MÍT: Trái cây rất ngon vùng nhiệt đới

trai mit

Trong số những trái cây nhiệt đới được xem là khó có thể tìm được dưới dạng “tươi” tại Hoa Kỳ là Măng Cụt, Vú Sữa, Mận (Roi).. thì Mít tuy khó tìm được tươi nhưng lại dễ tìm dưới dạng trái cây đóng hộp.

Mít là một trái cây rất thông thường tại Việt Nam từ miền Bắc đến miền Nam, và theo Giáo sư Phạm Hoàng Hộ trong “Cây Cỏ miền Nam Việt Nam” thì có đến hàng chục loại Mít khác nhau. Từ Mít Mật, Mít Ướt đến loại Mít rất đặc biệt của vùng Tây Ninh là Mít Tố Nữ.

Mít cũng có mặt trong văn chương Việt Nam nổi tiếng nhất vẫn là bài thơ của Hồ Xuân Hương: “Thân em như quả mít trên cây..Da nó xù xì, múi nó dầy..” và câu đố mà mọi người đều biết lời giải đáp “Da cóc mà bọc trứng gà..Mở ra thơm ngát, cả nhà muốn ăn..” rồi cả những câu ví “thơm như múi mít”

TÊN KHOA HỌC:

Artocarpus heterophyllus thuộc họ thực vật Moraceae. Người Mỹ gọi dưới tên Jack fruit, Pháp gọi Jacquier. Đông Y rất ít xử dụng đến mít và gọi Mít là  Ba-la-mật với phiên âm Polo-mi.

Những tên khác là do ở chuyển âm từ tiếng Phạn Nangka thành Năng-già kết (Nang-chieh-chieh) hoặc từ tiếng Ba Tư thành Ba-nà-sa (P’ona sha).

LỊCH SỬ VÀ ĐẶC TÍNH THỰC VẬT:

Tên của Mít gồm Artocarpus do từ chữ Hy Lạp ghép giữa Artos, nghĩa là Bánh Mì, và Carpos, nghĩa là trái cây. Người Anh dùng tên Jack là do mượn từ tên Bồ Đào Nha khi gọi Mít theo tiếng Mã Lai Tsjaka.

Mít thuộc loại đại mộc, với lá xanh quanh năm, mọc tự nhiên trong các vùng rừng nhiệt đới Ấn Độ và Bán Đảo Mã Lai. Cây có thể cao đến 50 mét. Riêng giống Tố Nữ chỉ cao độ 5 mét. Khi phát triển đầy đủ, một cây có thể cho mỗi năm cả trăm trái.

Quả Mít đôi khi khá lớn, dài đến 1 mét với đường kính 0.3 mét, nặng trung bình cỡ 15 đến 20 Kg. Có những quả nặng trên 50 Kg.

Quả Mít gồm nhiều múi, được các nhà thực vật cho là một quả “giả” kép, vì thật ra mỗi múi mít chứa một hột phát sinh từ tâm bì, mới là một quả thực sự (theo quan niệm thực vật). Phần múi ngọt mà chúng ta thường ăn là do đài hoa phình ra nên được xem là một quả giả.

Cũng như các cây trong họ Moraceae, Mít tiết ra một loại mủ nhựa trắng khá dính tay. Mít chỉ được xem là chín hẳn khi da ngoài đã căng đủ, nhựa khô bớt hẳn và tỏa mùi thơm. Một quả Mít có thể có đến 500 múi. Khoảng 30% trọng lượng của quả là do múi và 11% là do hạt, phần còn lại là vỏ và sơ.

Mít được chia thành hai nhóm chính:

– Nhóm thịt mềm, rất ngọt, nhiều nước, thường gọi là Mít Ướt.

– Nhóm thịt dòn, ít nước và ít ngọt hơn.

Lá Mít thuộc loại lá đơn, tròn với mặt trên trơn láng màu xanh đậm. Gỗ thân cây Mít được xếp vào loại gỗ tốt, màu vàng và ít bị mối mọt, cứng, nên rất được ưa chuộng để làm những vật dụng trong nhà. Trong thân gỗ có một sắc tố màu vàng được dùng để nhuộm áo cà sa cho các tu sĩ Phật Giáo tại Thái Lan.

THÀNH PHẦN HOÁ HỌC:

Thành phần dinh dưỡng: 100g Mít (phần múi chín) chứa:

          Calories 98 – Chất Đạm 1.3 – 1.9 g
          Chất Béo 0.1 – 0.3 g – Chất Sơ 1 g
          Calcium 22 – 34 mg – Sắt 0.5 mg
          Magnesium 37 mg – Phosphorus 38 mg
          Potassium 407 mg – Sodium 2 mg
          Kẽm 0.42 mg – Đồng 0.189 mg
          Manganese 0.197 mg – Vitamin A 297 – 510 IU
          Vitamin B1 0.30 mg – Niacin 0.4 mg
          Pyridoxine 0.108 mg – Vitamin C 8 – 10 mg

 

Thành phần của Hạt Mít: Hạt Mít chứa

          Chất Đạm 6.6 g – Chất Béo 0.4 g
          Chất Sơ 1.5 g – Calcium 0.05 – 0.55 mg
          Sắt 1.2 mg – Phosphorus 0.13 – 0.23 mg

 

Trong Hạt Mít còn có một Chất ngăn cản hoạt tính của Trypsine (Trypsine inhibitor) rất mạnh nên Hạt Mít sống không ăn được vì không tiêu hóa được. Một yếu tố hóa học khác trong Hạt Mít chưa định được công thức, có tác động tương tự như Acetylcholine (Acetylcholine like factor), nên làm giảm nhịp tim, gây co thắt các bắp thịt nơi ruột. Hạt Mít cũng chứa một Protein phức tạp, liên kết với một phân tử Poly-saccharid, được gọi là Jacalin.

DƯỢC TÍNH VÀ CÁCH DÙNG:

Mít không được xem là vị thuốc chính của Đông Y tuy Lý Thời Trân có ghi nhận trong Bản Thảo Cương Mục cho rằng Mít là đặc sản của vùng Vân Nam, có tính giúp làm mát, bổ dưỡng và có thể giải trừ được độc tố của Rượu (?). nghĩa là người say rượu ăn Mít sẽ mau tỉnh rượu!

Riêng Hột Mít, được gọi dưới tên Ba-la-mật hạnh nhân có tính “Bổ trung ích khí” làm lâu đói, ăn nhiều gây sình bụng.

Gỗ thân cây Mít được xem là có tác dụng an thần, trị được kinh phong, co giật, hạ được huyết áp với cách dùng là mài gỗ mít với nước, có thể nhựa Mít từ gỗ sẽ tan vào nước, tạo ra một chất trắng đục. Uống nước này mỗi ngày khoảng 5 – 10 g.

Lá Mít có đặc tính sinh sữa, giúp sản phụ có thêm sữa sau khi sanh. Nên dùng lá tươi.

Rễ Mít có khả năng trị tiêu chảy rất được ưa chuộng tại Thái Lan. Cũng tại Thái, Hoa Mít được dùng để trị Tiểu Đường.

. Mít trong Y Dược Ayuravedic:

Y Học Ấn Độ gọi Mít là Kathal Panas, và dùng Lá Mít tươi sao vàng chung với Lá Vong Nem (Azadirachta) tán mịn trộn chung với Dầu Hột Cải để trị các vết lở, nhất là do đậu mùa, sởi.

Hoa Mít được dùng khi sanh nở để giúp mau đưa thai nhi ra ngoài.

. Mít trong Y Học Phương Tây:

Với Y Học Phương Tây, Mít chỉ là một loại trái cây bổ dưỡng, với một số Vitamin và khoáng chất. Tuy nhiên trong thời gian gần đây, một hợp chất phức tạp loại Lectin, ly trích từ Hột Mít, gọi là Jacalin đã gây chú ý cho giới dược học. Khi thử trong phòng thí nghiệm Jacalin cho thấy có tác dụng kích thích sự sinh sản của các Bạch Huyết Cầu loại T (T-Cell Helper) tương tự như tác dụng của LEM trích được từ Nấm. Jacalin cũng có tác dụng ngăn chặn sự phát triển của các tế bào đã nhiễm HIV, đồng thời giúp giảm bớt sự hư hại của tế bào T-Cell.

Các nghiên cứu khác cũng cho thấy Jacalin có thể ngăn chặn được sự xâm nhập của HIV vào các tế bào Bạch Huyết bằng cách tranh dành với HIV tại các điểm tiếp nhận (receptor) CD-4 trên mặt tế bào.

Các kết quả ghi nhận trên mới chỉ xảy ra trong ống nghiệm, nhưng khi đưa vào ứng dụng trong lâm sàng (clinic) thì các tác dụng trên lại không xảy ra được.

. Mít trong nghệ thuật ẩm thực:

Mít được dùng khá phổ biến trong nghệ thuật nấu ăn tại các nước Á Châu (ngoài Việt Nam) như Ấn Độ, Indonesia, Mã Lai (hai nước này gọi Mít là Nang Ka), Philippines (Lang Ka) và Thái Lan (Kanoon-Kha-nun). Hoa Mít và Sơ được dùng để trộn gỏi kiểu salad. Hạt mít luộc chín hoặc nướng để ăn như đậu phọng.

Riêng tại Thái Lan, có món Mít nấu Càri thịt Trừu (Jack Fruit in Creamy Curry Sauce) khá đặc biệt trong đó gồm Thịt Trừu hay Dê, Sả, Gừng, Hành, Tỏi, Ớt với Mắm Tôm, Nghệ, và Mít Non sắt thành khối vuông, nấu chung với nước Cốt Dừa, nước Me. Đây là món đặc biệt của Hoàng Gia Thái để đãi khách.

DS Trần Việt Hưng

------------------------------------------

Những bài trên báo Trẻ phát hành Thứ Tư ngày 19 tháng 04 năm 2017

(xin lấy báo tại các thân chủ đăng trên báo Trẻ)

  • Nữ Hoa Kỳ lấy lại lòng tin (Thể Thao) - Trần Trí Dũng
  • Sai lầm trong di chúc (Góc Hoàng Hoa) - Anh Thư
  • Quãng đường nhìn lại (Truyện Ngắn) - Ngân Bình
  • United Airline câu chuyện về sức mạnh cộng đồng (Kiến Thức Trẻ) - Đinh Yên Thảo
  • Chờ đợi là hạnh phúc (Duyên Sài Gòn) - Du Uyên
  • Ngày sinh nhật căng thẳng (Ghi Nhận Trong Tuần) - Vũ Hiến
  • Anh của bé Mùi (Thơ) - Nguyễn Thị Thanh Dương
  • Dạy con ứng xử khi bị ức hiếp trong trường học (Giao Tiếp) - Minh Hải
  • Phạm quỳnh anh. Chào việt nam (Bên Tách Cà Phê) - Tim Nguyễn
  • Hỏi đáp về ung thư Vú (Chuyện Trò Thấy Thuốc) - Nguyễn Ý Đức
  • Văn hóa xin lỗi (Bên Lề Chính Trường) - Sĩ Nguyên
  • Hành trình và ước mơ của tôi (Bài Viết Tiếng Việt Đầu Tiên) - Tony Huynh
  • Lễ Vượt Qua của người Do Thái (Thế Giới Dế Mèn) - Trần Lý Lê
  • Thơ kiệt tấn (Thơ) - Sao Khuê
  • Huyền thoại Texas Ranger (Theo Dòng Thời Gian) - Sean Bảo
  • Nếp cẩm khoai môn (Hương Vị Quê Nhà) - Tạ Phong Tần
  • Xin miễn vi phạm gian dối và những người sẽ bị trục xuất (Di Trú) - Lê Minh Hải
  • Thú nghe nhạc bằng máy Akai (Tạp Bút ) - Trang Nguyên
  • Phòng khách những điều nên tránh (Bạn Có Biết) - Hoàng Hương
  • Souvlaki- bbq hy lạp (Món Lạ) - Nấm Mèo
  • Máy in thay thế mực bằng ánh sáng (Ứng Dụng Thường Ngày) - P324530
  • Những điều cần lưu ý cho máy lạnh vào mùa Hè (Bạn Có Biết) - Xe-Ba-Gác Handyman
  • Ai mà biết được (Facebook Có Gì Ngộ) - Daniel Văn
  • Phòng chảy xệ vòng 1 (Trang Phụ Nữ) - Sông Hương
  • Viết thư cho mẹ (Những Bông Hoa Cuộc Sống) - Như Sao
  • Lobby - vận động hành lang (Để Gió Cuốn Đi) - Hải-Vân
  • Về xứ Bắc (Cõi Riêng) - Đăng Mỹ Hạnh
  • Những dáng quần thông dụng (Thời Trang) - Điệu Cô Nương
  • Mùa crawfish (Phóng Sự) - Ngọc Linh
  • Nhiếp ảnh gia NGUYỄN NGỌC HẠNH (Chuyện Đời Thường) - Huy Phương
  • Phỏng Vấn ông bảy đáp (Tạp Ghi) - Hỷ Long
  • Ngày ta bỏ núi (Trong Hầm Rượu) - Trần Vũ
  • Gọi 911 cứu mẹ, bé 4 tuổi được khen thưởng (Thế Giới Quanh Ta) - Dương Hùng
  • Giảm tiền đóng thuế (Bạn Có Biết) - Quỳnh Như
  • Vách ngăn phòng (Cái Nhà Của Ta) - Thiên Hương
  • Asghar Farhadi thế mạnh là kịch bản (Thế Giới Điện Ảnh) - Song Chi
  • Giá xăng (Kiến Thức Phổ Thông) - Phượng Nghi
  • ‘United Airlines’ bay trong cơn bão chửi (Phiếm) - Đoàn Xuân Thu
  • Kỷ niệm với anh Nguyễn Mộng Giác (Tài Liệu Văn Học) - Nguyễn & Bạn Hữu
  • Tháng Tư Thùy Linh và nhạc (Tạp Ghi) - Thanh Thư
  • Những Apps chụp hình tốt nhất cho Android smartphones (Góc Nhiếp Ảnh) - Andy Nguyễn
  • Xe lăn leo thang lầu (Sản Phẩm Mới) - Bảo Sơn
  • Ngũ Hành Sơn (Phóng Sự) - Uyển Ca
  • Người trả bill bí ẩn (Chuyện Vụ Án) - Nam Nhật
  • Số báo cuối cùng (Sổ Tay Thường Dân)
  • Hành trình và ước mơ của tôi (Bài Viết Tiếng Việt Đầu Tiên)
  • Mỗi tuần 1 con số (Thế Giới)
  • Câu hỏi thi bằng viết (An Toàn Giao Thông)
  • Tin thể thao (Thể Thao)
  • Kiến trúc New York (Vui Lạ Khắp Nơi)
  • Trót phải trét (Chuyện Khó Tin Nhưng Có Thật)
  • Những việc cần làm ngay! (Câu Lạc Bộ Tiếu Lâm)
Facebook Comments
SHARE