnh (Tài liệu văn học) Nguyễn & Bạn Hữu
  • Xe taxi tự động (Sản phẩm mới) Bảo Sơn
  • “Ô hô! Fidel Castro!” (Phiếm) Đoàn Xuân Thu
  • Đêm havana & ngày hà nội (Sổ tay thường dân) Tưởng Năng Tiến
  • Những thảo dược phụ trợ không nên dùng (Y tế và đời sống) Triệu Minh
  • Đồng chí Vi Quốc Thanh trong viện trợ Việt Nam (Trong hầm rượu) Trần Vũ
  • Người tốt (Câu lạc bộ tiếu lâm) N/A
  • El Nino và Canh Cua Rau Đay (Chuyện đời thường) Huy Phương
  • Vé số dạo (Tạp ghi) Nguyễn Sinh
  • Bánh xèo bánh chuối chiên (Tạp ghi) Hỷ Long
  • Ác mộng đêm Halloween (Chuyện vụ án) Nam Nhật
Facebook Comments
SHARE