Những bức tranh trông như thật – Kỳ 1

Hỏi: Có phải khi người ta vẽ thật tinh vi, như thật từng sợi tóc, sợi râu, như vậy mới đúng là nghệ thuật ?

Đáp: Ðúng vậy, nhưng đó là nghệ thuật của thời từ thế kỷ 14 đến cuối thế kỷ 19, tức từ Tiền Phục Hưng cho đến Tân Cổ Ðiển do phần lớn các tài năng hội họa gốc Ý, Hòa Lan, Anh và Tây Ban Nha tạo ra, nó kéo dài khoảng 6 thế kỷ, trước khi Trường phái Ấn Tượng ra đời tại Paris vào đầu thế kỷ 20.

buctranh trongnhuthat 01

The Birth of Venus của Botticelli NGUỒN ITALIANRENAISSANCE.ORG

Những bức tranh trông như thật ấy được gọi chung là tranh vẽ theo lối Cổ điển, hay còn được coi là hội họa Trường quy. Tất nhiên, lối vẽ này vẫn còn tiếp tục được ưa chuộng bởi những họa sĩ thuộc nhiều thế hệ sau các bậc thầy như Leonard de Vinci, Michelangelo, Botticelli, Vermeer, Rambrand, Goya… Việt Nam chúng ta có Ðỗ Quang Em, Trung Quốc có Yen Chi Phey, là những họa sĩ thuộc thế hệ ngày nay của Á châu đang rất thành công với lối vẽ tỉ mỉ, trau chuốt từng chi tiết của mẫu vẽ. Giá tranh của Yen Chi Phey hiện không còn dưới một triệu USD đối với những bức có kích thước trên 2m vuông, riêng Ðỗ Quang Em, người họa sĩ đã được cựu Tổng thống Mỹ, Bill Clinton nhắc tên trong diễn văn đọc tại Hà Nội khi ông đến thăm Việt Nam lần đầu, có giá đến 5-7 chục ngàn USD vào những năm 2000.

Hỏi: Trở lại hội họa cổ điển (trường quy, hàn lâm, hiện thực) dựa trên những nguyên tắc nào?

Đáp: Môn học này, ở những trường mỹ thuật, thường chiếm nhiều giờ học nhất cho mỗi tuần lễ, thời tôi còn theo học ở trường mỹ thuật ở Huế và Sài Gòn, giờ vẽ khỏa thân là 16 giờ/tuần, ai có điểm thầy chấm trên 7 là thuộc loại khá và giỏi. Hồi đó, tôi được học bởi 2 ông thầy giỏi về môn này, Huế có thầy Lê Yên, Sài Gòn có thầy Lê Văn Ðệ. Mỗi ông mỗi tính cách, thầy Lê Yên thì nét vẽ sắc và mạnh, còn thầy Ðệ thì cách vẽ luôn mềm mại, nhẹ nhàng. Từ vẽ bằng bút chì loại 6b cho đến chì than, rồi vẽ bằng mầu nước, sau chuyển qua bột mầu và cuối cùng là vẽ khỏa thân bằng sơn dầu. Sở dĩ, môn vẽ này được cho là quan trọng hơn tất cả các môn học khác của các trường mỹ thuật là vì nó được coi là nền tảng, vẽ người đúng bài bản từ đường nét, hình khối, đậm nhạt, xa gần, bóng tối và ánh sáng, diễn tả thể chất và sau cùng là sự hòa hợp mầu sắc thì người họa   sĩ sẽ vẽ được tất cả các sự vật trong tự nhiên.

Trong 6 thế kỷ ngự trị thế giới mỹ thuật kể từ Thời Phục Hưng, hội họa cổ điển không phải không có sự thay đổi phong cách và chủ đề, tuy nhiên về cơ bản trong nghệ thuật tạo hình không mấy thay đổi, nếu có cũng khó nhận ra đối với người không thực sự giỏi về chuyên môn.

Hỏi: Tại sao vẽ tỉ mỉ, tinh vi… thời trước được cho là nghệ thuật? Và cho đến khi nào thì trào lưu nghệ thuật này hết thời huy hoàng?

Đáp: Vẽ như thật, vẽ như chụp hình… là một sự tuyệt vời, là một điều chỉ có thiên tài mới làm được, vì thế mà người đời xưa thán phục là vẽ như thần. Trước những họa sĩ Phục Hưng, hội họa đã xuất hiện lâu rồi nhưng bị coi là sơ khai, đó là nghệ thuật thời Tiền Sử. Người ta coi tranh hang động là nghệ thuật của loài người chưa văn minh, thiếu học hành, nguệch ngoạc trong lúc nhàn rỗi của những người đi săn, đi mưu sinh. Ðây là một đánh giá nhầm lẫn của những nhà nghiên cứu quá thiên về chủ nghĩa hàn lâm. Không ai dám phủ nhận sự tuyệt vời của nghệ thuật hàn lâm nhưng vì sao ngày nay nó mất ngôi thống trị nền nghệ thuật thế giới? Và oái oăm thay, cái mà nó bị gạt ra bên lề của nghệ thuật suốt 10 thế kỷ đầu của lịch sử nhân loại lại là bài học mở đường cho Nghệ Thuật Hiện Ðại. Thậm chí Picasso đã có lần ca tụng tranh hang động đã làm lu mờ hội họa hiện đại!

buctranh trongnhuthat 01

Một bản vẽ của Leonardo da Vinci NGUỒN WEB.STANFORD.EDU

Trở lại với hội họa cổ điển, thời hoàng kim của nó, sự ra đời của nó hoàn toàn làm cho văn hóa loài người ở châu Âu suốt 6 thế kỷ trước thế kỷ 20 trở nên phong phú, sang trọng và văn minh bậc nhất. Không có nền mỹ thuật này ngày nay thế giới mỹ thuật trên hành tinh này sẽ ra sao? Nền mỹ thuật này không chỉ nằm gọn trong các kiệt tác bởi bàn tay tài hoa của các nghệ sĩ bậc thầy mà nó ảnh hưởng rộng qua các lãnh vực văn hóa khác như tôn giáo, kiến trúc, trang phục, nội thất… trong đó nhà thờ Thiên Chúa Giáo được sự đóng góp rất lớn của mỹ thuật cổ điển. Cũng có thể nhìn nhận rằng tầng lớp tăng lữ Thiên Chúa Giáo đã biết nhìn ra rất sớm sự tuyệt vời của tài năng mỹ thuật ở những nghệ sĩ cổ điển thời trước mà khai thác cho sự phụng dưỡng và quảng bá đức tin trước khi có các cuộc cách mạng chính trị dân chủ và khoa học nổ ra vào thế kỷ 19 -20 kéo theo cuộc cách mạng mỹ thuật hiện đại vào đầu thế kỷ 20.

Vậy, những cuộc cách mạng ấy đã đem đến những điều quan trọng gì mà nền hội họa cổ điển huyền thoại phải thoái vị ngai vương của mình? Ðó là khoa học và chủ nghĩa dân chủ cho châu Âu.

Khi khoa học chưa tỏa sáng và nền đế chế phong kiến toàn trị dưới sự bảo trợ của giáo hội, người nghệ sĩ chỉ có 2 con đường để thi thố tài năng của mình, đó là nhà thờ và cung đình. Cả 2 thế giới này không chấp nhận thứ nghệ thuật đơn giản, đại chúng, mà càng tinh xảo càng khéo tay càng phù hợp với những câu chuyện trong Phúc âm, càng giống càng sang trọng càng phù hợp với vua chúa, quý tộc. Cái mỹ học thời phong kiến phương Tây là hướng về sự hoàn hảo trong tạo hình, sự cân đối trong bố cục, sự hòa hợp trong màu sắc và sự nhịp nhàng trong đường nét. Nói chung là thứ mỹ học của sự tinh xảo, linh thiêng và quý phái và cũng là thứ mỹ học loại trừ chủ nghĩa cá nhân, phi cá tính và phi cả khoa học.

Với khoa học khám phá ra hệ thống màu trong ánh sáng và cả trong bóng râm, quang học đã mở ra cho giới họa sĩ một kiến thức về màu sắc trên sự vật phong phú như thế nào và sự khéo tay không còn là yếu tố duy nhất để hiện thực cái cần vẽ như thời máy ảnh của anh em nhà Lumière phát minh ra máy ảnh. Thậm chí ngày nay, nhiều họa sĩ không phải mất công ngồi tỉa tót từng bàn tay, cánh hoa,… mà họ có quyền dùng máy chụp hình làm thay họ việc tẩn mẩn như các họa sĩ thời cổ điển. Bù lại, họ rảnh tay để dồn cho tư duy sáng tạo. Dường như sự sáng tạo trong nghệ thuật tạo hình cũng được đặt lên hàng đầu kể từ khi người nghệ sĩ được giải phóng khỏi những quy ước hàn lâm và làm chủ cảm xúc nghệ thuật của riêng mình nhờ vào những cuộc cách mạng như đã nêu ở trên.

buctranh trongnhuthat 01

Vẽ khỏa thân là môn học bắt buộc tại các trường mỹ thuật. ẢNH: AFP

TC – Cali, tháng 9, 2015

------------------------------------------

Những bài trên báo Trẻ phát hành Thứ Năm ngày 22 tháng 06 năm 2017

(xin lấy báo tại các thân chủ đăng trên báo Trẻ)

  • - Những cú knock-out chớp nhoáng (Thể Thao) - Trần Trí Dũng
  • - Ai Cập (Truyện Ngắn) - Lưu Na
  • - Nguyễn Khánh Linh thách thức với chính mình (Kiến Thức Trẻ) - Đinh Yên Thảo
  • - Ngoéo tay khởi đầu một niềm tin (Duyên Sài Gòn) - Du Uyên
  • - Otto Warmbier bài học đắt giá (Ghi Nhận Trong Tuần) - Vũ Hiến
  • - Bố và mẹ và con trai nhỏ (Giao Tiếp) - Minh Hải
  • - Những chiếc buýt màu vàng của Sài Gòn xưa (Bên Tách Cà Phê) - Tim Nguyễn
  • - Ấn tượng... Saigon (Chuyện Đời Thường) - Huy Phương
  • - Khi nào gọi là già (Chuyện Trò Thấy Thuốc) - Nguyễn Ý Đức
  • - Những điều không nên hỏi tiếp viên hàng không (Bạn Có Biết) - Mai Hoàng
  • - Rong chơi cuối đời quên lãng (Bên Lề Chính Trường) - Sĩ Nguyên
  • - Cuba còn ngái ngủ (Thế Giới Dế Mèn) - Trần Lý Lê
  • - Thơ phạm nhuận (Thơ) - Sao Khuê
  • - Mở mang bờ cõi (Theo Dòng Thời Gian) - Sean Bảo
  • - Mùa hè phải có canh giò (Hương Vị Quê Nhà) - Tạ Phong Tần
  • - Một số tin tức di trú đáng chú ý (Di Trú) - Lê Minh Hải
  • - Chợ bến thành ngày xưa (Việt Nam Ngày Cũ) - Trang Nguyên
  • - Khử mùi hôi cho quần áo (Bạn Có Biết) - Hoàng Hương
  • - Cabernet sauvignon (Món Lạ) - Nấm Mèo
  • - Tại sao cần che đèn LED của máy điện toán? (Ứng Dụng Thường Ngày) - P324530
  • - Cập nhật từ điển: Xóa Mù Bơi (Facebook Có Gì Ngộ) - Du Face
  • - Ngăn ngừa sưng bọng mắt (Trang Phụ Nữ) - Sông Hương
  • - Dì Johnny (Những Bông Hoa Cuộc Sống) - Như Sao
  • - Minh Đức Hoài Trinh và nỗi cô đơn sâu thẳm (Tạp Ghi) - Trịnh Thanh Thủy
  • - Văn Cao (70 Năm Tình Ca Việt Nam) - Hoài Nam Biên Soạn
  • - Swim suit đâu chỉ quyến rũ (Thời Trang) - Điệu Cô Nương
  • - Giải phẫu nụ hôn (Ký Sự ) - Ngọc Linh
  • - Cửu Long ký sự (Tạp Ghi) - Hỷ Long
  • - Thập niên cũ (Trong Hầm Rượu) - Trần Vũ
  • - Ván bài cuối cùng (Chuyện Vụ Án) - Nam Nhật
  • - Thông điệp ngọt ngào bố gửi con gái sắp vào đại học (Thế Giới Quanh Ta) - Dương Hùng
  • - Cảnh báo thuốc giảm cân (Bạn Có Biết) - Quỳnh Như
  • - Trang trí nhà mùa hè (Cái Nhà Của Ta) - Thiên Hương
  • - God's Own Country câu chuyện tình đồng tính (Thế Giới Điện Ảnh) - Song Chi
  • - Nầy em lớp 6! (Phiếm) - Đoàn Xuân Thu
  • - Nguyễn Thị Hoàng & đất hứa (Tài Liệu Văn Học) - Nguyễn & Bạn Hữu
  • - Máy kiểm tra giá trị (Truyện Ngắn) - Shizuka Ijuin
  • - Đệm dán sát bàn chân (Sản Phẩm Mới) - Bảo Sơn
  • - Tại sao không nên quen một Photographer (Góc Nhiếp Ảnh) - Andy Nguyễn
  • - Nàng marian của nước pháp (Tạp Ghi) - Mạnh Kim
  • - Tìm gì ở Hà Tiên (Phóng Sự Việt Nam) - Uyển Ca
  • - Những đứa bé lên 3 (Sổ Tay Thường Dân) - Tưởng Năng Tiến
  • - Tin thể thao (Thể Thao)
  • - Tình Chàng ý thiếp (Đời Sống)
  • - "Sex on the… (Chuyện Khó Tin)
  • - Mỗi tuần 1 con số (Thế Giới)
  • - Bảo tàng Mèo (Vui Lạ Khắp Nơi)
  • - Hậu quả (Câu Lạc Bộ Tiếu Lâm)
Facebook Comments
SHARE