MÍT: Trái cây rất ngon vùng nhiệt đới

trai mit

Trong số những trái cây nhiệt đới được xem là khó có thể tìm được dưới dạng “tươi” tại Hoa Kỳ là Măng Cụt, Vú Sữa, Mận (Roi).. thì Mít tuy khó tìm được tươi nhưng lại dễ tìm dưới dạng trái cây đóng hộp.

Mít là một trái cây rất thông thường tại Việt Nam từ miền Bắc đến miền Nam, và theo Giáo sư Phạm Hoàng Hộ trong “Cây Cỏ miền Nam Việt Nam” thì có đến hàng chục loại Mít khác nhau. Từ Mít Mật, Mít Ướt đến loại Mít rất đặc biệt của vùng Tây Ninh là Mít Tố Nữ.

Mít cũng có mặt trong văn chương Việt Nam nổi tiếng nhất vẫn là bài thơ của Hồ Xuân Hương: “Thân em như quả mít trên cây..Da nó xù xì, múi nó dầy..” và câu đố mà mọi người đều biết lời giải đáp “Da cóc mà bọc trứng gà..Mở ra thơm ngát, cả nhà muốn ăn..” rồi cả những câu ví “thơm như múi mít”

TÊN KHOA HỌC:

Artocarpus heterophyllus thuộc họ thực vật Moraceae. Người Mỹ gọi dưới tên Jack fruit, Pháp gọi Jacquier. Đông Y rất ít xử dụng đến mít và gọi Mít là  Ba-la-mật với phiên âm Polo-mi.

Những tên khác là do ở chuyển âm từ tiếng Phạn Nangka thành Năng-già kết (Nang-chieh-chieh) hoặc từ tiếng Ba Tư thành Ba-nà-sa (P’ona sha).

LỊCH SỬ VÀ ĐẶC TÍNH THỰC VẬT:

Tên của Mít gồm Artocarpus do từ chữ Hy Lạp ghép giữa Artos, nghĩa là Bánh Mì, và Carpos, nghĩa là trái cây. Người Anh dùng tên Jack là do mượn từ tên Bồ Đào Nha khi gọi Mít theo tiếng Mã Lai Tsjaka.

Mít thuộc loại đại mộc, với lá xanh quanh năm, mọc tự nhiên trong các vùng rừng nhiệt đới Ấn Độ và Bán Đảo Mã Lai. Cây có thể cao đến 50 mét. Riêng giống Tố Nữ chỉ cao độ 5 mét. Khi phát triển đầy đủ, một cây có thể cho mỗi năm cả trăm trái.

Quả Mít đôi khi khá lớn, dài đến 1 mét với đường kính 0.3 mét, nặng trung bình cỡ 15 đến 20 Kg. Có những quả nặng trên 50 Kg.

Quả Mít gồm nhiều múi, được các nhà thực vật cho là một quả “giả” kép, vì thật ra mỗi múi mít chứa một hột phát sinh từ tâm bì, mới là một quả thực sự (theo quan niệm thực vật). Phần múi ngọt mà chúng ta thường ăn là do đài hoa phình ra nên được xem là một quả giả.

Cũng như các cây trong họ Moraceae, Mít tiết ra một loại mủ nhựa trắng khá dính tay. Mít chỉ được xem là chín hẳn khi da ngoài đã căng đủ, nhựa khô bớt hẳn và tỏa mùi thơm. Một quả Mít có thể có đến 500 múi. Khoảng 30% trọng lượng của quả là do múi và 11% là do hạt, phần còn lại là vỏ và sơ.

Mít được chia thành hai nhóm chính:

– Nhóm thịt mềm, rất ngọt, nhiều nước, thường gọi là Mít Ướt.

– Nhóm thịt dòn, ít nước và ít ngọt hơn.

Lá Mít thuộc loại lá đơn, tròn với mặt trên trơn láng màu xanh đậm. Gỗ thân cây Mít được xếp vào loại gỗ tốt, màu vàng và ít bị mối mọt, cứng, nên rất được ưa chuộng để làm những vật dụng trong nhà. Trong thân gỗ có một sắc tố màu vàng được dùng để nhuộm áo cà sa cho các tu sĩ Phật Giáo tại Thái Lan.

THÀNH PHẦN HOÁ HỌC:

Thành phần dinh dưỡng: 100g Mít (phần múi chín) chứa:

          Calories 98 – Chất Đạm 1.3 – 1.9 g
          Chất Béo 0.1 – 0.3 g – Chất Sơ 1 g
          Calcium 22 – 34 mg – Sắt 0.5 mg
          Magnesium 37 mg – Phosphorus 38 mg
          Potassium 407 mg – Sodium 2 mg
          Kẽm 0.42 mg – Đồng 0.189 mg
          Manganese 0.197 mg – Vitamin A 297 – 510 IU
          Vitamin B1 0.30 mg – Niacin 0.4 mg
          Pyridoxine 0.108 mg – Vitamin C 8 – 10 mg

 

Thành phần của Hạt Mít: Hạt Mít chứa

          Chất Đạm 6.6 g – Chất Béo 0.4 g
          Chất Sơ 1.5 g – Calcium 0.05 – 0.55 mg
          Sắt 1.2 mg – Phosphorus 0.13 – 0.23 mg

 

Trong Hạt Mít còn có một Chất ngăn cản hoạt tính của Trypsine (Trypsine inhibitor) rất mạnh nên Hạt Mít sống không ăn được vì không tiêu hóa được. Một yếu tố hóa học khác trong Hạt Mít chưa định được công thức, có tác động tương tự như Acetylcholine (Acetylcholine like factor), nên làm giảm nhịp tim, gây co thắt các bắp thịt nơi ruột. Hạt Mít cũng chứa một Protein phức tạp, liên kết với một phân tử Poly-saccharid, được gọi là Jacalin.

DƯỢC TÍNH VÀ CÁCH DÙNG:

Mít không được xem là vị thuốc chính của Đông Y tuy Lý Thời Trân có ghi nhận trong Bản Thảo Cương Mục cho rằng Mít là đặc sản của vùng Vân Nam, có tính giúp làm mát, bổ dưỡng và có thể giải trừ được độc tố của Rượu (?). nghĩa là người say rượu ăn Mít sẽ mau tỉnh rượu!

Riêng Hột Mít, được gọi dưới tên Ba-la-mật hạnh nhân có tính “Bổ trung ích khí” làm lâu đói, ăn nhiều gây sình bụng.

Gỗ thân cây Mít được xem là có tác dụng an thần, trị được kinh phong, co giật, hạ được huyết áp với cách dùng là mài gỗ mít với nước, có thể nhựa Mít từ gỗ sẽ tan vào nước, tạo ra một chất trắng đục. Uống nước này mỗi ngày khoảng 5 – 10 g.

Lá Mít có đặc tính sinh sữa, giúp sản phụ có thêm sữa sau khi sanh. Nên dùng lá tươi.

Rễ Mít có khả năng trị tiêu chảy rất được ưa chuộng tại Thái Lan. Cũng tại Thái, Hoa Mít được dùng để trị Tiểu Đường.

. Mít trong Y Dược Ayuravedic:

Y Học Ấn Độ gọi Mít là Kathal Panas, và dùng Lá Mít tươi sao vàng chung với Lá Vong Nem (Azadirachta) tán mịn trộn chung với Dầu Hột Cải để trị các vết lở, nhất là do đậu mùa, sởi.

Hoa Mít được dùng khi sanh nở để giúp mau đưa thai nhi ra ngoài.

. Mít trong Y Học Phương Tây:

Với Y Học Phương Tây, Mít chỉ là một loại trái cây bổ dưỡng, với một số Vitamin và khoáng chất. Tuy nhiên trong thời gian gần đây, một hợp chất phức tạp loại Lectin, ly trích từ Hột Mít, gọi là Jacalin đã gây chú ý cho giới dược học. Khi thử trong phòng thí nghiệm Jacalin cho thấy có tác dụng kích thích sự sinh sản của các Bạch Huyết Cầu loại T (T-Cell Helper) tương tự như tác dụng của LEM trích được từ Nấm. Jacalin cũng có tác dụng ngăn chặn sự phát triển của các tế bào đã nhiễm HIV, đồng thời giúp giảm bớt sự hư hại của tế bào T-Cell.

Các nghiên cứu khác cũng cho thấy Jacalin có thể ngăn chặn được sự xâm nhập của HIV vào các tế bào Bạch Huyết bằng cách tranh dành với HIV tại các điểm tiếp nhận (receptor) CD-4 trên mặt tế bào.

Các kết quả ghi nhận trên mới chỉ xảy ra trong ống nghiệm, nhưng khi đưa vào ứng dụng trong lâm sàng (clinic) thì các tác dụng trên lại không xảy ra được.

. Mít trong nghệ thuật ẩm thực:

Mít được dùng khá phổ biến trong nghệ thuật nấu ăn tại các nước Á Châu (ngoài Việt Nam) như Ấn Độ, Indonesia, Mã Lai (hai nước này gọi Mít là Nang Ka), Philippines (Lang Ka) và Thái Lan (Kanoon-Kha-nun). Hoa Mít và Sơ được dùng để trộn gỏi kiểu salad. Hạt mít luộc chín hoặc nướng để ăn như đậu phọng.

Riêng tại Thái Lan, có món Mít nấu Càri thịt Trừu (Jack Fruit in Creamy Curry Sauce) khá đặc biệt trong đó gồm Thịt Trừu hay Dê, Sả, Gừng, Hành, Tỏi, Ớt với Mắm Tôm, Nghệ, và Mít Non sắt thành khối vuông, nấu chung với nước Cốt Dừa, nước Me. Đây là món đặc biệt của Hoàng Gia Thái để đãi khách.

DS Trần Việt Hưng

------------------------------------------

Những bài trên báo Trẻ phát hành Thứ Năm ngày 30 tháng 11 năm 2016

(xin lấy báo tại các thân chủ đăng trên báo Trẻ)

  • Các đời HLV đội banh Mỹ Quốc (Thể thao) Trần Trí Dũng
  • Tin thể thao (Thể thao)
  • Tàn mộng (Truyện ngắn) Cẩm Giang
  • Chính trị trên bàn tiệc mùa Lễ (Kiến thức trẻ) Đinh Yên Thảo
  • The Head and The Heart (Âm nhạc) Nhã Vy
  • Hy vọng cho ngày mai
  • Cám ơn! (Duyên sài gòn) Du Uyên
  • Nhà độc tài bịp bợm (Ghi nhận trong tuần) Vũ Hiến
  • Lịch sự nơi công cộng (Giao tiếp) Minh Hải
  • Khi trở lại nhà (Tạp ghi) Trần Mộng Tú
  • Whiskey, brandy, vodka, gin (Kiến thức phổ thông) Phượng Nghi
  • Tưởng nhớ gã Beatles trầm lặng (Bên tách cà phê) Tim Nguyễn
  • Yến sào (Chuyện trò thấy thuốc) Nguyễn Ý Đức
  • Sử dụng bằng lái xe (An toàn giao thông)
  • Thưở đó chúng mình (Tạp ghi) Sean Bảo
  • Đường hóa học (Thế giới của dế mèn) Trần Lý Lê
  • Thơ phạm cao hoàng (Thơ)
  • Tưởng niệm nhạc sĩ Anh Bằng Người cuối sân ga (Tạp ghi) Trịnh Thanh Thủy
  • Có nên mua bảo hiểm sức khỏe qua các đại lý ? (Bạn có biết) Dạ Thảo
  • Cơm chiên Dương Châu kiểu Bạc Liêu (Tạp ghi) Tạ Phong Tần
  • Lệ phí đơn của Sở Di Trú tăng trong Mùa Lễ (Di trú) Lê Minh Hải
  • Cơn sốt chim cút Sài Gòn (Tạp ghi) Trang Nguyên
  • Mua hàng online mùa lễ (Bạn có biết) Hoàng Hương
  • Quà tặng mùa lễ (Sổ tay khách hàng) Hạnh Việt
  • Tình bạn thời đi học (Những bông hoa cuộc sống) Như Sao
  • Sơn máy và sơn lăn - sơn dầu và sơn nước (Bạn có biết) Xe-Ba-Gác Handyman
  • Coi chừng ứng dụng giả (Fake APP) (Bạn có biết) Hạnh Việt
  • Đi hát karaoke ở Hà Nội (Facebook có gì ngộ) Daniel Văn
  • Spa tại gia (Trang phụ nữ) Sông Hương
  • Phần chìm của tảng băng (Để gió cuốn đi) Hải-Vân
  • An toàn thực phẩm trong tiệm ăn (phần 2) (Phỏng vấn) Hương Võ
  • Cuba của Fidel (Tạp ghi) Mạnh Kim
  • Minimalism Phong cách tối giản (Thời trang) Điệu Cô Nương
  • Thế giới qua ống kính
  • Một vòng chợ hoa nước Mỹ (Phóng sự) Ngọc Linh
  • Cử tri viện Electoral College (Tạp ghi) Ianbui
  • An toàn nhà cửa khi du lịch mùa lễ (Bạn có biết) Quỳnh Như
  • Mr. Thất bại (Chuyện không đâu) Hồng Nguyên Hoàng
  • Mỗi tuần 1 con số
  • Đi bộ 9,000km gây quỹ giúp đỡ trẻ lang thang (Thế giới quanh ta) Dương Hùng
  • Bàn tiệc mùa Thu (Cái nhà của ta) Thiên Hương
  • Fantastic Beasts and Where to Find Them (Thế giới điện ảnh) Movie Phan
  • Olalacare (Chuyện Khó Tin Có Nhưng Thật)
  • Nên làm gì với vé máy bay sau chuyến bay? (Ứng dụng thường ngày) P324530
  • Những người đàn bà tôi gặp trên cầu (Truyện ngắn) Nguyễn Quang Tấn
  • Tìm em bé H.mong (Tạp ghi) Uyển Ca
  • Diễn hành lễ Tạ Ơn (Vui lạ khắp nơi)
  • Ipad - người bạn đường của tôi (Góc nhiếp anh) Andy Nguyễn
  • Thảo Trường: Bỡn cợt với cả những điều nghiêm chỉnh (Tài liệu văn học) Nguyễn & Bạn Hữu
  • Xe taxi tự động (Sản phẩm mới) Bảo Sơn
  • “Ô hô! Fidel Castro!” (Phiếm) Đoàn Xuân Thu
  • Đêm havana & ngày hà nội (Sổ tay thường dân) Tưởng Năng Tiến
  • Những thảo dược phụ trợ không nên dùng (Y tế và đời sống) Triệu Minh
  • Đồng chí Vi Quốc Thanh trong viện trợ Việt Nam (Trong hầm rượu) Trần Vũ
  • Người tốt (Câu lạc bộ tiếu lâm) N/A
  • El Nino và Canh Cua Rau Đay (Chuyện đời thường) Huy Phương
  • Vé số dạo (Tạp ghi) Nguyễn Sinh
  • Bánh xèo bánh chuối chiên (Tạp ghi) Hỷ Long
  • Ác mộng đêm Halloween (Chuyện vụ án) Nam Nhật
Facebook Comments
SHARE