MÍT: Trái cây rất ngon vùng nhiệt đới

trai mit

Trong số những trái cây nhiệt đới được xem là khó có thể tìm được dưới dạng “tươi” tại Hoa Kỳ là Măng Cụt, Vú Sữa, Mận (Roi).. thì Mít tuy khó tìm được tươi nhưng lại dễ tìm dưới dạng trái cây đóng hộp.

Mít là một trái cây rất thông thường tại Việt Nam từ miền Bắc đến miền Nam, và theo Giáo sư Phạm Hoàng Hộ trong “Cây Cỏ miền Nam Việt Nam” thì có đến hàng chục loại Mít khác nhau. Từ Mít Mật, Mít Ướt đến loại Mít rất đặc biệt của vùng Tây Ninh là Mít Tố Nữ.

Mít cũng có mặt trong văn chương Việt Nam nổi tiếng nhất vẫn là bài thơ của Hồ Xuân Hương: “Thân em như quả mít trên cây..Da nó xù xì, múi nó dầy..” và câu đố mà mọi người đều biết lời giải đáp “Da cóc mà bọc trứng gà..Mở ra thơm ngát, cả nhà muốn ăn..” rồi cả những câu ví “thơm như múi mít”

TÊN KHOA HỌC:

Artocarpus heterophyllus thuộc họ thực vật Moraceae. Người Mỹ gọi dưới tên Jack fruit, Pháp gọi Jacquier. Đông Y rất ít xử dụng đến mít và gọi Mít là  Ba-la-mật với phiên âm Polo-mi.

Những tên khác là do ở chuyển âm từ tiếng Phạn Nangka thành Năng-già kết (Nang-chieh-chieh) hoặc từ tiếng Ba Tư thành Ba-nà-sa (P’ona sha).

LỊCH SỬ VÀ ĐẶC TÍNH THỰC VẬT:

Tên của Mít gồm Artocarpus do từ chữ Hy Lạp ghép giữa Artos, nghĩa là Bánh Mì, và Carpos, nghĩa là trái cây. Người Anh dùng tên Jack là do mượn từ tên Bồ Đào Nha khi gọi Mít theo tiếng Mã Lai Tsjaka.

Mít thuộc loại đại mộc, với lá xanh quanh năm, mọc tự nhiên trong các vùng rừng nhiệt đới Ấn Độ và Bán Đảo Mã Lai. Cây có thể cao đến 50 mét. Riêng giống Tố Nữ chỉ cao độ 5 mét. Khi phát triển đầy đủ, một cây có thể cho mỗi năm cả trăm trái.

Quả Mít đôi khi khá lớn, dài đến 1 mét với đường kính 0.3 mét, nặng trung bình cỡ 15 đến 20 Kg. Có những quả nặng trên 50 Kg.

Quả Mít gồm nhiều múi, được các nhà thực vật cho là một quả “giả” kép, vì thật ra mỗi múi mít chứa một hột phát sinh từ tâm bì, mới là một quả thực sự (theo quan niệm thực vật). Phần múi ngọt mà chúng ta thường ăn là do đài hoa phình ra nên được xem là một quả giả.

Cũng như các cây trong họ Moraceae, Mít tiết ra một loại mủ nhựa trắng khá dính tay. Mít chỉ được xem là chín hẳn khi da ngoài đã căng đủ, nhựa khô bớt hẳn và tỏa mùi thơm. Một quả Mít có thể có đến 500 múi. Khoảng 30% trọng lượng của quả là do múi và 11% là do hạt, phần còn lại là vỏ và sơ.

Mít được chia thành hai nhóm chính:

– Nhóm thịt mềm, rất ngọt, nhiều nước, thường gọi là Mít Ướt.

– Nhóm thịt dòn, ít nước và ít ngọt hơn.

Lá Mít thuộc loại lá đơn, tròn với mặt trên trơn láng màu xanh đậm. Gỗ thân cây Mít được xếp vào loại gỗ tốt, màu vàng và ít bị mối mọt, cứng, nên rất được ưa chuộng để làm những vật dụng trong nhà. Trong thân gỗ có một sắc tố màu vàng được dùng để nhuộm áo cà sa cho các tu sĩ Phật Giáo tại Thái Lan.

THÀNH PHẦN HOÁ HỌC:

Thành phần dinh dưỡng: 100g Mít (phần múi chín) chứa:

          Calories 98 – Chất Đạm 1.3 – 1.9 g
          Chất Béo 0.1 – 0.3 g – Chất Sơ 1 g
          Calcium 22 – 34 mg – Sắt 0.5 mg
          Magnesium 37 mg – Phosphorus 38 mg
          Potassium 407 mg – Sodium 2 mg
          Kẽm 0.42 mg – Đồng 0.189 mg
          Manganese 0.197 mg – Vitamin A 297 – 510 IU
          Vitamin B1 0.30 mg – Niacin 0.4 mg
          Pyridoxine 0.108 mg – Vitamin C 8 – 10 mg

 

Thành phần của Hạt Mít: Hạt Mít chứa

          Chất Đạm 6.6 g – Chất Béo 0.4 g
          Chất Sơ 1.5 g – Calcium 0.05 – 0.55 mg
          Sắt 1.2 mg – Phosphorus 0.13 – 0.23 mg

 

Trong Hạt Mít còn có một Chất ngăn cản hoạt tính của Trypsine (Trypsine inhibitor) rất mạnh nên Hạt Mít sống không ăn được vì không tiêu hóa được. Một yếu tố hóa học khác trong Hạt Mít chưa định được công thức, có tác động tương tự như Acetylcholine (Acetylcholine like factor), nên làm giảm nhịp tim, gây co thắt các bắp thịt nơi ruột. Hạt Mít cũng chứa một Protein phức tạp, liên kết với một phân tử Poly-saccharid, được gọi là Jacalin.

DƯỢC TÍNH VÀ CÁCH DÙNG:

Mít không được xem là vị thuốc chính của Đông Y tuy Lý Thời Trân có ghi nhận trong Bản Thảo Cương Mục cho rằng Mít là đặc sản của vùng Vân Nam, có tính giúp làm mát, bổ dưỡng và có thể giải trừ được độc tố của Rượu (?). nghĩa là người say rượu ăn Mít sẽ mau tỉnh rượu!

Riêng Hột Mít, được gọi dưới tên Ba-la-mật hạnh nhân có tính “Bổ trung ích khí” làm lâu đói, ăn nhiều gây sình bụng.

Gỗ thân cây Mít được xem là có tác dụng an thần, trị được kinh phong, co giật, hạ được huyết áp với cách dùng là mài gỗ mít với nước, có thể nhựa Mít từ gỗ sẽ tan vào nước, tạo ra một chất trắng đục. Uống nước này mỗi ngày khoảng 5 – 10 g.

Lá Mít có đặc tính sinh sữa, giúp sản phụ có thêm sữa sau khi sanh. Nên dùng lá tươi.

Rễ Mít có khả năng trị tiêu chảy rất được ưa chuộng tại Thái Lan. Cũng tại Thái, Hoa Mít được dùng để trị Tiểu Đường.

. Mít trong Y Dược Ayuravedic:

Y Học Ấn Độ gọi Mít là Kathal Panas, và dùng Lá Mít tươi sao vàng chung với Lá Vong Nem (Azadirachta) tán mịn trộn chung với Dầu Hột Cải để trị các vết lở, nhất là do đậu mùa, sởi.

Hoa Mít được dùng khi sanh nở để giúp mau đưa thai nhi ra ngoài.

. Mít trong Y Học Phương Tây:

Với Y Học Phương Tây, Mít chỉ là một loại trái cây bổ dưỡng, với một số Vitamin và khoáng chất. Tuy nhiên trong thời gian gần đây, một hợp chất phức tạp loại Lectin, ly trích từ Hột Mít, gọi là Jacalin đã gây chú ý cho giới dược học. Khi thử trong phòng thí nghiệm Jacalin cho thấy có tác dụng kích thích sự sinh sản của các Bạch Huyết Cầu loại T (T-Cell Helper) tương tự như tác dụng của LEM trích được từ Nấm. Jacalin cũng có tác dụng ngăn chặn sự phát triển của các tế bào đã nhiễm HIV, đồng thời giúp giảm bớt sự hư hại của tế bào T-Cell.

Các nghiên cứu khác cũng cho thấy Jacalin có thể ngăn chặn được sự xâm nhập của HIV vào các tế bào Bạch Huyết bằng cách tranh dành với HIV tại các điểm tiếp nhận (receptor) CD-4 trên mặt tế bào.

Các kết quả ghi nhận trên mới chỉ xảy ra trong ống nghiệm, nhưng khi đưa vào ứng dụng trong lâm sàng (clinic) thì các tác dụng trên lại không xảy ra được.

. Mít trong nghệ thuật ẩm thực:

Mít được dùng khá phổ biến trong nghệ thuật nấu ăn tại các nước Á Châu (ngoài Việt Nam) như Ấn Độ, Indonesia, Mã Lai (hai nước này gọi Mít là Nang Ka), Philippines (Lang Ka) và Thái Lan (Kanoon-Kha-nun). Hoa Mít và Sơ được dùng để trộn gỏi kiểu salad. Hạt mít luộc chín hoặc nướng để ăn như đậu phọng.

Riêng tại Thái Lan, có món Mít nấu Càri thịt Trừu (Jack Fruit in Creamy Curry Sauce) khá đặc biệt trong đó gồm Thịt Trừu hay Dê, Sả, Gừng, Hành, Tỏi, Ớt với Mắm Tôm, Nghệ, và Mít Non sắt thành khối vuông, nấu chung với nước Cốt Dừa, nước Me. Đây là món đặc biệt của Hoàng Gia Thái để đãi khách.

DS Trần Việt Hưng

------------------------------------------

Những bài trên báo Trẻ phát hành Thứ Tư ngày 18 tháng 05 năm 2017

(xin lấy báo tại các thân chủ đăng trên báo Trẻ)

  • - Luật cấm lạ trong thể thao (Thể Thao) - Trần Trí Dũng
  • - Nghiêng hăm ba phẩy năm độ (Truyện Ngắn) - Trương Thị Kim Chi
  • - Sinclair một đời sống có ý nghĩa (Kiến Thức Trẻ) - Đinh Yên Thảo
  • - "Nét đẹp của dân tộc ta" (Duyên Sài Gòn) - Du Uyên
  • - Vài thuật ngữ (Kiến Thức Phổ Thông) - Phượng Nghi
  • - Chính trị hóa FBI (Ghi Nhận Trong Tuần) - Vũ Hiến
  • - Gan (Y Tế Và Đời Sống) - Triệu Minh
  • - Cha và con trai nhỏ (Giao Tiếp) - Minh Hải
  • - Hành động khẩn cấp, đột ngột (Góc Hoàng Hoa) - Ls. Anh Thư
  • - Người thợ đóng giày cuối cùng ở Mỹ (Chuyện Đời Thường) - Huy Phương
  • - Hương cây & góc phố hò hẹn (Bên Tách Cà Phê) - Tim Nguyễn
  • - Lo lắng (Chuyện Trò Thấy Thuốc) - Nguyễn Ý Đức
  • - Ái nữ… thầm lặng (Bên Lề Chính Trường) - Sĩ Nguyên
  • - Kho tàng kiến thức của Marion Mahoney (Thế Giới Dế Mèn) - Trần Lý Lê
  • - Thơ thường quán (Thơ) - Sao Khuê
  • - Thánh địa Blacks Hill (Theo Dòng Thời Gian) - Sean Bảo
  • - Cá rô đồng kho củ cải (Hương Vị Quê Nhà) - Tạ Phong Tần
  • - Một số vấn đề di trú cần quan tâm (Di Trú) - Lê Minh Hải
  • - Sài Gòn vùng đô (Tạp Bút ) - Trang Nguyên
  • - Cất va ly (luggage) như thế nào (Bạn Có Biết) - Hoàng Hương
  • - Kumis - Rượu sữa ngựa (Món Lạ) - Nấm Mèo
  • - Đổ xi măng có cần xin phép không (Bạn Có Biết) - Xe-Ba-Gác Handyman
  • - Dây nịt welt (Ứng Dụng Thường Ngày) - P324530
  • - Giải cứu lợn (Facebook Có Gì Ngộ) - Daniel Văn
  • - Để mắt khỏe đẹp (Trang Phụ Nữ) - Sông Hương
  • - Những bông cẩm chướng (Những Bông Hoa Cuộc Sống) - Như Sao
  • - Sự im lặng của bầy cừu (Để Gió Cuốn Đi) - Hải-Vân
  • - Nghề mài kềm Nails (Tạp Ghi) - Ngọc Linh
  • - Mỗi năm, tháng 4 về (Viết Với Trẻ) - Kimdo
  • - Phụ liện cho xuân hè 2017 (Thời Trang) - Điệu Cô Nương
  • - Ngọn tỏ ngọn lu (Ký Sự ) - Trần Mộng Tú
  • - Vả chấm mắm ruốc (Tạp Ghi) - Hỷ Long
  • - Hãy hát Anh hùng ca! (Chat Đi) - Trịnh Thanh Thủy
  • - Chai thuốc với hệ thống điện tử (Sản Phẩm Mới) - Bảo Sơn
  • - Ngày ta bỏ núi (Trong Hầm Rượu) - Vương Mộng Long
  • - Giảm chi phí điện thoại di động (Bạn Có Biết) - Quỳnh Như
  • - Dry river trang trí với đá (Cái Nhà Của Ta) - Thiên Hương
  • - Susanne Bier tinh tế & nhạy cảm (Phóng Sự) - Song Chi
  • - Ông lừa (Phiếm) - Đoàn Xuân Thu
  • - Đọc văn Khuất Đẩu - Cây dầu đôi (Tài Liệu Văn Học) - Nguyễn & Bạn Hữu
  • - 110 Năm ngày sinh Katharine Hepburn (Tạp Ghi) - Mạnh Kim
  • - Những máy DSLR tốt nhất hiện nay (Góc Nhiếp Ảnh) - Andy Nguyễn
  • - Một đôi hy hữu (Tạp Ghi) - Đinh Tiến Đạo
  • - Đất khô (Tạp Bút ) - Uyển Ca
  • - Những người 'bốc hơi' khỏi xã hội Nhật (Theế Giới Quanh Ta)
  • - Ca đoàn thiếu niên quận hạt Collin (Tạp Ghi)
  • - Quà biếu Mẹ gia (Sổ Tay Thường Dân)
  • - Tin thể thao (Thể Thao)
  • - Câu hỏi thi bằng viết (An Toàn Giao Thông)
  • - Trả thù (Chuyện Khó Tin Nhưng Có Thật)
  • - Mỗi tuần 1 con số (Thế Giới)
  • - Thư viện Seattle (Vui Lạ Khắp Nơi)
  • - Hào phóng (CLB Tiếu Lâm)
Facebook Comments
SHARE