NGÒ TA, NGÒ TÂY – Cũng là Ngò nhưng lại chữa bệnh khác nhau

 NGÒ TA cũng còn gọi là Ngò Tàu là một cây cung cấp lá dùng làm thuốc và hạt dùng làm gia vị. Lá Ngò cũng là một loại gia vị rất thông dụng trong nghệ thuật nấu nướng tại Việt Nam và Trung Hoa.

ngotangotay

Ngò ta & Ngò tây

TÊN KHOA HỌC:

Coriandrum sativum thuộc họ thực vật Umbelliferae. Mỹ gọi là Coriander, nhưng phần lá gọi là Cilantro, đôi khi còn gọi là Chinese Parsley. Pháp gọi là Coriandre. Tây Ban Nha gọi là Culantro. Đông Y gọilà Hồ Tuy với phiên âm Hu-sui

LỊCH SỬ VÀ ĐẶC TÍNH THỰC VẬT:

Tên của cây Ngò Ta, Coriandrum, được nhà thực vật Pliny đặt tên, phát xuất từ tiếng Hy Lạp. Koris nghĩa là mùi hôi, hăng như sâu bọ, có lẽ do sự khó chịu khi ngửi mùi lá và quả của Ngò lúc còn xanh. Tuy nhiên khi quả chín và khô thì mùi nóng khó chịu biến dần và thay vào đó là một hương thơm dịu dàng.

Ngò Ta rất quen thuộc với người Ai Cập và người Do Thái và đã được ghi trong Cựu Ước nơi sách Exodus: “Người Do Thái gọi là Manna giống như hạt Ngò Ta màu trắng..” (16:31) Sách thuốc Ai Cập đã ghi nhận tính chữa bệnh của Ngò từ 1550 trước Tây Lịch. Hạt Ngò được tìm thấy trong nhiều Kim Tự Tháp có lẽ với ý định giúp các nhà Vua Ai Cập khỏi bị ăn khó tiêu khi sang bên kia..thế giới. Ông Tổ Tây Y Hyppocrates đã từng dùng Ngò để chữa bệnh khó tiêu.Tại Ấn Độ, Ngò là một trong những thành phần của bột Cà ri. Các Y sĩ Ayuvedic dùng Ngò trị các chứng đau bao tử, dị ứng và đau đường tiểu. Từ năm 812, Hoàng Đế Charlemagne đã ra lệnh trồng Ngò trong vườn ngự uyển tại Trung Châu. Ngò được dung làm rượu phục vụ ái tình trong thời Trung Cổ và được nhắc nhở trong Chuyện Ngàn Lẻ Một Đêm” như một phương thuốc trợ dương.Ngò được đưa vào MassachusettsHoa Kỳ vào khoảng năm 1670.

Trong Đông Y, Ngò được gọi đầu tiên là Hồ Tuy và ghi trong sách thuốc đời Tống dưới tên Nguyên Úy Tử. Theo truyền thuyết thì được du nhập vào Trung Hoa từ đời Hán, và được xem như một phương thuốc trường sinh bất tử.

Cây Ngò Ta là một loại cỏ hằng niên. Phát xuất từ vùng Địa Trung Hải và Nam Âu Châu. Cây nhỏ mong manh, màu xanh có thể cao từ 60 – 90cm. Lá kép hình chân vịt nhưng lá gần gốc lại tròn trịa hơn, trong khi các lá trên ngọn lại chia thành những thùy nhỏ. Hoa nhỏ màu trắng, hồng nhạt hoặc tím nhạt mọc thành tán. Hạt tròn màu vàng nâu có khía nhỏ cỡ khoảng 0.5cm.

Ngò ta có thể chịu đựng được một số điều kiện về khí hậu khá rộng rãi. Tuy nhiên tốt nhất vẫn là đất sốp vừa phải có nắng và  độ ẩm trung bình. Hạt thường được gieo theo hang, cách khoảng 40cm đến 70cm. Thu hoạch thường được thực hiện vào tháng 7 hoặc tháng 8 khi hạt chuyển từ màu xanh sang nâu nhạt. Hạt chỉ được hái lúc chín hẳn để tránh mùi khó chịu khi còn xanh. Ngò được cắt lúc trời còn tờ mờ sương để tránh thất thoát hạt, chất đống cho đến khi tách được hạt và sau đó sẽ được phơi khô. Trong những điều kiện thích hợp, mỗi acre Ngò có thể cung cấp từ 500kg đến 700kg hạt khô. Các nước sản xuất hạt Ngò nhiều nhất trên thế giới là Liên Sô, Ấn Độ, Marốc, Balan, Argentina và Hoa Kỳ.

Tại Hoa Kỳ, vùng trồng Ngò tập trung tại Kentucky (để cung cấp cho kỹ nghệ Whisky), tại California và vùng Trung Tây (Middle West)

THÀNH PHẦN HÓA HỌC:

Hạt Ngò chứa khoảng 1% tinh dầu trong đó có từ 60 -70% D (+) –linalool, 20%  Hydrocarbon loại Monoterpen như Alpha – pinene, limonene, gamma terpinen, p-cymene. Ngoài ra còn có Camphor, Geranyl acetat(1-2)trans Tridec-2-en-1-al. Lá Ngò cũng chứa nhiều tinh dầu, acid malic, tannin và chất nhày.

DƯỢC TÍNH VÀ CÁCH DÙNG:

. Ngò Ta trong Đông Y:

Theo Đông Y, Ngò Ta có vị chát, tính ẩm. Không độc, có tác dụng vào các kinh Phế và Vị. Ngò giúp trừ các chứng nhức đầu, tiêu hóa thực phẩm, điều hòa khí huyết, tăng sức cho Bao Tử, trục được khí lạnh. Đông Y dùng để trị các bệnh ăn không tiêu, sình hơi, đầy bụng.

Trị bệnh cho trẻ em lên Đậu (Smallpox) hoặc lên Sởi mà không phát ra được: Dùng Hạt Ngò, sắc rượu hoặc ngâm rượu rồi thoa khắp người. Để trị bệnh Trĩ thì đốt Hạt Ngò và xông khói.

. Khả năng cải thiện tiêu hoá:

Theo James A Duck, Ph.D tại Bộ Canh Nông Hoa Kỳ thì Ngò có tác dụng trợ giúp tiêu hóa, giúp cải thiện được tình trạng ăn không tiêu, đầy hơi và tiêu chảy. Cách dùng dễ nhất là uống 1 ly trà dược mỗi khi thấy khó chịu. Trà Dược Ngò Ta được chế như sau: Lấy một muổng cà phê lá khô hoặc Hạt Ngò (1/2 thìa bột Hạt Ngò) cho vào 250ml nước sôi, ngâm cho ngấm thuốc trong 5 phút, gạn lấy phần nước trong để xử dụng.

. Khả năng chữa đau bụng:

Trong trường hợptrẻ em dưới 12 tuổi bị đau bụng, có thể dùng Trà Dược pha loãng 1/1 với nước ấm. Tinh dầu của Hạt sẽ giúp giảm sự co thắt cơ trơn, làm mất cảm giác đau. Cũng nhờ tác dụng này nên Ngò được thêm vào thành phần các thuốc xổ, nhuận trường có chứa anthraquinone, hoặc chứa lá Muồng (Senne) để giúp giảm sự đau bụng gây ra do phản ứng của anthraquinone.

. Khả năng ngăn ngừa nhiễm trùng:

Theo các thí nghiệm thực hiện tại Nhật và Liên Sô, Ngò có chứa những chất kháng sinh có thể ngăn ngừa sự phát triển của các vi sinh vật và nấm mốc. Do đó có thể giúp ngăn ngừa sự nhiễm trùng vết thương. Khi bị vết cắt ngoài Da, nên rửa sạch vết thương rồi sau đó đắp Bột Hạt Ngò hoặc Bột Lá Ngò Khô lên.

. Khả năng trị phong thấp:

Các thử nghiệm mới nhất tại Ấn Độ, Nhật cho thấy Ngò có thể có tác dụng chống sưng viêm trong các trường hợp phong thấp sưng khớp xương. Nếu bị đau nhức có thể uống mỗi ngày 2 lần, mỗi lần 1 ly Trà Dược.

. Các công dụng khác:

Hạt Ngò thường được dùng làm gia vị, nhưng cũng rất thông dụng trong việc pha chế hương vị của nhiều loại rượu mà đặc biệt nổi tiếng như Benedictine (Pháp), Danziger Golwasser, Boonekamp (Đức). Riêng Tinh Dầu Ngò được dùng trong kỹ nghệ Thuốc Lá và kỹ nghệ Dầu Thơm.

NGÒ TÂY:

Có lẽ là một cây gia vị được dùng nhiều nhất tại Hoa Kỳ, và cũng là chủ đề tranh cãi giữa hai trường phái Dược Thảo Đức và Mỹ. Phái Mỹ với Varro Tyler thì cho rằng chẳng có ích gì. Trái lại phái Đức, với Rudolph Weiss thì lại cho rằng đây là một loại Dược Thảo độc đáo.

TÊN KHOA HỌC:

Petroselium crispum, P.hortense hoặc P. sativum cũng thuộc họ thực vật Umbelliferae. Mỹ gọi là Parsley, Pháp gọi là Persil. Tây Ban Nha gọi là Perejil. Đông Y gọi là Tây Dương Hồ Tuy với phiên âm là Yang-Hu-sui.

LỊCH SỬ VÀ ĐẶC TÍNH THỰC VẬT:

Tên của Ngò Tây, Petrosellium phát xuất từ danh từ Hy Lạp Petros nghĩa là Đá, vì cây thường mọc trên vùng đá núi ven Địa Trung Hải. Người Hy Lạp tuy ăn Ngò nhưng cũng dùng Ngò để kết thành vòng hoa chiến thắng và trải Ngò trên mộ người đã khuất.

Người La Mã trái lại rất thích ăn Ngò và luôn luôn dùng Ngò trong các buổi yến tiệc. Trong thời Trung Cổ, tại Âu Châu, Ngò Tây là nguồn gốc của nhiều tin tưởng dị đoan, phép phù thủy, trù ếm..v..v. Thí dụ muốn trù ếm kẻ thù, cứ nhổ một nắm Ngò, niệm thần chú vào, kẻ thù sẽ thất bại?.

Ngò được đem vào Anh Quốc từ năm 1548 từ đảo Sardaigne và sau đó được du nhập vào Mỹ từ thế kỷ 17.

Ngò Tây là một loài cỏ, lưỡng niên mọc cao đến 60cm và rất thích hợp trong các vùng đất ẩm thấp, tuy xếp vào loại lưỡng niên nhưng Ngò Tây vẫn được thu hoạch mỗi năm vì phần xử dụng chính là Lá. Ngò Tây được trồng bằng cách gieo Hạt vào đâù mùa Xuân. Thời gian nảy mầm khoảng 6 tuần. Ngò đòi hỏi đất Sét và giữ ẩm. Ngò cần tưới nhiều trong mùa khô hạn. Trong năm đầu Lá phát triển rất mạnh. Hoa chỉ bắt đầu mọc ra trong năm thứ nhì. Hoa nhỏ màu xanh vàng mọc vươn cao khỏi Lá khoảng 10 – 25cm. Tùy điều kiện trồng trọt, mỗi acre có thể cung cấp từ 250 đến 500kg Hạt Ngò.

Các giống Ngò Tây thường được trồng nhất là:

. Petroselinum crispum cung cấp loại Ngò lá cong lại (Ngò Quăn) gọi là Double-Curled Parsley (Persil frisé), cũng có loại Ngò Quăn nhưng thấp lùn Double – curled Dwarf (Persil nain très frisé).

. P. crispum var neapolitanum còn gọi là Ngò Ý Italian Parsley (persil grand de Naples) giống Ngò này bằng phẳng, không quăn queo

.P. C. var tuberrosum, giống Ngò này đặc biệt lại có củ, to như củ cài nên gọi là Turnip-rooted Parsley (Persil à grosse racine) hay Ngò Hamburg.

. THÀNH PHẦN HOÁ HỌC:

Hạt Ngò Tây (P. crispum var crispum) chứa từ 2 – 6% tinh dầu mà chất chính là Apiol, Myristicin, đôi khi 1-allyl-2,3,4,5-tetramethoxybenzen. Ngoài ra các phenylpropanes còn có các terpens như Alpha và Beta pinene, các flavonoid (kể cả Alpin) và các Furano-coumarins như bergapten, isoimperatorin, oxypeucedanin.

450g Ngò cung cấp:

          Calories 200 Sắt 28.1mg
          Đạm 16.3g Vitamin A 3,298 IU
          Chất Béo 2.7g Vitamin B1 .54mg
          Chất Bột 38.6g Riboflavin 1.19mg
          Calcium 921mg Niacin 5.6mg
          Phosphorus 286mg Vitamin C 780mg

(Food That Heal – Dr. Bernardn Jensen)

DƯỢC TÍNH VÀ CÁCH XỬ DỤNG:

. Khả năng làm hạ Huyết áp:

Khi điều trị trường hợp huyết áp cao (Hyper tension), các y sĩ thường cho bệnh nhân xử dụng các loại thuốc lợi tiểu như: hydrochlorothiazide, Furosemide (Lasix). Khả năng lợi tiểu của Ngò do tác dụng của Apiol và Myritycin rất có hiệu quả trong việc kiểm soát huyết áp. Tại Đức, những bệnh nhân huyết áp cao thường được cho dùng Trà Dược Ngò Tây theo phương thức pha chế như sau: Lấy 1g Lá Ngò tươi, giã nát. Đổ 250ml nước đun sôi vào ngâm cho thấm trong khoảng 5 – 10 phút, lược qua lưới cho sạch cặn, giữ nước, uống 1 ngày 3 lần. Vì Trà Dược này có thể làm mất Potassium, do đó nên thêm 1 trái Chuối mỗi ngày để bồi bổ lại lượng Potassium đã mất.

. Khả năng làm thơm hơi thở:

Ngò chứa tỷ lệ Chlorophyl  rất cao, mà chất này lại là thành phần chính trong một số các kẹo ngậm để làm thơm miệng như Clorets. Muốn làm mất mùi hôi trong miệng, có thể chấm vài cọng Ngò trong Giấm và nhai thật kỹ trước khi nuốt. Muốn có tác dụng mạnh hơn có thể dùng thêm lá Bạc Hà để nhai.

. Ngò trong các bệnh phụ nữ:

Cả hai chất Apiol và Myristicin đều có tác dụng kích thích bắp thịt tử cung. Trước đây tại Liên Sô có dược phẩm Supetin chứa 85% là chất ép từ Ngò và dùng để giúp giãn nở tử cung khi sanh nở. Vậy phụ nữ có thai gần ngày sinh nở nên giới hạn dùng Ngò Tây. Mặt khác, Ngò Tây cũng còn giúp điều hòa kinh nguyệt phụ nữ. Với những phụ nữ thường bị đau bụng và khó chịu trước khi có kinh kỳ, dùng Ngò Tây có thể giúp lợi tiểu và giảm được các cảm giác khó chịu này.

. Khả năng ngừa dị ứng:

Một cuộc nghiên cứu công bố trên Journal Of Allergy and Clinical  Immunology cho thấy Ngò có khả năng ngăn cản sự phóng thích histamine, chất gây ra các phản ứng dị ứng. Những người hay bị dị ứng nên dùng Ngò để đỡ bớt các phản ứng khó chịu.

. Tác dụng hạ nhiệt:

Apiol có tác dụng làm hạ nhiệt và khi bị nóng sốt nên dung Ngò thêm vào các thuốc hạ nhiệt thông thường.

. Khả năng trên vài loại ung thư:

Các thí nghiệm mới nhất cho thấy Ngò có chứa Psoralen, một chất có khả năng gây sự mẫn cảm với ánh sáng (photosensivity). Psoralen có tác dụng điều trị loại ung thư Da T-cell lymphoma.

. Tác dụng trên đường Tiểu:

Tại Mexico, Ngò dùng để trị các chứng sưng thận, khó đi tiểu hoặc đi Tiểu gắt, đau và khó chịu bằng cách Băm nát 250g ngò tươi, đổ vào nồi với 1 lít nước. Đun sôi, để nguội trong 40 phút. Lược qua rây. Uống ngày 4 lần.

. Ngò Tây và vấn đề sinh lý:

Loại Trà Dược vừa mô tả trên cũng có khả năng gia tăng sự ưa thích tình dục, trị được chứng lãnh cảm nơi phụ nữ (nhưng phải dùng lượng Ngò gấp đôi, ngâm trong 1 giờ và uống khi nóng ít nhất là 20 phút trước khi đi ngủ). Người Tây Ban Nha đã nuôi Cừu bằng Ngò để tăng thêm khả năng sinh sản.

YẾU TỐ AN TOÀN:

Ngò không nên dùng cho trẻ em dưới 2 tuổi. Với người lớn tuổi, trên 65 nên dùng liều Trà Dược ở mức độ vừa phải rồi gia tăng từ từ. Phụ nữ có thai nên thận trọng.

DS Trần Việt Hưng

------------------------------------------

Những bài trên báo Trẻ phát hành Thứ Tư ngày 07 tháng 12 năm 2016

(xin lấy báo tại các thân chủ đăng trên báo Trẻ)

  • - Từ giải trí đến chính trường (Thể thao) Trần Trí Dũng
  • - Tập thể dục (Truyện ngắn) Hồ Đắc Vũ
  • - Quà cho con cái ngày lễ (Kiến thức trẻ) Đinh Yên Thảo
  • - Hạnh phúc một tang gia (Duyên sài gòn) Du Uyên
  • - Donald Trump và đồng minh Đông Á (Ghi nhận trong tuần) Vũ Hiến
  • - Lịch sự nơi công cộng (Giao tiếp) Minh Hải
  • - Bob Dylan & Giải Nobel văn chương 2016 (Tản mạn bên tách cà phê) Tim Nguyễn
  • - Mụn lẹo (Chuyện trò thấy thuốc) Nguyễn Ý Đức
  • - Bị phạt vì lái xe quá tốc độ (Luật pháp) Wilson Hưng Vũ
  • - Tin vịt (Thế giới của dế mèn) Trần Lý Lê
  • - Tìm hiểu về Medicare phần A, B, C và D (Bạn có biết) Dạ Thảo
  • - Norah John quay lại với dương cầm (Âm nhạc) Nhã Vy
  • - Một thử nghiệm nhạc Jazz vào văn hóa Việt (Phỏng vấn) Thanh Thư
  • - Cơm rang nước mắm (Tạp ghi) Tạ Phong Tần
  • - Chiếu Khán có sẵn, ngày ưu tiên và chuyển diện sớm (Di trú) Lê Minh Hải
  • - Nhớ về trận cháy cầu ông lãnh (Tạp ghi) Trang Nguyên
  • - Mua quà Giáng sinh (Bạn có biết) Hoàng Hương
  • - Mua hàng mùa lễ (Sổ tay khách hàng) Hạnh Việt
  • - Ngôi nhà thờ đổ nát của Cha (Những bông hoa cuộc sống) Như Sao
  • - Bộ phận oxygen sensor (Chiếc xe của bạn) Trịnh Kiều Phong
  • - Xe hơi và xe máy điện (Bạn có biết) Mai Hoàng
  • - Các cháu ngoan học vẽ chân dung bác nhé! (Facebook có gì ngộ) Daniel Văn
  • - Giải rượu (Trang phụ nữ) Sông Hương
  • - Tình yêu trong văn học Đông-Tây (Để gió cuốn đi) Hải-Vân
  • - Những điều cần biết về định giá nhà đất (Tạp ghi) Hương Võ
  • - Trà xanh, trà đen (Kiến thức phổ thông) Phượng Nghi
  • - Holidays & ăn diện (Thời trang) Điệu Cô Nương
  • - Vật tổ của các bộ tộc châu Phi (Nhìn ra thế giới) Ngọc Linh
  • - Ông già và chủ nghĩa xã hội huyền ảo (Lề chéo) Phạm Thị Hoài
  • - Đặt mua vé máy bay qua Google (Bạn có biết) Quỳnh Như
  • - Chú ý, trên taxi có sách! (Thế giới quanh ta) Dương Hùng
  • - Giáng sinh (Cái nhà của ta) Thiên Hương
  • - Thủ đô giáng sinh của Texas (Phóng sự) Andy Nguyễn
  • - 3 điều cần biết về việc bảo vệ hệ thống nối mạng không dây (Ứng dụng thường ngày) P324530
  • - Một thoáng với cái đẹp (Truyện ngắn) Nguyễn Hùng Vỹ Dịch
  • - Xông đất hậu hiện đại (Tạp ghi) Uyển Ca
  • - Lên đèn Noel (Vui lạ khắp nơi)
  • - Có nên dùng watermark? (Góc nhiếp anh) Andy Nguyễn
  • - Nắng hàng cau (Tài liệu văn học) Khuất Đẩu
  • - Băng dán theo dõi sức khỏe (Sản phẩm mới) Bảo Sơn
  • - Rượu và thơ! (Phiếm) Đoàn Xuân Thu
  • - Đại hội kiều bào địa đạo Củ Chi & em Lê Văn Tám (Sổ tay thường dân) Tưởng Năng Tiến
  • - Đồng chí Vi Quốc Thanh trong viện trợ Việt Nam đấu tranh chống Pháp (Trong hầm rượu) Trần Vũ
  • - Bị bệnh trong mùa lễ (Y tế và đời sống) Triệu Minh
  • - Mùa Đông không nhà (Chuyện đời thường) Huy Phương
  • - Thăm trân châu cảng (Tạp ghi) Việt Phương
  • - Đồng Đăng có phố Kỳ Lừa (Tạp ghi) Hỷ Long
  • - Tình chàng ý thiếp (Đời sống) Ngân Bình
  • - An sinh xã hội (Đời sống) Angie Hồ Quang
  • - Thơ phùng khắc bắc (Thơ)
  • - Y rằng (Câu lạc bộ tiếu lâm)
  • - Tin thể thao (Thể thao)
  • - Đổi bằng lái xe (An toàn giao thông)
  • - Hai lần (Chuyện khó tin nhưng có thật)
  • - Thế giới qua ống kính (Tin tức)
  • - Mỗi tuần 1 con số (Tin tức)
Facebook Comments
SHARE