MÍT: Trái cây rất ngon vùng nhiệt đới

trai mit

Trong số những trái cây nhiệt đới được xem là khó có thể tìm được dưới dạng “tươi” tại Hoa Kỳ là Măng Cụt, Vú Sữa, Mận (Roi).. thì Mít tuy khó tìm được tươi nhưng lại dễ tìm dưới dạng trái cây đóng hộp.

Mít là một trái cây rất thông thường tại Việt Nam từ miền Bắc đến miền Nam, và theo Giáo sư Phạm Hoàng Hộ trong “Cây Cỏ miền Nam Việt Nam” thì có đến hàng chục loại Mít khác nhau. Từ Mít Mật, Mít Ướt đến loại Mít rất đặc biệt của vùng Tây Ninh là Mít Tố Nữ.

Mít cũng có mặt trong văn chương Việt Nam nổi tiếng nhất vẫn là bài thơ của Hồ Xuân Hương: “Thân em như quả mít trên cây..Da nó xù xì, múi nó dầy..” và câu đố mà mọi người đều biết lời giải đáp “Da cóc mà bọc trứng gà..Mở ra thơm ngát, cả nhà muốn ăn..” rồi cả những câu ví “thơm như múi mít”

TÊN KHOA HỌC:

Artocarpus heterophyllus thuộc họ thực vật Moraceae. Người Mỹ gọi dưới tên Jack fruit, Pháp gọi Jacquier. Đông Y rất ít xử dụng đến mít và gọi Mít là  Ba-la-mật với phiên âm Polo-mi.

Những tên khác là do ở chuyển âm từ tiếng Phạn Nangka thành Năng-già kết (Nang-chieh-chieh) hoặc từ tiếng Ba Tư thành Ba-nà-sa (P’ona sha).

LỊCH SỬ VÀ ĐẶC TÍNH THỰC VẬT:

Tên của Mít gồm Artocarpus do từ chữ Hy Lạp ghép giữa Artos, nghĩa là Bánh Mì, và Carpos, nghĩa là trái cây. Người Anh dùng tên Jack là do mượn từ tên Bồ Đào Nha khi gọi Mít theo tiếng Mã Lai Tsjaka.

Mít thuộc loại đại mộc, với lá xanh quanh năm, mọc tự nhiên trong các vùng rừng nhiệt đới Ấn Độ và Bán Đảo Mã Lai. Cây có thể cao đến 50 mét. Riêng giống Tố Nữ chỉ cao độ 5 mét. Khi phát triển đầy đủ, một cây có thể cho mỗi năm cả trăm trái.

Quả Mít đôi khi khá lớn, dài đến 1 mét với đường kính 0.3 mét, nặng trung bình cỡ 15 đến 20 Kg. Có những quả nặng trên 50 Kg.

Quả Mít gồm nhiều múi, được các nhà thực vật cho là một quả “giả” kép, vì thật ra mỗi múi mít chứa một hột phát sinh từ tâm bì, mới là một quả thực sự (theo quan niệm thực vật). Phần múi ngọt mà chúng ta thường ăn là do đài hoa phình ra nên được xem là một quả giả.

Cũng như các cây trong họ Moraceae, Mít tiết ra một loại mủ nhựa trắng khá dính tay. Mít chỉ được xem là chín hẳn khi da ngoài đã căng đủ, nhựa khô bớt hẳn và tỏa mùi thơm. Một quả Mít có thể có đến 500 múi. Khoảng 30% trọng lượng của quả là do múi và 11% là do hạt, phần còn lại là vỏ và sơ.

Mít được chia thành hai nhóm chính:

– Nhóm thịt mềm, rất ngọt, nhiều nước, thường gọi là Mít Ướt.

– Nhóm thịt dòn, ít nước và ít ngọt hơn.

Lá Mít thuộc loại lá đơn, tròn với mặt trên trơn láng màu xanh đậm. Gỗ thân cây Mít được xếp vào loại gỗ tốt, màu vàng và ít bị mối mọt, cứng, nên rất được ưa chuộng để làm những vật dụng trong nhà. Trong thân gỗ có một sắc tố màu vàng được dùng để nhuộm áo cà sa cho các tu sĩ Phật Giáo tại Thái Lan.

THÀNH PHẦN HOÁ HỌC:

Thành phần dinh dưỡng: 100g Mít (phần múi chín) chứa:

          Calories 98 – Chất Đạm 1.3 – 1.9 g
          Chất Béo 0.1 – 0.3 g – Chất Sơ 1 g
          Calcium 22 – 34 mg – Sắt 0.5 mg
          Magnesium 37 mg – Phosphorus 38 mg
          Potassium 407 mg – Sodium 2 mg
          Kẽm 0.42 mg – Đồng 0.189 mg
          Manganese 0.197 mg – Vitamin A 297 – 510 IU
          Vitamin B1 0.30 mg – Niacin 0.4 mg
          Pyridoxine 0.108 mg – Vitamin C 8 – 10 mg

 

Thành phần của Hạt Mít: Hạt Mít chứa

          Chất Đạm 6.6 g – Chất Béo 0.4 g
          Chất Sơ 1.5 g – Calcium 0.05 – 0.55 mg
          Sắt 1.2 mg – Phosphorus 0.13 – 0.23 mg

 

Trong Hạt Mít còn có một Chất ngăn cản hoạt tính của Trypsine (Trypsine inhibitor) rất mạnh nên Hạt Mít sống không ăn được vì không tiêu hóa được. Một yếu tố hóa học khác trong Hạt Mít chưa định được công thức, có tác động tương tự như Acetylcholine (Acetylcholine like factor), nên làm giảm nhịp tim, gây co thắt các bắp thịt nơi ruột. Hạt Mít cũng chứa một Protein phức tạp, liên kết với một phân tử Poly-saccharid, được gọi là Jacalin.

DƯỢC TÍNH VÀ CÁCH DÙNG:

Mít không được xem là vị thuốc chính của Đông Y tuy Lý Thời Trân có ghi nhận trong Bản Thảo Cương Mục cho rằng Mít là đặc sản của vùng Vân Nam, có tính giúp làm mát, bổ dưỡng và có thể giải trừ được độc tố của Rượu (?). nghĩa là người say rượu ăn Mít sẽ mau tỉnh rượu!

Riêng Hột Mít, được gọi dưới tên Ba-la-mật hạnh nhân có tính “Bổ trung ích khí” làm lâu đói, ăn nhiều gây sình bụng.

Gỗ thân cây Mít được xem là có tác dụng an thần, trị được kinh phong, co giật, hạ được huyết áp với cách dùng là mài gỗ mít với nước, có thể nhựa Mít từ gỗ sẽ tan vào nước, tạo ra một chất trắng đục. Uống nước này mỗi ngày khoảng 5 – 10 g.

Lá Mít có đặc tính sinh sữa, giúp sản phụ có thêm sữa sau khi sanh. Nên dùng lá tươi.

Rễ Mít có khả năng trị tiêu chảy rất được ưa chuộng tại Thái Lan. Cũng tại Thái, Hoa Mít được dùng để trị Tiểu Đường.

. Mít trong Y Dược Ayuravedic:

Y Học Ấn Độ gọi Mít là Kathal Panas, và dùng Lá Mít tươi sao vàng chung với Lá Vong Nem (Azadirachta) tán mịn trộn chung với Dầu Hột Cải để trị các vết lở, nhất là do đậu mùa, sởi.

Hoa Mít được dùng khi sanh nở để giúp mau đưa thai nhi ra ngoài.

. Mít trong Y Học Phương Tây:

Với Y Học Phương Tây, Mít chỉ là một loại trái cây bổ dưỡng, với một số Vitamin và khoáng chất. Tuy nhiên trong thời gian gần đây, một hợp chất phức tạp loại Lectin, ly trích từ Hột Mít, gọi là Jacalin đã gây chú ý cho giới dược học. Khi thử trong phòng thí nghiệm Jacalin cho thấy có tác dụng kích thích sự sinh sản của các Bạch Huyết Cầu loại T (T-Cell Helper) tương tự như tác dụng của LEM trích được từ Nấm. Jacalin cũng có tác dụng ngăn chặn sự phát triển của các tế bào đã nhiễm HIV, đồng thời giúp giảm bớt sự hư hại của tế bào T-Cell.

Các nghiên cứu khác cũng cho thấy Jacalin có thể ngăn chặn được sự xâm nhập của HIV vào các tế bào Bạch Huyết bằng cách tranh dành với HIV tại các điểm tiếp nhận (receptor) CD-4 trên mặt tế bào.

Các kết quả ghi nhận trên mới chỉ xảy ra trong ống nghiệm, nhưng khi đưa vào ứng dụng trong lâm sàng (clinic) thì các tác dụng trên lại không xảy ra được.

. Mít trong nghệ thuật ẩm thực:

Mít được dùng khá phổ biến trong nghệ thuật nấu ăn tại các nước Á Châu (ngoài Việt Nam) như Ấn Độ, Indonesia, Mã Lai (hai nước này gọi Mít là Nang Ka), Philippines (Lang Ka) và Thái Lan (Kanoon-Kha-nun). Hoa Mít và Sơ được dùng để trộn gỏi kiểu salad. Hạt mít luộc chín hoặc nướng để ăn như đậu phọng.

Riêng tại Thái Lan, có món Mít nấu Càri thịt Trừu (Jack Fruit in Creamy Curry Sauce) khá đặc biệt trong đó gồm Thịt Trừu hay Dê, Sả, Gừng, Hành, Tỏi, Ớt với Mắm Tôm, Nghệ, và Mít Non sắt thành khối vuông, nấu chung với nước Cốt Dừa, nước Me. Đây là món đặc biệt của Hoàng Gia Thái để đãi khách.

DS Trần Việt Hưng

------------------------------------------

Những bài trên báo Trẻ phát hành Thứ Tư ngày 18 tháng 1 năm 2017

(xin lấy báo tại các thân chủ đăng trên báo Trẻ)

  • Robot đá banh (Thể Thao) - Trần Trí Dũng
  • Tin thể thao (Thể Thao)
  • Quê ngoại (Truyện Ngắn) - Trà Đóa
  • Obama bài học nhân bản (Sổ tay phóng viên) - Đinh Yên Thảo
  • Thế giới organics! (Duyên Sài Gòn) - Du Uyên
  • Tình chàng ý thiếp (Đời Sống) - Ngân Bình
  • Hoa Kỳ - Trung Quốc và tình hình Biển Đông (Ghi Nhận Trong Tuần) - Vũ Hiến
  • Tháng giêng năm 2017 (Để Gió Cuốn Đi) - Hải Vân
  • Những điều ghi nhớ khi lái xe (Giao Tiếp) - Minh Hải
  • Vài ý kiến nhỏ về việc thông qua Đạo luật Magnitsky (Tạp Ghi) - Huỳnh Thục Vy
  • Ngày cuối năm (Thơ) - Mai Hữu Phước
  • Đêm, nghe quạ kêu (Bên tách cà phê) - Tim Nguyễn
  • Phòng Cấp Cứu (Chuyện Trò Thấy Thuốc) - Nguyễn Ý Đức
  • Dấu hiệu giao thông (An Toàn Giao Thông)
  • Thời cấm rượu (Tùy Bút) - Sean Bảo
  • Người trẻ, Người không còn trẻ, người già và người "sồn sồn" (Thế Giới Của Dế Mèn) - Trần Lý Lê
  • Thơ Đoàn Minh Châu (Thơ) - Thận Nhiên
  • "Học tiếng Việt qua bài hát" (Chát Đi!) - Thanh Thư
  • Đơn sơ như cá chưng tương hột (Tạp Ghi) - Tạ Phong Tần
  • Tôi lo ngại phải rời khỏi Hoa Kỳ! (Di Trú) - Lê Minh Hải
  • Sơn Đông mãi võ (Tạp Ghi) - Trang Nguyên
  • Làm sạch chảo chống dính (Bạn Có Biết)
  • Vài chuyện vui về Tổng Thống Mỹ (Bạn Có Biết) - Mai Hoàng
  • Những mẩu chuyện cảm động ngày cuối năm (Những Bông Hoa Cuộc Sống) - Như Sao
  • Biến cố, tai họa và thảm kịch năm 2016? (Bạn Có Biết) - Mai Hoàng
  • Mang quà biếu xén sếp lớn (Facebook Có Gì Ngộ) - Daniel Văn
  • Giải pháp cho stress (Trang Phụ Nữ) - Sông Hương
  • Trò chuyện với chính quyền (Góc Hoàng Hoa) - Ls. Anh Thư
  • Tuổi thọ các bộ phận trên xe hơi (Chiếc Xe Của Bạn) - Trịnh Kiều Phong
  • Đầm len mùa Đông! (Thời Trang) - Điệu Cô Nương
  • Tháng Chạp của người không Tết (Phóng Sự) - Hỷ Long
  • Màn cửa tự cuốn (Sản Phẩm Mới) - Bảo Sơn
  • Để trở thành người hạnh phúc trong năm mới (Bạn Có Biết) - Quỳnh Như
  • Người Việt ở New York mưu sinh (Thế Giới Quanh Ta) - Dương Hùng
  • 10 dữ kiện về rượu (Kiến Thức Phổ Thông) - Phượng Nghi
  • iPhones lén gởi ghi nhận các cú điện thoại của khách hàng về Apple (Ứng Dụng Thường Ngày) - P324530
  • Trang trí ngày Xuân (Cái Nhà Của Ta) - Thiên Hương
  • Manchester by the sea (Thế Giới Điện Ảnh) - Hải Sơn
  • Tình đầu (Truyện Ngắn) - Phạm Hải Anh
  • Thân cò bến lạ (Thơ) - Đức Phổ
  • Rộn ràng mùa thơm (Phóng Sự) - Uyển Ca
  • CES 2017 có gì mới? (Góc Nhiếp Ảnh) - Andy Nguyễn
  • Cuối năm mẹ đi đâu (Tạp Ghi) - Trần Mộng Tú
  • Quà sinh nhật (Tài Liệu Văn Học) - Nguyễn & Bạn Hữu
  • Em tên: Trần thị Mồng Tơi! (Phiếm) - Đoàn Xuân Thu
  • Gã ăn mày thi sĩ (Tạp Ghi) - Nguyễn Quang Lập
  • Bốn bài thơ của Dương Ánh Dương (Thơ)
  • Cọp giấy & rồng lộn (Sổ Tay Thường Dân) - Tưởng Năng Tiến
  • Đồng chí Vi Quốc Thanh trong viện trợ Việt Nam đấu tranh chống Pháp (Trong Hầm Rượu) - Trần Vũ
  • 2016 năm của những chàng trai ủy mị (Âm Nhạc) - Nhã Vy
  • Bàn tay bạn có sạch? (Y Tế Và Đời Sống) - Triệu Minh
  • Về Little Saigon ăn Tết (Chuyện Đời Thường) - Huy Phương
  • Qua suối đến trường (Tạp Ghi) - Trần Mộng Tú
  • Tướng cướp hào hoa (Chuyện Vụ Án ) - Nam Nhật
  • Tin thể thao (Thể Thao)
  • Thế giới qua ống kính (Thế Giới)
  • Mỗi tuần 1 con số (Thế Giới)
  • Đáp trả xã hội (Chuyện Khó Tin Nhưng Có Thật)
  • Ăn mừng ... ly dị (Vui Lạ Khắp Nơi)
  • Thông báo (Câu Lạc Bộ Tiếu Lâm)
Facebook Comments
SHARE